Кіріспе

Persicaria odorata өсімдік түрі, оның жалпы атаулары вьетнамдық кориандр, рау răm, лакса жапырағы, вьетнамдық кинза, фак фай, прай жапырағы, ыстық минт, камбоджалық минт және вьетнамдық минт – Оңтүстік-Шығыс Азия және Солтүстік-Шығыс Үндістан асқанда қолданылатын шөп. Вьетнамдық кориандр минтке жатпайды, сондай-ақ ол минт тұқымдасы Lamiaceae-ге де кірмейді, бірақ оның жалпы сыртқы түрі мен хош иісі оларды еске түсіреді. Persicaria Polygonaceae тұқымдасына жатады, олар "ақылды шөптер" немесе "қызыл шөптер" деп белгілі.

Тамақпен қолдану

Жапырағы негізінен вьетнамдық тағамдармен байланысты, онда оны көбінесе салаттарда (оның ішінде тауық салатасында) және шикі gỏi cuốn-да, сондай-ақ кейбір шұпаларда, мысалы, canh chua және bún thang, және дәмді тағамдарда, мысалы, балық kho tộ қолданады. Оны сонымен қатар trứng vịt lộn (ұрықтанған үйрек жұмыртқасы) екенімен бірге жеуге болады. Малайзияда, Сингапурда және Индонезияда ұсатылған жапырақ лаксаның маңызды құрамы болып табылады – бұл дәмді лапша шұпасы, сондықтан жапырақ көбінесе «лакса жапырағы» (daun laksa) деп аталады. Малайлар оны daun kesum деп атайды және наси керабу мен асам педас тағамдарында да пайдаланады. Камбоджалық тағамдарда жапырақ chi krasang tomhom деп белгілі және шұпаларға, дәмді тағамдарға және салаттарға қосылады. Ол сондай-ақ камбоджалық жазғы роллдарының – наем (ណែម) құрамында да қолданылады. Лаоста және Таиландтың кейбір аймақтарында жапырақ шикі сиыр етінен жасалған ларбпен жейді. Мьянма тағамдарында жапырақтарды phetphe (ဖက်ဖယ်) деп атайды және түрлі мьянмалық каррилерде қолданады. Жапырақтар көршілес Үндістанның Манипур штатында phak phai деп белгілі. Khoibu қауымы оны «бонра» деп аталатын жергілікті жаңғақ пен ащы бұрышпен бірге ұнтақтап, дәмді гарнир жасайды. Австралияда бұл өсімдіктің эфир майының (кесом майы) көзі ретінде зерттеулер жүргізілуде. P. odoratum тамырларында C метилденген гомоизофлаванондар (3 (4' метоксибензил) 5,7 дигидрокси-6 метил-8 метоксихроман 4-он, 3 (4' метоксибензил) 5,7 дигидрокси-6,8 диметилхроман 4-он, 3 (4' гидроксибензил) 5,7 дигидрокси-6,8 диметилхроман 4-он, 3 (4' гидроксибензил) 5,7 дигидрокси-6 метил-8 метоксихроман 4-он және 3 (4' гидроксибензил) 5,7 дигидрокси-6 метилхроман 4-он) табылады.

Дәстүрлі қолданыстар

P. odorata-ның либидоға тигізетін әсерін өлшеген ғылыми зерттеулер жоқ. Дәстүр бойынша, Вьетнамда бұл шөп жыныстық құштарлықты басады деп саналады. Вьетнам тілінде "rau răm, giá sống" ("вьетнамдық кориандр, шикі бұршақ өскіндері") деген мақал бар, ол вьетнамдық кориандрдың жыныстық құштарлықты төмендетуге қатысты халық арасындағы сенімді көрсетеді, ал бұршақ өскіндері керісінше әсер етеді. Көптеген будда монахтары жеке бақшаларында кориандр өсіріп, оны жиі жейді, себебі ол оларға ұзақ бойдақ болуға көмектеседі деп сендіреді.

Өсіру

Солтүстік Америка дереккөздері Persicaria odorata өсімі үшін USDA аймақтарының 9-11 аймақтарындағы аязсыз бөліктерде, орташа құнарлы, нашар немесе жақсы дренаждалған, бірақ ылғалды немесе сулы топыраққа жарамды екенін көрсетеді. Жел соққанда және топырақ ылғалды болса, толық күнге төтеп бере алады. Дегенмен, жартылай көлеңке қажет, оны ағаштардың астындағы жерді жабу үшін қолдануға болады. Егер қыста температура 7°C (45°F) төмен түсетін болса, ылғалдылықты сақтай алса, үй ішінде қыстауға болады. Солтүстік Еуропалық дереккөздерде тек жаз айларында ғана шыны астында өсіру ұсынылады, себебі ол H1C (минималды) деңгейінде қысқа төзімді, батыс және оңтүстікке қараған жерлер артық танылады. АҚШ және Ұлыбритания дереккөздері Persicaria odorata 2-5 жыл ішінде белгілі бір биіктікке және енге жетеді. Құрт-қуыртықтар мен аурулар мәселелі емес, тіпті бұғылар мен қояндарға да төзімді.

Көбейту

Күзде немесе көктемде тұқым арқылы көбейтіледі, бірақ тропиктік емес аймақтарда гүлдеу және тұқым жинау сирек кездеседі. Жазда, жартылай піскен кесінділер арқылы көбейту оңай болуы керек. Кесінділерді суда тамырландыру өте жеңіл, сондықтан Солтүстік Америкалық дереккөздер ылғалдылықты сақтау мүмкін болмайтын жағдайда қыстау үшін үй ішіне әкелмеуге кеңес береді. Керісінше, көктемнің басында Азиялық супермаркеттерден жаңа шөптерді тиімді бағада сатып алуға болады. Сабақтың ең жоғарғы жағындағы жас жапырақтарды және сабақ бойындағы үлкен жапырақтарды алып тастаңыз. Сабақтың төменгі жағын алғашқы сау түйінге дейін қысқарып, тамырлар ең төменгі түйінден төмен пайда болғанша суға қойып, содан кейін топыраққа отырғызыңыз. Шамамен екі айдан кейін өнімді жинауға болады.