Кіріспе
Құс аулауға көмектесетін ит түрі. Сеттер – бақа, фазан және тайынша сияқты аңдарды аулау үшін көбінесе қолданылатын мылтық иттердің бір түрі. Ұлыбританиядағы төрт сеттер тұқымы, көрсеткіштермен бірге, ортақ қызмет атқаратындықтан, әдетте мылтық иттер тобының ішкі тобын құрайды. Дегенмен, сеттер тұқымдарының әрқайсысының басы, сүйек құрылымы және дене бітімінде шамалы айырмашылықтар бар. Америка және Канаданың Кеннел клубтары осы тұқымдарды Спорттық топқа жатқызады. Көрмелік желілердегі сеттер, әдетте, "жұмысшы" желілердегі сеттерге қарағанда салмақтырақ және ірі болып есептеледі.
The setter is a type of gundog used most often for hunting game such as quail, pheasant, and grouse. In the UK, the four setter breeds, together with the pointers, usually form a subgroup within the gundog group as they share a common function. However, the setter breeds each have subtle differences in head, bone and substance. The American and Canadian Kennel Clubs classify these breeds within the Sporting Group. Setters from show lines are usually considered to be heavier and larger than those from 'working' lines.
Функция
Ол аңды иіскеп, үнсіз іздейді; аң аулау жүйелі және сақтықпен жүргізіледі. Аңға тап болғанда, ол қозғалмай қалады, оның қуып жете бермейді. Сеттерлер ерекше позаларынан аталған, олжасын тапқанда белгілі бір қысқа немесе "қойған" күйде тұрады. Ит құстардың қай жерде екенін көрсеткеннен кейін, құстарды қоздырып, кейін қару қолдану үшін мүмкіндік туады. Ескі заманда, қару пайдаланбаған кезде, құстарды ұстау үшін тор қолданылған.
Атрибуттары
Бұл иттер тобы сұлулықты, интеллектіні және құстарды сезу қабілетін үйлестіреді; алғашқы сеттер тұқымдары Ұлыбританияда 15 ғасырда дамыған деп саналады. Қазіргі сеттердің ата-тегі Испанияда пайда болған болуы мүмкін, олар спаниель тұқымдарынан шығарылған. Кейіннен бұл иттер Франция мен Англияға экспортталды, онда тұқымдар бүгінгі әртүрліліктерге жетілді. Олар – бір ғана мақсатта, яғни құс аңдау үшін жылдам, әдемі, ойын іздеуге шебер және ерекше тарихы мен эволюциясы бар иттер. 1576 жылы доктор Йоханнес Кайус былай деп жазды: «Осы күні біздің елде Франциядан әкелінген жаңа ит түрі бар, олардың денесі ақ және қара түспен өрнектелген, ал түстердің араласуы мраморлы көк түске ұқсайды». Аргу бұл ағылшын сеттерінде кездесетін көк белбеу түсінің сипаттамасы болуы мүмкін деп болжайды. Әрбір жеңімпазға шамамен 15-20 фунт стерлингке бағаланатын екі стволды мылтық сыйлық ретінде берілді. Алғашқы көрмелерде сеттерді қалай жіктеу керектігіне қатысты белгісіздік болды. 1862 жылы әдетте үш сыныптан тұратын үш санатқа бөлінді: ағылшын, қара/қоңыр және ирланд. Кеннел клубы 1873 жылы құрылған кезде бұл тұқымдардың ресми жіктелуіне айналды. Ұлыбританиядағы алғашқы жазылған далалық сынақ 1865 жылдың сәуір айында Саутхиллде, Бедфордширдегі Сэмюэл Уитбрейдтің (депутат) меншігінде өтті. Ол тек сеттер мен пойнтерлерге ғана ашық болды. Қатысқан барлық сеттер қара және қоңыр түсті (Гордондар) болды. 1879 жылы Батыс жарты шарында алғашқы жазылған көрме өтті. Бұл да тек сеттер мен пойнтерлерге ғана шектелді. Осыдан кейін төрт жыл өткен соң алғашқы американдық далалық сынақ өтті.
Тіркеулер
2006 жылдың қаңтар айында Кеннел клубы жылына 300 немесе одан аз күшік тіркейтін бірнеше британдық жергілікті тұқымдарды анықтады; ол осы тұқымдарды «Қауіпті жергілікті тұқымдар» деп атады. Бастапқыда тізімге ирландтық қызыл және ақ сеттер мен Гордон сеттер кірді, бірақ 2007 жылдың қаңтарында тұқымдық клубтармен кеңескеннен кейін Гордон тұқымдарының жағдайы жақсартылып, қайта жіктелді. 2012 жылы алғаш рет ағылшын сеттерлері қосылды. Ұлыбританияда тіркеу көрсеткіштерінің қалай өзгергенін көрсетейін, 2002 жылы ағылшын сеттерінің тіркелген саны 568, Гордон тұқымдарының 250, ирландтық қызыл және ақ сеттердің 99 болды, ал ирландтық тіркеулердің жалпы саны 1225-ке жетті. Дегенмен, 2011 жылға қарай ағылшын сеттерінің саны 234 күшік тіркеуіне дейін төмендеді; Гордон тұқымдарының саны 306-ға дейін аздап өсті; ирландтық қызыл және ақ сеттердің саны 83-ке дейін төмендеді; ал ирландтық тіркеулер 869 күшікке дейін азайды. Ал Американың Кеннел клубы (АКК) тіркеу көрсеткіштері мен танымал тұқымдардың рейтингісі туралы пікір білдіргенде, 2011 жылды «сеттерлердің жылы» деп атады. Ағылшын сеттерлері 2010 жылы 101-орында болса, 2011 жылы 87-орынға көтерілді; ирландтық сеттер 2010 жылы 77-орында болса, 2011 жылы 70-орынға ие болды; ирландтық қызыл және ақ сеттер 2010 жылы 150-орында, ал 2011 жылы 147-орында болды; Гордон тұқымдары 2010 жылы 98-орында болса, 2011 жылы 94-орынға жетті.
Жамылғы
Көптеген сеттер тұқымдарының ұзын, тегіс, жібектей жылтыр жүні болады, оған күтім қажет. Гордон, ирланд және ағылшын сеттерлері көбінесе көрме алаңында көрсету үшін шашылуға түсіріледі, бірақ ирланд қызыл және ақ сеттерлеріне бұрынғыдай көп күтім қажет емес, себебі олардың жүні жеңіл болады.
Тендерлік
Сеттерлер көңілді, ойнақы иттер болып келеді және әдетте адамдармен де, басқа иттермен де өте жақсы тіл табысады. Олардың энергиясы көп, сондықтан күнделікті жаттығулар қажет.