Кіріспе

Американдық суретші (1871–1951)

Джон Френч Слоан (2 тамыз 1871 – 7 қыркүйек 1951) – американдық суретші және гравер. Ол американдық өнердің «Ашкан мектебінің» негізін қалаушылардың бірі саналады. Сонымен қатар, ол «Сегіз» тобының мүшесі болған. Ол көбінесе Челсидегі студиясының терезесінен байқаған Нью-Йорк қаласындағы аудандық өмірдің мәнін бейнелейтін қалалық жанрлық суреттерімен танымал. Слоан «Ашкан мектебінің» ең көрнекті суретшісі деп аталады, және социализм принциптерін қабылдаған, бірақ өнерін саясатынан бөліп қараған реалист суретші ретінде де танылады.

Өмірбаян

Джон Слоан 1871 жылдың 2 тамызында Пенсильвания штатының Лок-Хейвен қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, Джеймс Диксон Слоан, өнерге бейімділігі бар, бірақ тұрақсыз табыс көздерімен айналысқан адам еді, ал анасы, Генриетта Айрленд Слоан, әулетті отбасынан шыққан мектеп мұғалімі болды. Слоан Филадельфияда өсті, 1904 жылға дейін, Нью-Йоркке көшіп келгенге дейін сол қалада тұрып жұмыс істеді. Ол және оның екі әпкесі (Элизабет және Марианна) ерте жасынан сурет салу мен бояуға ынталандырылды. 1884 жылдың күзінде ол Филадельфиядағы беделді Орталық орта мектепке түсті, оның сыныптастары Уильям Глэкенс пен Альберт С. Барнс болды. 1888 жылдың көктемінде оның әкесі психикалық күйзеліске ұшырап, жұмыс істей алмай қалды, және Слоан он алты жасында ата-анасы мен әпкелерінің күтімін алуға жауапкершілік жүктеді. Ол мектепті тастап, Портер мен Коутс кітап дүкенінде және баспа өнімдерін сатушы компаниясында толық уақытты кассирдің көмекшісі болып жұмыс істеді. Оның міндеттері жеңіл болды, сондықтан ол дүкеннің баспа бөліміндегі жұмыстарды қарап, кітаптарды оқуға көп уақыт таба алды. Дәл сол жерде Слоан өзінің ең ерте сақталған туындыларын жасады, олардың арасында Дюрер мен Рембрандттың қалам мен бояумен салған көшірмелері бар. Ол сондай-ақ дүкенде шағын сомаға сатылатын гравиюралар жасауды бастады. 1890 жылы жоғары жалақы ұсынысы Слоанды А. Эдвард Ньютонға жұмыс істеуге көндірді, ол Портер мен Коутс компаниясының бұрынғы клеркі болған және өз кеңсе тауарлары дүкенін ашқан еді. Ньютонның дүкенінде Слоан құттықтау карточкалары мен күнтізбелерді жасады және өз гравиюраларымен айналысуын жалғастырды. Сол жылы ол Спринг-Гарден институтында кешкі сурет салу сабағына қатысты, бұл оған алғашқы ресми өнер білімін берді. Ол көп ұзамай Ньютонның бизнесін тастап, 1891 жылы еркін коммерциялық суретші ретінде үлкен еркіндік іздеді, бірақ бұл кәсіп аз табыс әкелді. 1892 жылы ол "The Philadelphia Inquirer" газетінің сурет бөлімінде иллюстратор болып жұмыс істей бастады. Кейін сол жылы Слоан Пенсильвания Көркемсурет академиясында реалист Томас Аншуцтың жетекшілігімен кешкі сабақтарға қатысты. Оның сыныптастарының арасында оның бұрынғы сыныптасы Уильям Глэкенс болды. 1892 жылы Слоан талантты суретші және өнер тәуелсіздігін жақтаушы Роберт Анримен танысты, ол оның ұстазы және жақын досы болды. Анри Слоанды графикалық жұмысына ынталандырып, ақырында оны сурет салуға көндірді. Олар ортақ көркемдік көзқарасқа ие болды және алдағы жылдары американдық өнердің "Ашкан мектебі" деп белгілі болған реализмнің жаңа түрін насихаттады. 1893 жылы Слоан мен Анри қысқа ғұмырлы Charcoal Club-ты құрды, оның мүшелеріне Глэкенс, Джордж Люкс және Эверетт Шинн де кірді. Олар 1901 жылдың 5 тамызында үйленді, бұл Слоанға оған толық сенетін, бірақ қателіктері мен психикалық тұрақсыздығы жиі дағдарыстарға әкелетін сүйіспеншілікпен серіктес берді. Нью-Йорк жылдарында осы дағдарыстардың көп бөлігін жеңуге көмектескен жақын досы - суретші Джон Батлер Йейтс, ақын Уильям Батлер Йейтстің қарт әкесі болды. 1903 жылы Слоан шамамен алпыс майлы сурет жасады, бірақ өнер әлемінде өзін таныта алмады. Ол сондай-ақ "Collier's Weekly", "Good Housekeeping", "Harper's Weekly", "The Saturday Evening Post" және "Scribner's" сияқты журналдар үшін жұмыс істеді. Слоан 1908 жылы Макбет галереясында өткен көрмеде Филадельфияның Charcoal клубынан төрт суретшіні (Генри, Глэкенс, Люкс және Шинн), сондай-ақ реалистік емес, импрессионистік стильде жұмыс істеген үш суретшіні, Морис Прендергаст, Эрнест Лоусон және Артур Б. Дэвистің қатысуымен өткен маңызды көрмеге қатысты. Бұл топ кейіннен "Сегіздер" деп аталды. Слоанның "Плутократияның үкіметі" деп атаған нәрсеге наразылығы күшейіп, 1910 жылы Социалистік партияға қосылуға итермеледі. Долли Слоан да осы уақытта социалистік жобаларда белсенді болды. Джон Слоан 1912 жылдың желтоқсанындағы "The Masses" журналының көркемдік редакторы болды және басқа да социалистік басылымдарға, мысалы "Call" және "Coming Nation" сияқты соғысқа қарсы және капитализмге қарсы суреттер жасады. Слоанның үгіт-насихатқа деген ықыласы толық болмағандықтан, оның осы журналдардағы жұмысында саяси мазмұн әрдайым байқалмайтын. Оның "The Masses" журналы тым доктриналық болып барады деген сенімі, бас редакторлар Макс Истман және Флойд Деллмен дау тудырды, бұл 1916 жылы оны осы журналдың лауазымынан кетуге мәжбүр етті. Ол ешқашан АҚШ-тағы Коммунистік партияның одақтасы болған емес, бірақ Совет Одағы теңгерімді қоғам құруға жететініне үміт білдірді. Өмір бойы солшыл саяси көзқарастармен танысып, Американың экономикалық жүйесінің әділетсіздігіне қарсы күресті. Бейбітшілдік жақтасы болғандықтан, ол сондай-ақ Американың Бірінші дүниелік соғысқа қатысуына қарсы болды. 1913 жылы Слоан Джон Рид белсендісі мен қайырымдылық шаруасы Мабель Додж ұйымдастырған радикалды саясат пен өнердің даулы туындысы болған Патерсон ереуілінің көрінісі үшін екі жүз футтық фон жасады. Патерсон, Нью-Джерсидегі жібек фабрикасының жұмысшылары үшін ұйымдастырылған бұл қойылым Мэдисон Сквер Гарденде өтті және 1000-нан астам қатысушыны қамтыды. Слоан "ХХ ғасырдың басында Нью-Йорк қаласының күшті энергиясын және өмірін суреттеген Ашкан мектебінің ең көрнекті суретшісі" деп аталды. 1913 жылы Слоан сондай-ақ аңызға айналған Армори Шоуға қатысты. Ол ұйымдастыру комитетінің мүшесі болды және екі сурет пен бес гравиюраны көрмеге қойды. Сол жылы маңызды коллекционер Альберт С. Барнс Слоанның суретін сатып алды; бұл Слоан үшін сатылған төртінші сурет болды (бірақ оны көбінесе оның бірінші сатуы деп қате санады). Слоан үшін Армори Шоудағы еуропалық модернистік туындылармен танысу оның бұрынғы он жыл бойы суреттеген реалистік қалалық тақырыптардан біртіндеп алшақтауына әкелді. 1914–15 жылдары, Массачусетс штатының Глостер қаласында өткізген жаздарды, ол Ван Гог пен Фовистердің ықпалымен жаңа, еркін және түрлі-түсті стильде эйрде пейзаждарды суреттеді. 1914 жылдан бастап Слоан Көркем студенттер лигасынан сабақ берді, онда ол келесі он сегіз жыл бойы харизматикалық, бірақ эксцентриктік ұстаз болды. Слоан Джордж Люкс өнер мектебінде де қысқа ғана уақыт сабақ берді. Оның студенттері оның тәжірибелік білімі мен адалдығына құрмет көрсетті, бірақ оның тілінің қаталдығынан қорқып, өте аз сурет сатқан белгілі суретші болғандықтан, студенттеріне "Сіздерге өмір сүруге көмектесетін ештеңе үйрете алмаймын" деп кеңес берді. Ол суретшілер арасында мансапты ұнатпады және шәкірттерін тек шығармашылық процесте қуаныш табуға шақырды. 1918 жылдың жазы Глостерде өткізген соңғы жазы болды. Келесі тридцать жыл бойы ол әр жазда Санта-Фе, Нью-Мексикода төрт ай өткізді, онда шөл пейзажы форманы бейнелеуге жаңа назар аударуға шабыттандырды. Дегенмен, оның көптеген туындылары Нью-Йоркте аяқталды. Оңтүстік-Батыста өткізген уақытының нәтижесінде ол және Долли американдықтардың өнері мен рәсімдеріне қызығушылық танытып, Нью-Йорке қайтып келгеннен кейін үнді суретшілерін қолдады. 1922 жылы ол Нью-Йорктегі тәуелсіз суретшілер қоғамында американдықтардың туындыларының көрмесін ұйымдастырды. Ол сондай-ақ Диего Ривераның жұмысын жақтады, оны "бұл континенттегі ескі шеберлер деңгейіндегі жалғыз суретші" деп атады. 1943 жылы Долли Слоан жүрек қан тамырларының ауруынан қайтыс болды. Келесі жылы Слоан 1930 жылдары онымен романдық қарым-қатынаста болған, өзінен қырық жыл кіші Хелен Фаррға үйленді. 1951 жылдың 7 қыркүйегінде Слоан Нью-Гэмпшир штатының Хановер қаласында демалыс кезінде рактан қайтыс болды. Келесі қаңтарда Америка өнерінің Уитни мұражайы оның мансабына арналған сәтті ретроспективті көрме ұйымдастырды. Кейіннен атақты қайырымдылық шаруашысы болған Хелен Фарр Слоан, оның сатылмаған туындыларын елдегі маңызды мұражайларға таратуды ұйымдастырды.

Оқыту

Слоанның білім алуы Рембрандт сияқты суретшілердің туындыларын зерттеу және көшіру, түрлі оқу орындарындағы бірнеше сабақтар, Роберт Анридің жетекшілігі, сондай-ақ эчер және суретші ретіндегі жұмыс тәжірибесінен құралды. Ол оқыған орта мектепте жақсы көркем өнер бөлімі болған, бірақ ол онда қандай да бір білім алды ма, жоқ па, белгісіз. Пенсильвания Көркемөнер академиясына түсуге дейін Слоан сурет салу, гравировка және коммерциялық өнер саласында бірнеше жұмыс істеді, онда ол Томас Аншуцтан қысқаша оқыды. Слоанның түрлі баспа жұмыстарында жинаған тәжірибесі оған белгілі бір білім сыйлап, бос уақытында зерттеулер жасауға және өзін жетілдіруге мүмкіндік берді. Анридің жетекшілігі Слоанның білімі үшін маңызды болды, себебі ол оны көбірек сурет салуға ынталандырды және түрлі суретшілердің туындыларымен таныстырды, олардың техникасын, композициясын және стилін Слоан зерттеді. Ол сонымен қатар Раскиннің «Сурет салу негіздері» және Джон Коллиердің «Майлы бояулар бойынша нұсқаулық» еңбектерінен қосымша кеңес алды. Слоан Пенсильвания Көркемөнер академиясындағы оқу мен жетекшілік, сондай-ақ Филадельфиядағы алғашқы тәжірибелерін өзінің «жоғары білімі» деп есептеді.

Ертедегі әсерлері

Кішкентай кезінде Слоанның ағасы Александр Пристлидің кітапханасында көптеген кітаптар мен көшірмелерге қол жеткізді. Оның ең маңызды ықпалының бірі – ағылшын карикатурисі Джон Лич болды. Слоан «The Philadelphia Press» газетінде жұмыс істеген кезде, оның газеттік суреттері Лич, Чарльз Кин және Джордж дю Мориердің стилінде болды. Бірақ 1894 жылға қарай ол плакаттар қозғалысына байланысты жаңа стильдегі әсем суреттерімен назар аудара бастады; бұл туындылар 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы еуропалық суретшілердің, соның ішінде Уолтер Крейннің ықпалын біріктіреді және Слоанның Боттичелли мен жапондық гравюраларды зерттегенін көрсетеді. Слоанның ерте суреттері Аншуцпен оқығандықтан Томас Эйкинстің ықпалында болған болуы мүмкін. 1893 жылы Слоан мен Глэкенс Генридің студиясындағы апталық «ашық есік» жиындарына тұрақты қатысты, онда ол жас жігіттерді Уитман мен Эмерсонды оқуға ынталандырды және Джордж Мурдың «Заманауи сурет салу» және Уильям Моррис Ханттың «Өнер туралы әңгімелер» сияқты кітаптарды талқылады. Генри замана рухына тікелей сөйлейтін, жаңа, әдепсіз американдық өнерді жасау қажеттігіне сенді, және бұл көзқарас Слоан мен Глэкенсте жақын қолдау тапты.

Стиль және ашкан мектебі

Қалалық көпшілік пен үйлерді, дүкен қыздары мен көшедегі әйелдерді, үй шаруашылықшыларын және шаштараздарды суреттеген Слоан, Ашкан мектебімен ең байланысты суретшілердің бірі. Дегенмен, Слоан бұл терминді жек көретін. Ол оның көптеген суретшілерді біркелкілендіріп, көрермендердің назарын стильге емес, мазмұнға аударатынын, ал тұрмыстық жағдайды әшкерелеу ниетін болжайтынын сезінді. Оның күдігі орынсыз емес: соңғы онжылдықтардағы Ашкан өнерінің көрмелері көбінесе оның деректік сипатын және тарихи жазбаның бір бөлігі ретіндегі маңыздылығын баса көрсетсе, Слоан кез келген суретшінің шеберлігіне, түсіне және композициясына қарай бағалануын қалаған. Генриден айырмашылығы, Слоан оңай суретші емес еді және жұмысына көп еңбектенді, сондықтан Генри "Слоан" сөзінің "баяудың өткен шаққа шаққан түрі" екенін айтқан. (Глакенс пен Слоан "Филадельфия Инквайер" газетінде жұмыс істеген кезде, Глакенс көбінесе репортаждық тапсырмаларды алатын, өйткені ол Слоаннан гөрі жылдам эскиздер жасауға шебер еді. Бұл оның стилінің маңызды ерекшелігі болды, ол Ашкан мектебінің мақсатына сәйкес келеді – бір тақырыпты көрерменге фотосуреттей дереу көрсету. Слоан қала тұрғындарының жақын ортадағы әрекеттесуін бақылаған. Оның бір шәкірті былай деп жазды: "Ол біз жанр деп атайтын нәрселермен айналысты: көше көріністері, мейрамхана өмірі, салон суреттері, паромдар, үй шатырлары, аулалар және т.б., барлық күнделікті тақырыптар." Эдвард Хоппер сияқты, Слоан да суретіндегі нысанына жақын фокус алу үшін, сонымен қатар оны байқаусыз бақылау үшін терезе перспективасын жиі қолданды. Ол 1911 жылы күнделігіне былай деп жазды: "Мен тереземнен көретін адам өмірінің кез келген детальін бақылауға тырысамын, бірақ осыны байқаусыз жасауға ұмтыламын. Қарап отырған адамдарға ешқандай әдепсіздік жоқ, оларды көрінбей бақылау." Слоанның қалалық ортадағы жеке оқиғаларға назар аударуы, оның ұнаған реалистік әдебиеттері мен Голливуд фильмдерінде қолданылған повестеу тәсілдерін еске салады. Бірақ Слоаннан суреттерінің әлеуметтік контексті туралы немесе оның ынталы социализмі туралы сұрағанда, ол суреттерін "шынайылықпен, бірақ әлеуметтік санасыз" жасағанын айтты. Мен суреттерімде үгіт таратуға ешқашан қызығушылық танытпадым, сондықтан өнер тарихшылары менің қалалық өмір суреттерімді "әлеуметтік саналы" деп түсіндіруге тырысқанда маған ренжімеуге болмайды. Мен адамдардың күнделікті өмірін көрдім және көбінесе суреттерім үшін адам өміріндегі қуанышты сәттерді таңдадым."

Мұра

Слоанның суреттері Американың барлық ірі музейлерінде ұсынылған. Оның ең танымал туындыларының қатарында Вадсворт Афинеум коллекциясындағы «Шаштараздың терезесі» (1907), Уитни американдық өнер мұражайының коллекциясындағы «Пикник алаңы» (1907), Бруклин мұражайының коллекциясындағы «Хеймаркет» (1907), Коркоран өнер галереясының коллекциясындағы «Петтипастағы Йейтс», Детройт өнер институтының коллекциясындағы «Максорлидің бары» (1912), Ұлттық өнер галереясының коллекциясындағы «Гринвич ауылынан «Қала»» (1922) және Филадельфия өнер мұражайының коллекциясындағы «Ақ жол» (1927) бар. 1971 жылы оның «Паромның оянуы» (1907) картинасы Слоанды құрметтеп шығарылған АҚШ пошта маркасында бейнеленді. Оның шәкірттері Пегги Бэкон, Аарон Бород, Александр Кальдер, Реджинальд Марш, Ксавьер Дж. Барил, Барнетт Ньюман, Минна Ситрон және Норман Раэбен болды. 1939 жылы ол өзінің оқулары мен афоризмдерінен құралған «Өнердің мәні» атты кітап жариялады, ол алпыс жылдан астам уақыт бойы басылымда болды. «Американдық көріністерде» сыншы Роберт Хьюз Слоанның өнерін «шынайы адамгершілігі, ашыққан сымбаты, оның кейіпкерлерін таптық қайғының стереотиптеріне айналдырудан бас тартуы» үшін жоғары бағалады. Ол өз халқын үлкен бірлік бөлігі ретінде қарастырды, қаланың денесінің жайлы да, сезімтал да бөлігі. «Америкалық сурет: қару-жарақ көрмесінен дағдарысқа дейін» еңбегінде өнер тарихшысы Милтон Браун Слоанды «Аш-Кен мектебінің көрнекті өкілі» деп атады. Досы, суретші Джон Батлер Йейтс және өнер сыншысы Генри Макбрайд үшін ол «америкалық Хогарт» болды. Нью-Йорк штатының Бронксвилл қаласындағы АҚШ пошта кеңсесінің вестибюлінде Слоанның 1939 жылы салған және «1846 жылы Бронксвилл қаласына келген алғашқы пошта» деп аталған фрескасы орналасқан, ол фресканы жасауға Қаржылық өнер бөлімі тапсырыс берген. Пошта кеңсесі мен фреска 1988 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді.