Кіріспе
Scolopendra heros, әдетте Аризона шөлінің жүзқаяғы, алып шөл жүзқаяғы, алып Соноран жүзқаяғы, Техастың қара құйрықты жүзқаяғы, Техастың қызыл басты жүзқаяғы және алып қызыл басты жүзқаяғы деп белгілі, Солтүстік Америка жүзқаяғының бір түрі. Ол АҚШ-тың оңтүстік-батысы мен Солтүстік Мексикада таралған.
Scolopendra heros, commonly known as the Arizona desert centipede, giant desert centipede, giant Sonoran centipede, Texas black tailed centipede, Texas redheaded centipede, and giant redheaded centipede, is a species of North American centipede found in the Southwestern United States and Northern Mexico.
Сипаттама
S. heros Солтүстік Америкадағы ең ірі мыңаяқты. Оның орташа ұзындығы бар, бірақ жабайы табиғатта ол дейін жете алады, ал тұтқында тіпті ұзынырақ болады. Ол потенциалды жыртқыштарды ескерту үшін ескерту түсімен боялған, және осы түрде көптеген түс варианттары белгілі.
Аңшылық және тамақтану
S. heros негізінен түнгі жыртқыш және жәндіктер мен кішкентай омыртқалыларды – кеміргіштер, бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділерді аулайды. Ол тірі жәндіктерді ұстау үшін ауаға секіріп алады. Мыңбауыр уын жемтігін басып тастау үшін пайдаланады.
Өмірлік цикл
С. геросы жұмыртқадан шығады. Өсіп, жетілгенде, барлық буынтұқымдылар сияқты, сыртқы қаңқасын тастап, түлейді. Әрбір түлеу кезінде олар өмір циклының жаңа сатысына, яғни инстарға өтеді. Барлық Scolopendromorph жүзқұйрықтары сияқты, олардың дене сегменттерінің саны өмір бойы өзгермейді. S. heros – он жылдан астам өмір сүре алатын, өсуі баяу түр.
Уыт
S. heros улының құрамы басқа Scolopendra түрлерінің уысына ұқсас, оның құрамында серотонин, гистамин, липидтер, ақуыздар (кардиотоксикалық ақуыздар мен гемолитикалық фосфолипаза А сияқты ферменттер) және басқа заттар бар. Бұл қоспа цитолизин ретінде әрекет етеді, жасушалық мембраналарды зақымдап, жасушаларды жарып жібереді. S. heros улында олжасына бағытталған токсиндер де бар: бір токсин жәндіктердің жүйке жүйесін салқындатып, оларды сезінуге немесе қашуға қабілетсіз етеді, ал екінші токсин омыртқалы жануарлардың автономды жүйке жүйесіне араласып, кішкентай омыртқалы жануарларды бағындыруды және жеуді жеңілдетеді. Удың нақты әсері мен құрамы толыққанды зерттелмеген, өйткені оны көп мөлшерде алу қиын, ал өңделген кезде тез бұзылады. Адамдарда S. heros тістеуі көбінесе өткір, күйдіретін, жергілікті ауырсыну мен ісінуге себеп болады, бірақ ешқашан өлімге әкелген емес. S. heros тістеуі кейде жүрек айну, бас ауруы және терінің некрозын тудыруы мүмкін. Дегенмен, Scolopendra тістеуінен туындаған ауыр симптомдар мен жарақаттар (оның ішінде рабдомиолизге байланысты бүйрек жетіспеушілігі және жүрек талмасы) жеке жағдайларда кездеседі.