Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Акменė – Литваның солтүстігіндегі қала. Аймақта ірі көлемде әк тас және саздың табылуына байланысты, 1947 жылы Балтық елдеріндегі ең ірі цемент өндіру кешендерінің бірінің құрылысы басталды. Жанында, аймақтың әкімшілік орталығына айналатын жаңа қала өсті: Науйожи Акменė ("Жаңа Акменė").
Akmenė is a city in northern Lithuania. Following the discovery of large reserves of limestone and clay in the region, in 1947 construction work began on one of the largest cement production complexes in the Baltic States. Nearby, a new town grew up which was to become the region's administrative centre: Naujoji Akmenė ("New Akmenė").
Атауы
Көптеген болжамдар бойынша, атау қаланың солтүстігінен ағатын кішкентай өзеннен шыққан: Акменупис (шамамен мағынасы – "көп тасты өзен"). Шетел тілдеріндегі нұсқалары: неміс тілінде Akmene, идиш тілінде אַקמיאַן/Akmian, поляк тілінде Okmiany, орыс тілінде Окмяны/Okmiany. 17 ғасырға дейін бұл жер Дабикине деп белгілі болған.
Most probably the name is derived from a rivulet that flows north of the town: the Akmenupis (approximate meaning – "river with a lot of stones"). Foreign renderings include: German: Akmene, Yiddish: אַקמיאַן/Akmian, Polish: Okmiany, Russian: Окмяны/Okmiany. Up to 17th century the place was known as Dabikinė.
Тарих
Ақмең алғаш рет 1511 жылы Кесгайла әулетіне тиесілі иелік ретінде танылды. 1531 жылы Литваның Ұлы князі Ескі Зигмунд I Дабикине өзенінің жанында Дабикине атты қала салуға рұқсат берді. Қала Валахия реформасы стилінде салынды. Қала жылдам дамыды, 1561 жылға қарай 3 көше, 82 үй және 28 қонақүй болды. 1596 жылы Литваның Ұлы князесі Анна Ягеллон ағаш шіркеу салды. 1592 жылы Ақмеңге қала құқығы берілді. 1705 жылы шведтер басып кірген кезде қала қирап, өрттен зардап шекті. 1710–1711 жылдардағы оба індеті қаланы тұрғынсыз қалдырды, бірақ ол тез қалпына келді және 1754 жылы жыл сайын нарық және төрт жәрмеңке өткізу құқығын алды. 1792 жылы Ақмеңнің қала құқығы қайта бекітілді және қала гербі берілді. Польша-Литва одағының таратылуынан кейін аудандар орыс генералы Фитинхофтың әйеліне сыйға тартылды.
Akmenė is first mentioned as an estate owned by the Kęsgaila family circa 1511. In 1531 a privilege was granted by the Grand Duke of Lithuania Sigismund I the Old to build a town, named Dabikinė near te Dabikinė River. It was built in Wallach reform style. The town grew fast, and by the time there were 3 streets, 82 households and 28 inns in 1561. In 1596 Grand Duchess of Lithuania Anna Jagiellon founded a wooden church. City rights were granted to Akmenė in 1592. The city was devastated and burned down in 1705 during the Swedish occupation after a nearby battle. A plague of 1710–1711 left the city without inhabitants, although it recovered fast, and in 1754 received a privilege to hold a market and four fairs per year. In 1792 Akmenė city rights were reconfirmed and a coat of arms was granted. After the Partitions of Polish Lithuanian Commonwealth the neighborhoods were donated to the wife of Russian General Fitinhof.
Яһуди қауымы
Жазбаларға сәйкес, еврейлер Акмен қаласына XVIII ғасырда келген. XIX ғасырдың ортасына қарай, қала тұрғындарының көп бөлігі еврейлерді құрады. Еврейлердің алғашқы жаппай көші-қоны 1881 жылғы танымал мамыр заңдарынан кейін басталды. Патшалық қуғын-сүргіннің күшеюіне байланысты кеткен еврейлердің көптегені Ирландияның Корк қаласына қоныстанды, онда еврейлер бүгінге дейін өздерін акмиандықтар деп атайды. 1915 жылы, еврейлердің бір бөлігі Ресейдің ішкі аймақтарына жер аударылды. 1939 жылға қарай еврей қауымының саны шамамен 30 отбасыға дейін азайды. 1941 жылдың маусым айының соңында, Литва нацистер басып алғаннан кейін, еврейлер тұтқындалды. Ролькомендо Хаман, жергілікті құпия қызметкерлердің көмегімен үш еврейді атып өлтірді, ал 1941 жылдың 4 тамызында қалған тұтқындардың барлығы Мажейкяи маңындағы Вента өзенінің жағасындағы үш астық сақтағышқа (сило) ауыстырылды. Ерлер дереу шұңқыр қазуға жіберілді, ал әйелдер басқа еврей әйел тұтқындарымен бірге Мажейкяиде қамауға алынды. Олардың барлығы 1941 жылдың 9 тамызында Мажейкяи және айналасындағы еврейлермен бірге өлтірілді.
According to the records Jews arrived in Akmenė in the eighteenth century. By the mid nineteenth century the majority of the population in the town was Jewish. The first mass migration of Jews followed the notorious May Laws of 1881. Many of the Jews who left in the face of increasing Tsarist persecution settled in Cork, Ireland, where Jews today still refer to themselves as Akmianers. In 1915, some of the Jews were expelled into the Russian interior. By 1939 the Jewish community had fallen in number to around 30 families. At the end of June 1941, following the Nazi occupation of Lithuania, Jewish people were arrested. The Rollkommando Hamann with the help of local collaborators, shot and killed three Jews, and on August 4, 1941, all the remaining prisoners were transferred to three silos on the bank of the river Venta, near Mažeikiai. The men were taken immediately to dig pits and the women were imprisoned in Mažeikiai together with other Jewish women prisoners. All of them were murdered together with the Jews of Mažeikiai and the surroundings on August 9, 1941.