Кіріспе
Түркия облысы
География
Жердің шамамен 28-30% жазық, 25% жоталы жазық және таулы, ал 47% таулы жерлерді құрайды. 2571 метр биіктігімен Хоназ тауы – провинцияның және, іс жүзінде, Батыс Анатолияның ең биік нүктесі болып табылады. Ментес тауларындағы Бабадагтың биіктігі 2308 метрді құрайды. Денизлидегі ең ірі көл – Ацигөл, яғни ащы көл. Шындығында, осы көлден өте сілтілі болғандықтан өнеркәсіптік тұз (натрий сульфаты) өндіріледі. Сарайкөйдің батысында, Ұлы Мендерес өзенінің бастауында бикарбонаттар мен сульфаттарға толы жылу суы бар. Қызылдереде тағы бір қайнар бұлақ бар, оның температурасы 200°C-қа жетеді. Аймақтағы геотермальдық бу көзі алғаш рет 1965 жылы бұрғылау жұмыстары кезінде табылды. Қазіргі таңда геотермальдық будан электр энергиясын өндіретін электр стансасы жұмыс істеп тұр. Геотермальдық энергия көзінің барлық мөлшерінің тек 11% ғана электр энергиясын өндіруге қолданылады, ал қалған 89% Ұлы Мендерес өзеніне құйылады, көзден шығатын температурасы 150°C (оның энергиясы 35 000 – 40 000 тонна отын майына тең).
Климат
Жалпы Эгей аймағы Жерорта теңізі климатына ие. Жазда температура 40°C-қа дейін көтеріледі, ал қыста 5°C-қа дейін төмендейді. Жыл бойына шамамен 80 күн жауын-шашын жауады, көбінесе қыс айларында.
Ежелгі дәуір
Бүкіл провинцияда тарихқа дейінгі мәдениеттердің іздері бар, оның ішінде хеттілік мәдениеттерге дейінгі және хеттілердің өзінің іздері сақталған. Хеттілерден кейін фригиялықтар, лидиялықтар және парсылар келді, содан соң ежелгі гректер мен Ұлы Александр құрған қалалар пайда болды. Алғашқы тұрақты елді мекен Лайк өзені жанындағы Лаодикия қаласы болды, оны король Антиох II әйелі Лаодикия құрметіне салған. Лаодикия қаласы Денизли қаласынан солтүстікке қарай 6 шақырым қашықтықта орналасқан. Иераполис қаласы шамамен б.з.д. 190 жылы Анатолияның эллинистік мемлекеттерінің бірі – Пергамен патшалығымен құрылды. Памуккале (Мақта сарайы) аталған әктас террасалары мен су тоғандары қазір Иераполис қираған жерлерінің төменінде жатыр. Кейін Лаодикия және Иераполис қалалары Рим үкімшілігіне қарады, ал 395 жылы империя бөлінген кезде Шығыс Рим империясының шегінде қалды.
Христиан дәуірі
Бұл өлкеде Киелі кітаппен байланысты тың оқиғалар бар: Аян кітабында Жохан Жақсы хабаршы Патмос аралында болғанда, керней сияқты күркіреген дауыс естігенін айтады. Сол дауыс былай деді: "Көргендеріңді жазып, осы жеті қаладағы шіркеулерге жібер: Ефес, Смирна, Перғам, Тиятир, Сард, Филаделфия және Лаодикия". Лаодикия шіркеуі христиан діні пайда болғанға дейін де қасиетті орын болған және бүгінге дейін христиандар зиярат етеді, бірақ Византия билігі тұсында маңыздылығы зор дәрежеде төмендеді.
Түрік дәуірі
Түріктер алғаш рет 1070 жылы Денизлиде Селжұқ сұлтаны Альп Арсланның қол астындағы Афшин Бейдің аймаққа шабуыл жасауы кезінде пайда болды. Екінші және үшінші крест жорықтары осы жерде Селжұқ түріктеріне қарсы, Казикбелидің басшылығымен соғысты. Ол шағын күштермен Анталияға қашып, бірақ ол да крестшілерге түсті. Кейін түріктер ежелгі қалаларды басып алғаннан кейін, қазіргі Денизли қаласы орналасқан жерге оңтүстікке көшіп, тас құбырлар арқылы су тасыды. Лаодикия атауы біртіндеп Ладикке айналды, содан кейін 17 ғасырдан бастап Тонгузлу, Тонузлу, Тенгузлуг, Донузлу сияқты басқа да атаулар берілді, соңында Денизли деп аталды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, грек армиясы 1919 жылдың 15 мамырында Измирді басып алғанда, Денизлиде ашық ауада өткен жиын кезінде түрік қарсыласының алғашқы орталықтарының бірі құрылды. Йөрүк Али Ефе және Демиржи Ефе ұйымдастырған Мендерес бойында түрік жасақтары құрылды, жергілікті шаруалардың көптеген еріктілері қатысты. Түрік армиясының күшеюімен грек күштері кері шегінді және Денизли грек-түрік соғысы бойында түріктердің қолында қалды.
Қызықты орындар
Деңізлі және басқа аудандар туралы толық мағлұмат алу үшін тиісті мақаланы қараңыз.
Деңізлі қаласының жанында
Лаодикия мен Ликум – Эскихисар ауылынан солтүстікке қарай 1 км жерде орналасқан ежелгі қаланың қираған орындары. Иераполис пен Памуккале – Деңізліден солтүстікке қарай 20 км жерде. Ежелгі қаланың қираған орындары және термалды сулардан пайда болған минералдармен жабылған төбелер. Анкара тас жолы бойында, Деңізліден 6 км қашықтықта орналасқан Селжұқ керуенсарайы Ахан. Сондай-ақ, провинцияның басқа аудандарының жанында Триполис (Фригия) – Булдан қаласының Енисекент ауылының жанында, эллин дәуіріне жататын қаланың қираған орындары. Хоназдағы ежелгі Колосса қаласының қалдықтары. Чиврилдегі Бейсехююк – б.з. 3000 жылға дейінгі Мыс дәуірінен табылған бірнеше көне заттар орны. Шардақтағы Ханабат керуенсарайы – Селжұқтардың типік керуенсарайы. Сарайкөйден 15 км қашықтықтағы Үлкен Мендерес өзені арқылы салынған Ахметли көпірі Рим дәуіріне дейін салынған.
near Denizli
Laodicea ad Lycum Ruins of the ancient city located north of Denizli, about 1 km north of the village of Eskihisar. Hierapolis and Pamukkale 20 km north of Denizli. The ruins of the ancient city and the hillside covered in minerals from the thermal waters. The Seljuk caravanserai Akhan, 6 km from Denizli on the Ankara highway. and near the other districts in the province
Tripolis (Phrygia) near the village of Yenicekent in Buldan ruins of a city dating back to the Hellenistic period. a few remains of the ancient city of Colossae, in Honaz. Beycehöyük in Çivril, where several antiquities of the Copper Age dating back to 3000 BC were found. The Hanabat Caravanserai in Çardak is a typical Seljuk caravanserai. The Ahmetli Bridge over the Great Menderes river, 15 km from Sarayköy dates back to the Roman era.
Денизли әтеш
Денизли Түркияда әдемі сыртқы түрі мен бояуымен, сондай-ақ ұзақ және әуенді әңгір-шұғыласымен танымал әтеш тұқымымен мәшһүр. Мемлекет және жергілікті шаруалар осы тұқымды сақтауға зор күш жұмсауда. Денизли әтешінің көздері қара, аяқтары қою сұр, мойны ұзын, басы қызыл болады. Оның салмағы 3-3,5 кг аралығында, және ерекше даусымен ерекшеленеді.