Кіріспе

Литвалық музыкалық аспап, адам анатомиялық ерекшелігінің сипаттамасы. Канкле – литвалық қылды аспап (хордофон), ол латыш коклесі, эстон каннелі, фин кантелесі және орыс гуслісімен бірге Балтық псалтериясы деп аталатын Балтық қорапша цитралар отбасына жатады.

Этимология

Финн лингвисті Эйно Ниминеннің пікірінше, аспаптың атауы, сондай-ақ оның көптеген көршілес аспаптарының атаулары (латвиялық коклес, фин kantele, эстон kannel және ливондық kāndla) бастапқы балтық тіліндегі *kantlīs/*kantlēs түбірінен шыққан болуы мүмкін, ол бастапқыда «ән салатын ағаш» деген мағынаны білдірген, ал бұл, ең болмаса, прото-индоеуропалық *qan («ән салу, дыбыс шығару») түбірінен туындаған (мысалы, латынша "canto, cantus, canticum", итальянша "cantare", французша "chanter", ағылшынша "chant, cantor"). Литвалық этнолог Ромуальдас Апанавичус Kanklės протоевропалық *gan(dh) түбірінен шыққан болуы мүмкін деп санайды, ол «құмыра; (қылыштың) сабы» дегенді білдіреді, бұл орыс тіліндегі гусли сөзімен байланысты болуы мүмкін.

Құрылыс

Канклейлер әр аймақта және жеке-жеке түрленгенімен, олардың құрылысындағы ортақ белгілер бар. Канклейлер цитралар тұқымдасына жатады, яғни олардың ішектері дыбыс тақтасына параллель (арфадағыдай перпендикуляр емес) және одан тысқары созылмайды (мысалы, гитарадағыдай мойынға дейін жетпейді). Канклейдің корпусы липа, емен, шаған, кәдімгі үйеңкі немесе қара терек ағашынан жасалған бір трапеция пішіндес бөліктен тұрады, ол ішкі кеңістік жасау үшін ойылып жасалады. Дыбыс тақтасын жасау үшін жұмсақ ағаштан (әдетте, шыршадан) жұқа қабат қолданылады, ол корпусты жабады. "Канклейлер" деген сөзді алғаш рет 1580 жылы Джонас Бреткунас өзінің Библия аудармасында қолданды. Винцас Кудирка 1895 және 1898 жылдары хорларға бейімделген халық әндерінің екі жинағын "Канклейлер" деген атпен жариялады. 1906 жылы Пранас Пускунигис Вейвериа мұғалімдер семинариясының студенттерінен құралған канклейшілер ансамблін құрды. Бұл ансамбль 1984 жылдан бері "Канклейлер" деп аталады. 1930 жылы Каунаста канклейшілерді оқытуға арналған мектеп ашылды. Канклейлер 1945 жылдан бері Литва музыка және театр академиясында оқытылады. Концерттік канклейлер алғаш рет 1964 жылы жасалды.