Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық қызыл-ақ сеттер – ит тұқымы. Барлық сеттерлер сияқты, ол Ұлыбританияда аңшыл ит ретінде жіктеледі және Америка мен Канадада спорттық топқа жатады. Ол туысқан ирланд сеттеріне, сондай-ақ Гордон және ағылшын сеттеріне қолданылуы және мінез-құлқы жағынан ұқсас, бірақ көбінесе жұмыс істейтін аңшыл ит ретінде кездеседі. Бұл тұқымның бастапқы мақсаты – ойын құстарын аулау. Ұлыбританияда олардың аңдары бөдене, қара қасқыр, фазан, птармиган, қара құс, шіл және ағаш құсы болуы мүмкін, себебі бұл құстардың барлығы жыртқыштардан қашудың орнына жасырынуға тырысады. Шетелде олар бөдене, саз құсы, құм құсы, гвинея құсы, сагеен немесе франколинді аулауға қолданылуы мүмкін. Бұл тұқымның ерте пайда болғанына қарамастан, 19 ғасырдың соңында ол құрып кетуге жақын болды. 1920 жылдары адал селекционерлер қызығушылықты қайта жандандырып, ирландиялық қызыл-ақ сеттерді қайта жаңғыртуға қол жеткізді. Ол әлі де осал тұқым болып саналады, бірақ барлық ірі кинологиялық клубтардың мойындауына ие болды.
The Irish Red and White Setter is a breed of dog. As with all setters, it is classified as a gundog in the UK and is included in the sporting group in America and Canada. It is virtually identical in use and temperament to the related Irish Setter, as well as the Gordon and English setters, but is more often found as a working gun dog. The original purpose of the breed was to hunt gamebirds. In the UK, their quarry can be partridge or grouse, pheasant, ptarmigan, blackgame, snipe or woodcock as all these birds try to avoid predators by hiding rather than flying away. Overseas, they may be used to hunt quail, willow grouse, sand grouse, guinea fowl, sagehen or francolin. Despite the breed's early origins, it had almost become extinct at the end of the 19th century. During the 1920s, dedicated breeders managed to revive interest and restore the Irish Red and White setter to a viable position. It is still considered a vulnerable breed but has gained recognition from all major kennel clubs.
Функция
Сеттердің міндеті – құстардың, мысалы, қабандардың, бөденелердің, фазандардың немесе суырлақтардың желмен әкелген иісін іздеу арқылы жерді шарлап, аңды табу және орналастыру. Ол жылдам және кең аумақты қамтиды. Иіс іздеу кезінде ол шапшаң жүгіреді, басын жоғары ұстайды. Құстарды тапқаннан кейін ол қозғалмай қатып, немесе "тұрады", осылайша оның иесіне құстардың қайда жасырынып отырғанын көрсетеді. Ол сәл бүгіліп тұрса да, оның позасы ширығулы, қозғалмайтын және қатаң болады. Иттің басы көтеріліп, ауадағы иіске толы, құстардың жасырынып отырған бағытына қадала қарайды. Оның құйрығы арқасымен бір деңгейде болады. Бұл тұқым Ұлыбританиядағы Кеннел клубында Аңшыл иттер тобына, ал Америка және Канада Кеннел клубтарында Спорттық топқа жатқызылған. Халықаралық кинологиялық федерациясы (FCI) бұл тұқымды 7-топқа (көрсеткіш иттер), 2-бөлімге (британдық және ирландтық көрсеткіштер мен сеттерлер) жатқызады. Ирландиялық қызыл және ақ сеттерде әлі де туа біткен жұмысқа қабілеті сақталған, сондықтан дұрыс оқытылып, тиісті мүмкіндік берілген жағдайда, ол өзінің бастапқы міндетін жақсы орындайды. Оларды басқа аңшыл иттерге қарағанда оқытуға көбірек уақыт қажет болуы мүмкін, бірақ оқытылғаннан кейін адал және сенімді серіктерге айналады. Оларды қатаң, бірақ жабайы емес, тәртіпті тәрбиелеу керек.
The function of setters is to find and locate game by quartering ground as it searches for the scent carried in the wind by birds such as grouse, partridge, pheasant or snipe. It is fast and wide ranging. As it gallops in its quest to seek scent, its head is carried high. Once it locates the birds, it will freeze on point or "set" indicating to its handler where the birds are hiding. It may slightly crouch but its position will remain tense, immobile and rigid. The dog's head will remain raised as it savours the airborne scent and it intently stares in the direction of where the birds are hiding. Its tail will be held level with its back. The breed is classified in the Gundog Group by the Kennel Club in the U. K. and in the Sporting Group by the American and Canadian Kennel Clubs. The Fédération Cynologique Internationale (FCI) classify the breed in Group 7 (Pointing dogs), Section 2 (British and Irish Pointers and Setters). The Irish Red and White Setter still has an ingrained natural working ability, so when correctly trained and given the appropriate opportunity, it will work well performing its original function. They can take longer to train than other gun dogs, but once trained, they are loyal and reliable companions. They need firm and decisive, but not harsh, training.
Шығу тегі
"Сеттер" – ежелгі заманда құс аулау үшін өсірілген, Рим дәуірінде де қолданылған иттер. Олар ауаны иіскеп, құстардың орнын табады, тұрып немесе қысылып, сосын ақырындап алға жылжып, құстарды ұшып кетуге мәжбүр етеді. Құстар ұшқан соң, иттің артынан келген аңшы, құстарды аулау үшін бүркіттерді жібереді. Тор қолданысқа енгеннен кейін, сеттерлер құстардың қайда екенін көрсету үшін қолданыла берді, бірақ аңшы иттің артына келіп, құстардың үстіне тор жабады. 1600 жылдардың ортасында мылтықтар қолжетімді болды және құс ату помещиктердің танымал ойын-сауығына айналды. Сеттерлердің негізгі жұмысы құстардың орнын табу және көрсету болды, сонымен қатар олар оқ атылғанда тыныш тұруы керек еді. 17 ғасырға қарай "сеттер" қалыптасып, қазіргі кездегі тұқымдар "Сеттер" деп аталды. Осы кезеңде әртүрлі түсті иттер шағылыстырылып келді, бірақ бұл бірте-бірте өзгерді және спортшылар жұптасуды оларға қажетті жерге бейімделген иттермен шектеуге кірісті. Бастапқыда Ирландиядағы сеттерлер көбінесе қызыл, немесе қызыл-ақ, тіпті көбінесе ақ болды. Барлығы ирланд сеттері деп танылып, бір-бірімен шағылыстырылды. 1875 жылы Дублинде өткен көрмеде ирланд сеттері класында 66 ит тіркелді, олардың 23-і қызыл-ақ болды. Келесі жылы Коркте өткен көрмеде 96 иттің ішінде 36-сы қызыл-ақ түсті болды. Осы кезде қызыл-ақ сеттерге сұраныс артты, нәтижесінде қызыл-ақ сеттердің саны азайды. Америка мен Ирландияда қызыл ирланд сеттерінің танымалдылығы артып, олардың бағасы өте жоғары болды, бұл ирланд қызыл-ақ сеттерінің жойылуына себепкер болды. Ирландияның шалғай аймақтарындағы бірқатар селекционерлер бұл тұқымды сақтап қалды. 1775 жылдан 19 ғасырдың соңына дейін аз ғана селекционерлер жұмыс істеді. Ирландиядағы Монаган округындағы Россмор отбасы 18 ғасырдың ортасынан бері қызыл-ақ сеттердің тұқымын өсіріп келді және бұл желі 20 ғасырға дейін сақталды. Отбасы әлі де осы иттердің көптеген суреттерін сақтап тұр. Тұқымның тарихында қызыл-ақ сеттерді кейде Россмор сеттері деп атаған. Бұл кезде тіркелген басқа иелері: Кастлегардың пасторы Махон, Ельвертон О'Киф, Морис Нюгент О'Коннор және Лидвелл ханым, кейде оның аты Ледвич деп қате жазылған. Бұл тұқымдардың иттері өте жақсы жұмысқа қабілеттілігімен танымал болды.
'Setting dogges' – an ancient term for setters, were developed to find game birds and would have been used in Roman times. The dog would find the location of the game birds by scenting the air, freeze in either a standing or crouching position, then slowly creep forward on command to disturb the birds into flight. Once the birds were in flight the hunter who had been following the dog would release hawks to capture the birds in the air. When netting superseded the use of hawks, setting dogs would still be used to indicate the whereabouts of the birds, but the hunter would come up behind the dog and throw a net over the birds. In the mid 1600s, guns became more readily available and shooting game birds became a popular pastime of the landed gentry. The basic work of setters was still to find and point to the location of game birds but it also had to be steady to shot. By the 17th century 'setting dogges' had become established and the breeds as seen in the present day could be identified as Setters. Interbreeding of differently coloured dogs was still taking place during this period, but this gradually changed and sportsmen started to limit matings to dogs adapted to the terrain they were required to cover. Originally, setters in Ireland were mostly red, or the parti colour red and white, or even mostly white dogs. All were accepted as Irish Setters and were mated to each other. As late as 1875 at a conformation show in Dublin, there were 66 entries in the Irish Setter classes; 23 of these entries were red and white. At a show in Cork the next year, out of 96 entries, there were 36 red and white animals. This was when the fashion for solid red coloured setters began, leading to a decline in red and white setter numbers. The popularity of the solid red Irish Setter in both America and Ireland gained strength as they attracted very high prices, all adding to the demise of the Irish Red and White almost to the point of extinction. A handful of breeders in remote parts of Ireland kept the breed alive. A small number of breeders were active from 1775 to the end of the 19th century. The Rossmore family of County Monaghan in Ireland, had a strain of red and white setters dating back to the mid 18th century and this line was preserved into the 20th century. The family still own many paintings of these dogs. During the breed's history, red and white setters were sometimes referred to as Rossmore Setters. Other owners recorded at this time included Reverend Mahon of Castlegar, Yelverton O'Keefe, Maurice Nugent O'Connor and Miss Lidwell whose name was sometimes misspelt as Ledwich. The dogs from these strains were all particularly known for their working abilities.
Ауткросс бағдарламасы
Женетикалық қоршаудың өте шектеулі болу мүмкіндігін ескере отырып, Ирландиялық Кинология Клубы (IKC) 2011 жылы ирландтық қызыл және ақ сеттерлерді ирландтық сеттерлермен будандастыруға рұқсат беретін бағдарламаны бастайтынын жариялады. Мұндай будандастырулардың барлығы мұқият бақыланатын болады. Бағдарламаны Ирландияның қызыл және ақ сеттер клубы, Ирландияның қызыл сеттер клубы (Ирландия) және басқа ұлттық кинология клубтары қолдады. IKC ирландтық қызыл және ақ сеттерлердің он буын ішінде жоғары деңгейдегі туыстық шаруашылық (инбридинг) бар деп санайды және жақын туыстық шаруашылықтан туындайтын генетикалық проблемаларды болдырмау үшін тұқымның генетикалық әртүрлілігін арттыруды көздеді. Ирландтық сеттердің жұмыс желісінің гендері ирландтық қызыл және ақ сеттердің гендеріне өте ұқсас екенін және олардың жақын туыстары ирландтық қызыл және ақ сеттерді қайта жаңғыртуға көмектесу үшін пайдаланылған деп есептеді. Кез келген будандастыру жүзеге асырылмас бұрын, жұптасу ресми Будандастыру комитетінен мақұлдау алуы керек. Денсаулық сақтандыру тексерісінен өткен иттер ғана қарастырылады. Канадалық тұқымдық клубтың өкілі: «Біздің IRWS тұқымымызды генетикалық бұзылыстары бар тұқымдармен араластыруға келісе алмаймыз, өйткені олардың генетикалық жүктемесі біздікінен әлдеқайда ауыр» деді. Мұндай сынға қарамастан, кейбір тұқымдық клубтар бағдарламаға қатысуды жөн көрді.
In an attempt to address the possibility of a very restricted gene pool, the Irish Kennel Club (IKC) announced in 2011 that it was to instigate a programme of allowing Irish Red and White Setters to be crossed with Irish Setters. Any such outcross matings were to be carefully monitored. The programme was supported by the Irish Red and White Setter Club of Ireland, the Irish Red Setter Club (Ireland) and other national Kennel Clubs. The IKC felt there was a high degree of inbreeding within ten generations of Irish Red and White setters and wished to increase the genetic diversity of the breed to prevent genetic problems arising from close inbreeding. It considered that the genes of the working lines of Irish Setters were very similar to those of the Irish Red and White setters and their close ancestry had already been used to aid the revival of the Irish Red and White setter. Before any outcross matings could take place, the mating would have to be approved by the official Outcross Committee. Only dogs with current health tests would be considered. An official of the Canadian breed club said: "we cannot condone the crossbreeding of our essentially healthy IRWS breed with dogs of a breed which is known to hold, by various unknown modes of inheritance, far more genetic detritus than ours." Despite such criticism, some breed clubs have chosen to take part in the programme.