Кіріспе

Македония патшасы б.з.д. 281–279 жылдары

Лисимах пен Селевктің құлдырауы

Египеттен кеткен соң Птолемей Кераунус Македония, Фракия және Кіші Азияның батысын билеген, мүмкін, оның қайын атасы болған Лисимахтың сарайына барды. Лисимахтың сарайы Кераунды қолдау мәселесінде екіге бөлінді. Бір жағынан, Лисимахтың өзі Птолемей II-нің толық қарындасы Арсиноя II-ге б.з.д. 300 жылдан бері үйленген. Екінші жағынан, Лисимахтың мұрагері Агатокл Кераунның туған әпкесі Лисандраға үйленген. Екі қарындас мұрагерлік үшін күресіп жатқанда, Кераунның келуі жағдайды одан бетер шиеленістірді. Лисимах соңында Птолемей II-ні қолдауды шешіп, б.з.д. 284 және 281 жылдар аралығында қызы Арсиноя I-ді Птолемей II-ге үйлендіру арқылы бұл шешімін бекітті. Лисимахтың сарайындағы қақтығыстар Агатоклдың б.з.д. 282 жылы өлтірілуіне әкелді. Оқиғалардың барысы және Птолемей Кераунның олардағы рөлі белгісіз. Бір тарихшы, Мемнонның айтуынша, Агатоклді Птолемей Кераунус өлтірген. Басқа деректерде Кераун осы даудың барысында Агатоклдың жағында болғаны айтылады және оның Агатоклдың жесірі, туған әпкесі Лисандрамен бірге Селевк I сарайына қашқанын хабарлайды. Бұл кісі өлтіру Лисимахтың қол астындағылардың күшті наразылығын тудырды. Өз пайдасына араласу мүмкіндігін көріп, Селевк б.з.д. 281 жылдың басында Лисимахтың патшалығына шабуыл жасады. Бұл жорыс Лисимахтың қаза тауып, Селевктің империясына қосылған Корупедиум шайқасында аяқталды. Корупедиум шайқасынан кейін Птолемей Кераунус Селевктің бақылауына өтті. Селевк Кераунды өзінің жақын шеңберіне қабылдап, Птолемейлік Египетпен қақтығыс туған жағдайда оны келіссөздерге пайдалануды жоспарлаған болуы мүмкін. Б.з.д. 281 жылдың қыркүйегінде Селевк Геллеспонтты кесіп өтіп, Македонияға шабуыл жасауға дайындалды. Бірақ Селевк Аргос деген жерде құрбандық шалып жатқанда Птолемей Кераунус оны өлтіріп, бұрынғы қорғаушысының аймақтарын басып алуға ниеттенді. Лисимахияда соғылған алтын статерлер мен күміс тетрадрахмалар осы кезеңге жатады. Олардың дизайны Лисимахтың бұрынғы монеталары сияқты: алдынан Амон мүйізі бар Ұлы Александрдың басы және артынан Нике ұстаған Афина бейнесі. Монеталардың жазуы ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΛΥΣΙΜΑΧΟΥ (Патша Лисимахтың) деп жазылған, ал артында екі кішкентай белгі бар: Лисимахтың символы болған арыстанның басы және кішкентай піл. Піл Селевктің символы болғандықтан, бұл монеталар кейде Селевктің Корупедиум шайқасы мен оның өлтірілуінің арасындағы аймақтағы қысқа мерзімдегі билігімен байланыстырылады. Алайда Холлштейн бұл монеталар Птолемей Кераунның монеталары екенін, оның өзін Лисимахтың заңды мұрагері ретінде көрсетуге және күшті пілдер жасағына ие екенін көрсетуге бағытталғанын айтады. Бұл шығарылым өте аз болды; Кераунус ешқашан өз атынан монета шығармаған. Антигонос Гонатас, оның әкесі Деметрий I Полиоркет б.з.д. 294-288 жылдар аралығында Македонияның патшасы болған, Македонияны басып алуға тырысты, бірақ Птолемей Кераунус оны теңіз шайқасында жеңіп, Тессалияның Деметрия қаласына қамап қойды. Птолемей Кераунус сонымен қатар б.з.д. 288-284 жылдар аралығында Македонияның батыс бөлігін басқарған Эпирдің Пиррмен одақ құрып, оның шабуылдау қаупін жойды. Бұл одақ Пиррдің Италияға шабуыл жасап, Пирр соғысында Рим республикасына қарсы күресуіне мүмкіндік берді. Юстин Пиррге үлкен әскермен көмектескенін айтады: 5000 жаяу әскер, 4000 атты әскер және 50 піл. Кейбір ғалымдар бұл мәліметке күмәнмен қарайды, Юстин Птолемей Кераунусты Птолемей II-мен шатастырды деп болжайды, өйткені олар Кераунның осы сәтте соншама көп әскерді жұмсай алатынына күмән келтіреді. Неке болу-болмауы да дау тудырады. Егер қыз болған болса, оның кейінгі тағдыры белгісіз. Лисимахтың жесірі Арсиноя II Лисимахтың Корупедиумда жеңілгенінен кейін өзінің жас ұлдарымен Эфеске қашып кеткен (оның құрметіне Арсиноя деп қайта аталды). Эфестегілер оған қарсы көтеріліп, оны қаладан кетіп, Македонияға кетуге мәжбүр етті. Птолемейге Лисимахтың ұлы мен Монуний есімді иллириялық патша шабуыл жасады. Бұл ұлды сақталған дереккөз анықтап айта алмайды, бірақ Элизабет Д. Карни оның Лисимахпен Арсинояның үлкен ұлы Птолемей Эпигонос болғанын айтады. Мониний Дарданияның патшасы болған болуы мүмкін, ол кіші ағаларын өлтіргеннен кейін оны қабылдады. Бұл соғыс Птолемей Кераунды б.з.д. 280 жылдың басым бөлігінде ұстап тұрған сияқты. Олар шайқасқанда Кераунус жараланып, галл әскеріне түседі. Олар оны өлтіріп, басын найзаға салып, соғыс алаңында алып жүреді. Македониялықтар өздерінің басшыларының өлгенін көргенде, қашып кетті.

Некелер мен ұрпақ

Птолемей Кераунның Пиррмен б.з.б. 281 немесе 280 жылы үйленген қызы болған деген мәлімет бар. Осы некенің болғандығы күмәнді, бірақ егер орын алған болса, Кераун оның анасымен шамамен б.з.б. 300-295 жылдары үйленген болуы керек. Кристофер Беннетт бұл қыздың сол жылдары Птолемей I-нің некелік одақтары болған Лысимахтың қызы болуы мүмкін деп санайды. Птолемей Лисимахтың жесірі Арсиной II-ге, өзінің әкесінен туған қарындасына, б.з.б. 281 жылдың соңында немесе 280 жылдың басында, Кассандрея қаласын басып алу және оның балаларын өлтіру мақсатымен үйленуге келісті. Неке толыққанды болды ма, жоқ па белгісіз, бірақ Арсиной үйленген күнінен кейін дереу Македониядан қашып кетті.