Кіріспе

Ж. Р. Р. Толкиннің "Жалғалардың иесі" романындағы ойдан шығарылған шайқас. Ж. Р. Р. Толкиннің "Жалғалардың иесі" эпикалық фантастикалық романында Мораннон шайқасы немесе Қара қақпа шайқасы – Жалға соғысындағы соңғы қақтығыс. Гондор мен оның одақтастары Сауронға қарсы тұру үшін шағын әскерді жібереді; ол олардың өзімен Бір Сақина бар деп есептейді және оны жеңу үшін пайдалануға ниетті. Шындығында, Сақинаны Фродо Беггинс пен Сэм Гэмджи Мордорға Жоқшылық тауында жою үшін алып барады, ал әскер Сауронның назарын олардан аудару үшін жылжуда. Шайқасқа дейін аты-жөні белгісіз "Сауронның аузы" атты көшбасшы Фродо мен Сэмнің жеке заттарымен әскер басшыларын қорлайды. Шайқас басталады, бірақ Гондор әскерінің жеңілеріне аздай қалғанда, Сақина жойылғанда Сауронның күштері рухтан таяды. Жоқшылық тауы атқылайды, Сауронның Барад-Дур мұнарасы және Қара қақпа да құлайды. Гондор әскері жеңіспен үйіне оралады, Жалға соғысы аяқталады.

Контекст

Бұл - Сауронға қарсы Сақина соғысының соңғы шайқасы, Мордордың Қара қақпасы Мораннон маңында болған. Арагорн бастаған Батыс әскері Сауронның назарын Фродо Беггинс пен Сэм Гэмджиден аудару үшін қақпаға шабуылдады. Олар Қауіпті жағдайда Бір Сақинаны Мордорға жеткізіп бара жатқан еді. Саурон Арагорнның Сақинаны алып, Мордорды құлатуға тырысады деп ойлады. Сапар барысында, Арагорнның жаршылары оны Сауронға қарсы тұру үшін "Елсар патша" деп атады. Арагорнның Гондор мен Роханнан 7000-ге жуық әскері болды, оның ішінде 6000 жаяу және 1000 атты әскер. Әскер құрамына Рохан патшасы Эомер, Дол Амрот ханзадасы Имрахил, Эльрондтың егіз ұлдары Элладан мен Эльрохир, Минас Тириттің күзетшісі Берегонд, сондай-ақ Сақина бірлестігінің сегіз тірі қалған мүшесінің бесеуі (Арагорн, Гандальф, Леголас, Гимли және Пиппин) кірді.

Шайқас

Бұл шайқас 25 наурызда болды. Шайқас басталмас бұрын Саурон Батыс сардарларымен сөйлесу үшін Сауронның аузы деп аталатын Қара нуменорелікті жіберді. Ол Гендальфты Саурон Фродоны тұтқындап отыр дегенге сендіруге тырысты, дәлел ретінде Сэмнің қылышын, эльф плащын және Фродоның митрил көйлегін көрсетті. Сауронның аузы Батыс Сауронның қарсы берілу талаптарына келіспесе, Фродоға азап шегілетінін мәлімдеді. Гендальф Сауронның аузынан заттарды алып, оны қайтарды. Барад-Дур, Қара қақпа және Тіс мұнаралары Сақина күшімен салынғандықтан құлады. Сауронның орктары мен басқа да жаратылыстары оның жойылуымен бағытсыз қалды және Батыс армиясы оларды оңай жеңді. Кейбіреулері өз-өзіне қол жұмсады, ал қалғаны қашып кетті. Батыл шығыс және Харадрим тайпалары қаһармандықпен соғысты, бірақ көптегендері ақырында бас берді, Арагорн оларды үйлеріне бейбіт түрде қайтарып жіберді, ол Гондор мен Арнордың жаңадан біріккен патшалықтарын орнатып алғанда.

Батылдық

Толкин сыншысы Пол Х. Кохер пікір білдірушілер Фродо мен Сэмнің Бір сақинаны жою үшін Мордорды кесіп өтетін «өзін-өзі құрбан ету батылдығын» атап өткенімен, Моранон шайқасына қатысқан 7000 адамның «шамасы тең, бірақ кем жалғыз батылдығы» туралы айтқандар азырақ болған. Кохер Фродо мен Сэм өз міндеттерін бір сағаттан кейін орындағанда, «мүңкіп тұрған» мүмкіндіктерге байланысты бүкіл әскер құрылып кетер еді; хоббиттер әскерді құтқарды, бірақ әскер де хоббиттерді, соның арқасында Батысты құтқарды.

ХХ ғасырдағы ұқсастықтар

Комментаторлар Сауронның аузы мен Екінші дүниежүзілік соғыстағы маңызды тұлғалар арасындағы параллельдерді байқады: Даниэль Тиммонс Гандальфтың Сауронның қарапайым өкілімен келісімге отырудан бас тартуын және оның қатал оккупациялық талаптарын қабылдамауын Уинстон Черчилльдің іс-әрекеттерімен салыстырып, оны Черчилльдің эхосы деп атады, ал Шиппи Сауронның аузының Батыс армиясын құлдыққа беріп, бейбітшілік туралы ұсынысын нацистік Германияның оккупациясы астындағы Виши Франциясымен теңеді.

Психологиялық ізденіс

Грегори Басшам мен Эрик Бронсонның "Хоббит және философия" кітабында ойын-қуанышпен және балалықпен саяхатын бастаған хоббит Пиппиннің оқиғаларынан түбегейлі өзгергені, Мораннон шайқасында ол тролльді өлтіргені арқылы көрсетілген.

Бейімделулер

[[Файл:Моранон шайқасы. Питер Джексонның 2003 жылғы "Патшаның оралуы" фильміндегі шайқастың бейнелеуі, көптеген каскадерлер мен CGI-дың кең қолданылуы арқасында сахнаның ауқымдылығын көрсетеді. Питер Джексонның "Патшаның оралуы" фильмі Фродо мен Сэмнің Қиямет тауындағы эпизодтарымен келісіп, негізінен Гандальф, Арагорн және Қауымдастықтың қалған мүшелеріне баса назар аударады. Арагорн трольмен шайқасады, бұл кітаптан айырмашылығы бар; шайқасқа көптеген қосымша актерлер және Жаңа Зеландия армиясының жүздеген сарбаздары тартылды, бұл шайқастың зор ауқымын көрсетуге мүмкіндік берді. Джексон бастапқыда Арагорнның Қараңғы Лорд Сауронмен жеке күресуін жоспарлаған, бірақ "зор ақылмен" оны трольмен шайқасқа дейін қысқартты. Сауронның елшісі "Патшаның оралуының" кеңейтілген нұсқасында пайда болады, оны Брюс Спенс сомдайды, бірақ оның көріністері кинотеатрлық нұсқасынан алынып тасталған. Бұл кейіпкердің сырқатты және деформацияланған келбеті бар: Спенстің аузын қоспағанда, шлем оның бүкіл бетін жабады, аузы цифрлық түрде үлкейтіліп, қараңғы, жарылған еріндері мен шіріген тістерімен бұрмаланған. Фильмнің кеңейтілген нұсқасымен бірге шығарылған режиссердің түсіндірмесінде айтылғандай, осы бейнелеудің мақсаты – Сауронның хабарларын қайталаудың кейіпкердің денесіне тигізген зиянды әсері.