Кіріспе
Кен Аннакиннің 1953 жылғы "Қылыш пен гүл" фильмі – Перс Пирс пен Уолт Дисней өндірген және Кен Аннакин режиссерлік еткен отбасылық/ертегілік фильм. Фильмде Англияның Генрих VIII-нің кіші қарындасы Мэри Тюдордың тарихы айтылады. Чарльз Мейджордың 1898 жылғы "Рыцарлықтың гүлдеген шағы" романы негізінде жасалған бұл фильм 1908 және 1922 жылдары "Рыцарлықтың гүлдеген шағы" деген атпен де экранға шыққан. 1953 жылғы Дисней нұсқасын Лоуренс Эдвард Уоткин экранға бейімдеген. Фильм Денхэм киностудиясында түсірілді және "Қазына аралы" (1950) және "Робин Гуд және оның серіктерінің тарихы" (1952) фильмдерінен кейін Диснейдің үшінші британдық туындысы болды. 1956 жылы ол американдық теледидарда екі бөлімге бөлініп, кітаптың алғашқы атауымен көрсетілді.
The Sword and the Rose is a family/adventure film produced by Perce Pearce and Walt Disney and directed by Ken Annakin. The film features the story of Mary Tudor, a younger sister of Henry VIII of England. Based on the 1898 novel When Knighthood Was in Flower by Charles Major, it was originally made into a motion picture in 1908 and again in 1922 as When Knighthood Was in Flower. The 1953 Disney version was adapted for the screen by Lawrence Edward Watkin. The film was shot at Denham Film Studios and was the third of Disney's British productions after Treasure Island (1950) and The Story of Robin Hood and His Merrie Men (1952). In 1956, it was broadcast on American television in two parts under the original book title.
Сюжет
Мэри Тюдор сотқа жаңа келген Чарльз Брэндонға ғашық болады. Ол ағасы Генрих VIII-ді оны өзінің гвардия капитаны етіп тағайындауға көндіреді. Генрих, бейбіт келісімнің бір бөлігі ретінде, оны Францияның қартайған королі Людовик XII-ге үйлендіруге бекінеді. Мэридің ұзақ жылдардан бергі күйеу жігіті Букингем герцогы Чарльзді ұнатпайды, себебі ол қарапайым адам, ал герцог Мэриді өзіне алғысы келеді. Бірақ, принцессаға деген сезіміне маза кезе, Брэндон қызметтен кетіп, Жаңа әлемге аттануды шешеді. Қызметшісі леди Маргареттың кеңесіне қарамастан, Мэри жігіт киімімен Брэндонның ізімен Бристолге барады. Генрихтің адамдары оларды тауып, Брэндонды Лондон мұнарасына қамап қояды. Генрих патша Мэри Людовикке үйленсе, оның өмірін сақтап қалатынын айтады және Людовик қайтыс болған соң, қалағанын таңдауға болады дейді. Осы арада Мэри Букингем герцогынан көмек сұрайды, бірақ ол Брэндонға мұнарадан қашуға көмектесетіндей болып, іштей оны қашып бара жатқанда өлтіруді жоспарлайды. Герцог оның Темзаға батып кеткенін ойлайды, бірақ ол аман қалады. Мэри Людовик патшаға үйленеді және оның денсаулығы нашарлағандықтан, оны көп ішімдік ішуге және белсенді болуға ынталандырады. Оның мұрагері Франсис патша қайтыс болғаннан кейін Мэриді Англияға қайтармай, өзіне алып қоюға ниетті. Ол көмек сұрағанда, Букингем герцогы леди Маргаретқа Брэндонның өлгенін айтады және Мэриді өзі "құтқаруға" бара жатыр дейді. Леди Маргарет Брэндонның тірі екенін біліп, герцогтың сатқындығын сезіп, Францияға асыға оралады. Людовик қайтыс болады, ал Букингем герцогы Мэриді Англияға қайтару үшін Францияға келеді. Ол Брэндонның өлгенін айтып, онымен үйленуге мәжбүрлеуге тырысады. Чарльз уақытында келгенімен оны құтқарып, герцогты дуэльде жарақаттайды. Мэри мен Брэндон үйленеді және Генрихке екінші күйеуін өзі таңдауға берген уәдесін еске салады. Ол оларды кешіріп, Чарльзды Саффолк герцогы етеді.
Өндіріс
1948 жылдың соңында Уолт Дисней Productions компаниясының шетелдерде, соның ішінде Ұлыбританияда қалған қаражаты 8,5 миллион доллардан асты. Уолт Дисней RKO Radio Pictures компаниясымен бірлесіп, Ұлыбританияда RKO Walt Disney British Productions, Ltd студиясын құруға шешім қабылдады және "Қазына аралы" фильмін (1950) шығара бастады. "Робин Гуд пен оның серіктері" (1952) фильмінің табысынан кейін Дисней екінші фильм түсіру үшін өндіріс тобын сақтап қалуды қалады; ол Чарльз Мейджордың "Шығармашылық гүлдеген кезде" (1898) романынан шабыттанған "Қылыш пен гүл" фильмін таңдады. Бұл топ режиссер Кен Аннакин, продюсер Дуглас Пирс, сценарист Лоуренс Эдвард Уоткин және көркемдік жетекші Кармен Диллоннан тұрды. Фильмнің түсірілімі 1952 жылдың маусым айында ресми түрде жарияланды. Шілдеде атау "Шығармашылық гүлдеген кезде" дегеннен "Қылыш пен гүл" деп өзгертілді. Өндіріс басталғанда Аннакин мен Диллон сценарийді әзірлеу және сюжет тақталарымен сахнаны дайындау үшін Бурбанкқа, Дисней студиясына барды, бұл әдіс Аннакин "Робин Гуд" фильмін жасағанда қолданған. Осы кезеңде әр сюжет тақталарының партиясы аяқталған сайын, ол Уолт Диснейге ұсынылды, ол пікір білдіріп, жекелеген түйіндемелер қосты. Аннакинге диалог жазуда үлкен еркіндік берілді. Уолт Дисней 1952 жылдың маусымнан қыркүйекке дейін Ұлыбританияда фильмнің өндірісін бақылауға келді. Команда фильмді шынайырақ ету үшін кезеңнің егжей-тегжейін зерттеуге бірнеше ай жұмсады. Алдын ала өндіріс жұмыстары Питер Элленшоу жасаған студиялық декорациялардың пайдасына табиғи түсірілім алаңдарын пайдалану қажеттілігін азайтты. Элленшоу барлығы 62 түрлі сахнаға декорациялар салған. Леонард Мальтиннің айтуынша, Элленшоудың жұмысы соншалық, кейде картинаның қайда аяқталып, шындықтың қайдан басталатынын ажырату қиын. Аннакин кейін былай деп жазды: "Мен 'Робин Гуд' фильмінен үйрендім, егер сіз Уолт үшін жұмыс істеуге келіссеңіз, сіз өзіңіздің кейбір пікірлеріңіз бен бағаларыңызды жоғары қойып, Ұстаның көрінісін адал түсіндіруге тырысуыңыз керек. Ол жақсы төлейді, керемет декорациялар, актерлер мен костюмдер ұсынды және өзінің көрермендері нені қалайтынын жақсы білді. Ол әрқашан түсірілім алаңына келіп, менің жұмысыма назар аударғанда, ол әрқашан басқа ешкім ойламаған бір нәрсені жетілдіруге немесе жақсартуға болатын нәрсені таңдап алатын. Бұл оның шоу-бизнесінің бір бөлігі еді." Фильм түсірілімі 1952 жылдың шілдесінде Пайнвуд студиясында басталды. Трейлер түсірілімі кезінде Тодд аттан құлап, үш апта төсекке жатып қалды. Өндіріс кезінде студияда "баяулау" ереуілі болды. Ол RKO компаниясы арқылы, Дисней мен осы фильм арасындағы жаңа келісім бойынша таратылды.
Қабылдау
Фильмнің бюджеті "Робин Гуд пен оның серіктерінен" асып кетті, бірақ ол бар болғаны 2,5 миллион доллар таба алды. Фильм АҚШ кассасында көңіл көншітпеді, бірақ басқа елдерде жақсы нәтиже көрсетті. Дегенмен, осы фильмтің және "Роб Рой, Хайленд Роугтың" сәтсіздігі Диснейді костюмді фильмдерге деген қызығуын азайтты. Фильм "Диснейдің ғажайып әлемі" бағдарламасында көрсетілді.
Талдау
Леонард Мальтин «Қылыш пен гүл» фильмін тарихи тұрғыдан «Пиноккио» (1940) фильмімен теңестірді, бірақ ол негізінен костюмді актерлерді көрсететін драмалық ойын-сауық болып қала береді. Дегенмен, Ұлыбританияда фильмге салқын қабылдады, себебі тарихи жағынан дәл келмейтін жерлері көп болды. «Таймс» газеті Мэридің «өте жандара сәттері» болғанын, ал Джеймс Робертсон Джастистің Генрих патшасы «патшалық мән берген» екенін жазғандарына қарамастан, осы сынға ұшырады. Атлантиканың арғы жағында, АҚШ-та «Нью-Йорк Таймс» газеті фильмді «уақытты көп алатын, бірақ шамалы қанағаттандыратын» деп сипаттады. Бұл сынға қарамастан, фильмге жауапты команда «Роб Рой, Хайленд Роуг» атты тағы бір фильмге қайта жиналды. Питер Эленшоудың түсірілім алаңындағы жұмысы оған «Дисней студиясымен өмір бойына келісімшарт» жасауға мүмкіндік берді. Ол «Теңіз астындағы 20 000 лига» (1954) фильмінің түсірілімінен кейін АҚШ-қа көшті. Дуглас Броуд «Қылыш пен гүл» және «Леди мен Шөкеш» (сонда өндірісте) фильмдері арасындағы параллельдіктерді көрсетеді, онда екі ақсүйек әйел кейіпкер кедей еркек кейіпкерге ғашық болады. Стивен Уоттс «Қылыш пен гүл» және «Роб Рой» фильмдері Дисней студиясының күшті әлеуметтік құрылымдар мен үкіметтерге қарсы күресте жеке бостандыққа деген қамқорлығын көрсетеді деп санайды. Дуглас Броуд осы пікірге қосылады. Броуд фильмдегі бал залын консервативті емес, 1950 және 1960 жылдардағы американдық жастар үшін «биге құмарлық тудыратын» (твист сияқты) ынталандыру ретінде қарастырады. Би-балдағы билер Элизавета билігінен бұрынғы Англияның минуетіне қарағанда, 1950 жылдардағы би сайысына көбірек ұқсайды. Броуд мұнда бүлікшілдік элементтердің бар екенін байқайды. Бишілердің жақындығы мен ырғақтары, Мэри Тюдордың сарайына бүлікшіл жасөспірім әкелген флипке ұқсас. Сонымен қатар, Генрих VIII осы бидің жақындығын пайдаланып, сарайындағы жас әйелмен флирт жасады. Броуд Марияның бұл биге таң қалған егде жастағы Екатерина Арагонға берген жауабын келтіреді: «Мен өз балымда ұнаған музыка мен билерді орындамаймын ба?». Броуд екі жылдан кейін рок-н-ролл да американдық қоғамды осылайша дүрліктіретінін айтады.
Тарихи қателіктер
Фильмде көптеген тарихи қателіктер бар. Чарльз Брэндон шын мәнінде Генрих патшаның балалық шағындағы досы болған, фильмде көрсетілгендей, сарайға жаңа келген адам емес; ол 1514 жылы Генрихтен Суффолк герцогы атағын алған еді. Сонымен қатар, олардың Жаңа дүниеге теңіз саяхаты жасауға тырысқан әрекеті ешқашан болған емес; шындығында, бұл тарихи дұрыс емес, себебі Солтүстік Американы отарлауға жасалған алғашқы ағылшын әрекеттері Англияның Елизавета I патшасы тұсында, шамамен елу жылдан кейін ғана жүзеге асты. Луи қайтыс болғаннан кейін Мэриді Англияға Букингем герцогы емес, Брэндон қайтарған. Герцогтың қатысуы толығымен ойдан шығарылған, ал оның әйелі Элеонора Перси мүлдем оқиғадан шығарылған. Генрих патша орта жастағы, семіз адам ретінде бейнеленген, бірақ ол кезде оның жасы 23-ке жуық еді. Оның әйелі Арагондық Екатерина да қызыл шашты болған, ал фильмде қоңыр шашты болып көрсетілген.