Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ерте ортағасырлық христиан әулиесі
Early medieval Christian saint
Амфибал – қасиетті Альбанды христиандыққа өткізген ерте христиан дін қызметкері. Ол британдық агиографияда Альбанмен бірдей құрметке ие болған. Гилда, Беда, Монмуттан Джеффри және Паристен Матфей сияқты көптеген агиографиялық еңбектерде айтылғандай, Амфибал император Диоклетианның діни қуғынынан қашқан римдік христиан болған. Альбан Амфибалға қазіргі Англиядағы римдік Веруламиум қаласында пана берген. Альбан дін қызметкерінің имандылығы мен үйретуіне қатты әсер етіп, оның үлгісімен құлшылық етуге көшкен, соңында өзі де христиан болған. Римдік әскерлер Амфибалды ұстауға келгенде, Альбан Амфибалдың киімін киіп, оның орнына жазаланған. Матфей Паристің мәлімдемесіне сәйкес, Альбан шейіт болғаннан кейін римдіктер Амфибалды да ұстап, шейіт еткен.
Amphibalus is a venerated early Christian priest said to have converted Saint Alban to Christianity. He occupied a place in British hagiography almost as revered as Alban himself. According to many hagiographical accounts, including those of Gildas, Bede, Geoffrey of Monmouth, and Matthew of Paris, Amphibalus was a Roman Christian fleeing religious persecution under Emperor Diocletian. Amphibalus was offered shelter by Alban in the Roman city of Verulamium, in modern day England. Alban was so impressed with the priest's faith and teaching that he began to emulate him in worship, and eventually became a Christian himself. When Roman soldiers came to seize Amphibalus, Alban put on Amphibalus' robes and was punished in his place. According to Matthew Paris, after Alban's martyrdom, the Romans eventually caught and martyred Amphibalus as well.
Атауы және түпнұсқалығы
570 ж.), Беде (шамамен 730 ж.) және Альбанның 5 ғасырдағы "Пассио" атты үш мәтіні Альбан туралы баяндамаларында Амфибалды атамайды. Олар Амфибалды қасиетті деп емес, қарапайым дін қызметкері деп атайды және оның шейіт болғаны туралы хабарламайды. Амфибал аты мен лақабын алған, бірақ Джеффри латын тіліндегі "амфибол" деп аталатын плащ сөзін дұрыс түсінбеген болуы мүмкін, осы плащты Альбан киген. Вильгельм Левисон есімнің тарихы 5 ғасырдағы "Пассио Альбаниге" дейін жететінін, оның басқа қасиеттілердің өмірінен алынған материалдардан құралғанын және оның сөздерімен айтқанда, "шынайы шейіттер туралы жазбалар" қатарында орын жоқ; бұл аңыз."
Gildas (c. 570), Bede (c. 730) and the three texts of Alban's Passio, going back as far as the 5th century, do not name Amphibalus in their accounts of Alban. They refer to Amphibalus not as a saint but simply as a priest and do not report his martyrdom. Amphibalus gained his name and title but it is also possible that Geoffrey misunderstood the Latin word used for the cloak, amphiboles, which was worn by Alban. Wilhelm Levison noted that the story of the name, which goes back to a 5th century Passio Albani, is composed of borrowings from other lives of saints and it has, in his words, "no place in the ranks of Acta martyrum sincera; it is a legendary tale "
Монмут қаласының Жеффри
Геффри Беденің әйгілі "Historia Regum Britanniae" (шамамен 1136 ж.) кітабында баяндалғандай, Альбанның шейіт болу оқиғасын қайталайды, оған ол қорғаған мойындаушы Амфибалдың есімін қосады. Ол Винчестердегі Амфибал шіркеуін еске алады, онда король Константин өз ұлы Констансты монахқа берді, ал кейін тағы бір Константин Мордредтің ұлдарының бірін өлтірді. Геффри бұл есімді Гилдастан алған болуы мүмкін, ол өзінің замандасы, Дюмония патшасы Константиннің екі патша баласын шіркеуде өлтіру үшін абаттың амфибалосын (плащын) кигенін айтады. Бұл, сондай-ақ, Мордред ұлының өлтірілуі туралы Геффридің әңгімесіне және Амфибал шіркеуін Константин есімді патшалармен байланыстыруына түрткі болған болуы мүмкін. Альбан туралы әңгіме қалай немесе неге король Константиннің тарихымен байланысты болғаны әлі де біршама жұмбақ, бірақ бұл Геффридің тапқыр қиялы мен дереккөздердің шатасуының салдары болуы мүмкін.
Geoffrey repeated the story of Alban's martyrdom as given by Bede in his famous Historia Regum Britanniae (c. 1136), with the addition of the name of the confessor he shelters, Amphibalus. He recounts a church of Amphibalus at Winchester where King Constantine consigned his son, Constans, to become a monk and where another, later, Constantine killed one of the sons of Mordred. Geoffrey may have gotten the name from Gildas, who describes his contemporary, Constantine, King of Dumnonia, as having dressed in the amphibalo, or 'cloak', of an abbot to murder two royal youths in a church. This could also be the inspiration for Geoffrey's story about the murder of the son of Mordred, and his association of Amphibalus' church with kings called Constantine. How, or why the story about Alban became connected to the story of king Constantine remains somewhat mysterious, but might be an effect of Geoffrey's enterprising imagination, and confusion of sources.
ХІІ ғасырда пайда болған жаңа секта
Амфибалдың табынуына қатысты басқа да мәліметтер жаңа табынушылықты құру мақсатында жазылған сияқты мәтіндерден бастау алады, әсіресе 1177 жылы Сент-Олбанс маңындағы Редборн қаласында Амфибалдың денесі табылған кездегі жағдайды қолдау үшін. Мәтіндер 12 ғасырдың екінші жартысында Сент-Олбанс аббаттығында Симон (1167–1183) аббатшылығы кезінде Сент-Олбанс Вильгельм монахы жазған. Ол Сент-Албан оқиғасының егжей-тегжейлі нұсқасын ұсынды және жаңа шейіт-әулие Амфибалға маңызды рөл берді, оның есімін Джеффридің еңбегінде тапқанын айтады. Вильгельм Левисон: «Аббатхана үлкен қарыздарға ұшырады; ортағасырлық дәуірде пәк сенім мен сыйлықтарды теріс пайдалануды білетін кез келген адам осы уақытта адалдардың жомарттығын тарихты және одан да маңыздысы, қасиетті Амфибалдың реликвияларын табу арқылы ынталандырғандығын білгенде таң қалмайды». Бенджамин Гордон Тейлор сондай-ақ «Сент-Амфибалдың табынуының басталуының басты себебі Сент-Томас Кентерберийдің табынуының табысы болды» (1170 жылы өлтірілген) деп ұсынады. Жаңа Амфибал туралы әңгіме пайда болды (төменде қараңыз), ол Сент-Албанмен байланысты. Вильгельм Левисон 6-шы ғасырға жататын Гилдастың еңбегінде тағы екі шейіт, Юлий мен Аарон, 8-шы ғасырда Урбс Легионис қаласында, Уэльстегі Кэрлеон деп аталатын жерде шейіт болған деп айтылған. Сонымен қатар, Амфибалмен бірге шейіт болған деп есептелетін көптеген адамдардың шығуы Martyrologium Hieronymianum (Иеронимнің шейіттер тізімі) берілу барысында жасалған қате аудармадан туындауы мүмкін, бұл бастапқыда 22 маусым күнімен Александриялық Руфинмен байланысты көптеген шейіттерді Сент-Албанмен байланыстырды. Редборн қаласындағы «табылу» орны ежелгі англосаксондық жерлеу орналарының жанында табылған. Амфибалмен бірге табылған екі пышақ ежелгі англосаксондық діни жерлеу рәсімінің белгісі болды. Гордон Тейлор былай деп атап өтеді: «Сент-Амфибал мен оның серіктерінің табынуы 12 ғасырдың соңында Англияда бірегей болып табылады, себебі біз осы табынушылықты дерлік бастан бастағандай көріп отырмыз». Бұл құбылыс Геффри Монмутскийдің Historia Regum-інің сол кездегі ықпалына куәлік етеді, ол Гластонбери аббаттығында король Артурдың қабірін табудың артында тұрды. Бұл Амфибалдың және оның серіктерінің денелері табылған кезде болды, Гордон Тейлор бұл жайттың да бір бөлігі Қасиетті Томас Беккеттің жаңа Кентербери табынымен қажыларды тартудағы бәсекелестікке негізделгенін айтады.
Other details about Amphibalus's cult originate with texts that appear to have been written with the purpose of creating a new cult, particularly to give a supportive context to the inventio, or 'discovery', of the body of Amphibalus at Redbourn, near St Albans in 1177. The texts were produced at St Albans Abbey in the second half of the 12th century written by a monk, William of St Albans, during the abbacy of Simon (1167–1183). He provided an elaborate version of the story of Saint Alban and gave a prominent role in it to a new martyr saint, Amphibalus, whose name he states to have found in Geoffrey's work. Wilhelm Levison, stated that: "The abbey had incurred heavy debts; anyone who knows the medieval misuse of pious belief and offering, will not be surprised to learn that just at this time the generosity of the devotees was stimulated by the discovery of the history and, what is more, of the relics of St Amphibalus." Benjamin Gordon Taylor also suggests that "a principal motive for the initiation of the cult of St Amphibalus was the success of the cult of St Thomas of Canterbury" (murdered in 1170). The new story about Amphibalus that emerged (see below) is based on associations with Saint Alban. Wilhelm Levison noted, that in the 6th century account of Gildas were another two martyrs, Julius and Aaron, said to have been martyred together by the 8th century at Urbs Legionis, identified as Caerleon in Wales. Meanwhile, the large number of people supposedly martyred together with Amphibalus may have their origin in a mistranscription made in the course of the transmission of the Martyrologium Hieronymianum (St Jerome's Martyrology), which connected the large number of martyrs originally associated with Rufinus of Alexandria, with Alban, under the date of 22 June. The location of the inventio at Redbourn was discovered near ancient Anglo Saxon burial mounds. There were two knives said to have been found with Amphibalus, typical of an ancient pagan Anglo Saxon burial. Gordon Taylor notes that: "The cult of St. Amphibalus and his companions is unique in late twelfth century England in that we are seeing a cult beginning almost from scratch." This phenomenon bears witness to the influence of Geoffrey of Monmouth's Historia Regum at the time which lay behind the discovery of the grave of King Arthur at Glastonbury Abbey. This was around the same time that the bodies of Amphibalus and his companions were discovered, which Gordon Taylor suggests was also motivated in part by competition with the new Canterbury cult of St Thomas Becket to gain pilgrims.
Гиографиялық
Амфибалдың өмірі туралы білгендеріміздің көбісі, оның қайтыс болғаннан кейін жүздеген жылдар өткен соң жазылған, Альбанға арналған агиографиялық мәтіндерден алынған. Ол 3-ші немесе 4-ші ғасырда Кэрлеон қаласының азаматы болған деп есептеледі. Діни қуғын-қудалау кезінде Альбан Амфибалды өз үйінде жасырып, оны қуғыншылардан қорғады. Ол ізгі және адал дін қызметкері саналды, Альбанның үйінде ол күні-түні дұға етіп, сергек күйінде болды. Ол Альбанға «ақылға қонымды насихаттар» айтып, оның бұрынғы діни сенімдерін тастап, Амфибалдың христиандық жолын ұстануына ықпал етті. Альбан қонағынан қатты шабыттанды және Амфибалды құтқару үшін өз өмірін беруге дайын болды. Альбан шейіт болғаннан кейін Амфибал Каерлеонға оралған деп есептеледі, онда ол көптеген адамдарды, соның ішінде Юлий және Аарон қасиеттілерін христиандыққа өткізді. Соңында римдіктер оны тұтқынға алып, Веруламиумға қайтарды, онда ол сенімі үшін өлтірілді. Оның қайда және қалай өлтірілгені белгісіз. Кейбір деректерде оның басы кесілген, ал басқаларында пышақталған делінеді. Кейінірек айтылатын аңыз бойынша, Амфибал мен оның серіктері бірнеше күннен кейін Редборн қаласында, Сент-Олбанстан төрт шақырым жерде таспен ұрып өлтірілген. Амфибал Рим Британиясындағы алғашқы христиан шіркеуінің төрт шейітінің бірі ретінде танымал – олар Албус, Юлий және Аарон. Осы төрт қасиеттінің өмірінен көп мәлімет жоқ, бірақ олардың барлығы бір-бірімен таныс болған сияқты.
Most of what is known of Amphibalus's life is derived from hagiographic texts centred on Alban, written hundreds of years after his death. He was believed to be a citizen of Caerleon during the 3rd or 4th century. During a religious persecution, Alban sheltered Amphibalus from persecutors in his home. The priest was believed to be pious and faithful, and while in Alban's home he prayed and kept watch day and night. He instructed Alban with "wholesome admonitions", influencing Alban to abandon his previous religious beliefs and follow Amphibalus in the Christian faith. Alban was so inspired by his guest that he chose to sacrifice his own life in order to save Amphibalus. After the martyrdom of Alban, Amphibalus was believed to have returned to Caerleon, where he converted many others to Christianity, including the saints Julius and Aaron. It is believed that he was eventually captured by the Romans and returned to Verulamium, where he was killed for his faith. Where and how he was killed is unclear. Some sources say he was beheaded others say he was stabbed. A later version of the legend says that Amphibalus and some companions were stoned to death a few days afterwards at Redbourn, four miles from St. Albans. Amphibalus is known for being one of four martyrs of the early Christian church in Roman Britain along with Albus, Julius and Aron. There is little known about any of the four early saints except that they seemed to all be acquainted with each other.
Құрмет
Қасиетті Амфибалдың алғашқы ғибадатханасы Сент-Альбанның нормандық аббаттығындағы Ұлы Род экранның алдында, солтүстік жағындағы бас құрбандық алтарының жанында тұрды. 1323 жылы аббаттық шатырының бір бөлігі құлап, ғибадатханаға зақым келтірді. Содан кейін ғибадатхана ғибадатхананың солтүстік қанатына көшірілді. Ақырында, шамамен 1350 жылы, ғибадатхана ретрохордың ортасына, «Святых часовнясындағы» Сент-Альбанның киелі орнының шығысына, тас қабір, суреттер және күміс жалатылған табақпен бірге орналастырылды. Ғибадатхана Генрих VIII тұсында монастырларды тарату кезінде қиратылып, бөліктері «Святых часовнясының» шығыс аркаларын бітеуге пайдаланылды. Реликвиялар шашырап кетті, бірақ ғибадатхананың қалдықтары 19 ғасырда жөндеу жұмыстары кезінде табылған, ал 1872 жылы сэр Джордж Гилберт Скотттың басшылығымен қайта құрастырылды. Тас ғибадатхана 2021 жылы Скиллингтон шеберханасымен қалпына келтірілді және оны Сент-Олбанс соборында көруге болады. Ғибадатханада Covid пандемиясы кезінде қайта құрылғанын еске алу үшін жаңа маска киген тұлға бейнеленген. Дәстүр бойынша Амфибалдың мерекесі 22 маусымда тойланды. Винчестер соборы шамамен 971 жылы Сент-Свитинге бағышталғанға дейін Сент-Амфибалдың қамқорлығында болды, сондықтан Амфибалға деген кешірек құлшылықтың көзі мен хронологиясы туралы күмән болмаса да, сұрақ туындайды.
The first shrine of St Amphibalus stood before the Great Rood Screen in the Norman Abbey of St Alban's, near the high altar on the north side of the shrine of St Alban. In 1323, a portion of the abbey roof collapsed, damaging the shrine. The shrine was then moved to the north aisle of the chancel. Eventually, around 1350, the shrine was given a position in the centre of the retrochoir, east of St Alban's own shrine in the 'Saint's Chapel', complete with a stone tomb, paintings, and a silver gilt plate. The shrine was destroyed during the Dissolution of the Monasteries under Henry VIII and the pieces were used to block the eastern arches of "Saints' Chapel". The relics were scattered; however, the remains of the shrine were discovered in the 19th century during renovations, and were reassembled in 1872 under the direction of Sir George Gilbert Scott. The stone shrine was restored in 2021 by the Skillington Workshop and can be seen in St Albans Cathedral. The shrine features a new masked figure to commemorate its reconstruction during the Covid pandemic. Traditionally, Amphibalus' feast day was held on 22 June. Winchester Cathedral was under the patronage of St Amphibalus before it was dedicated to St Swithin circa the year 971, so there has to be, if not doubt, a question in the context of the source and chronology of the much later cult of Amphibalus.