Кіріспе

Фенилбутазон, көбінесе "буте" деп аталады, жануарлардағы ауырсыну мен қызуды қысқа мерзімді емдеуге арналған стероид емес қабынуға қарсы препарат (НСҚҚ). АҚШ және Ұлыбританияда адамдарға қолдануға рұқсат етілмеген (Ұлыбританияда сақылдақ омыртқаның қабынуына қарсы қолданылады), себебі ол ақ қан клеткаларының өндірісін тоқтату және апластикалық анемия сияқты ауыр жағымсыз әсерлерге алып келуі мүмкін. Бұл препарат 2013 жылғы еттің сапасын нашарлату даусына қатысты болды. Дегенмен, Ұлыбританияда жылқы етінде фенилбутазонға оң сынақтар сирек кездеседі.

Адамда

Фенилбутазон алғаш рет 1949 жылы ревматоидты артрит және подаграны емдеу үшін адамдарға қолдануға жіберілді. Алайда, қазір АҚШ-та адамдарға қолдануға рұқсат етілмеген және сондықтан сатылмайды. Ұлыбританияда ол анкилоздық спондилитті емдеу үшін қолданылады, бірақ басқа емдеу түрлері қолайсыз болған жағдайда ғана.

Жылқыларда

Фенилбутазон – АҚШ-та жылқыларға ең көп қолданылатын қабынуға қарсы препарат. Ол келесі мақсаттарда қолданылады:

Ауырсық басу: Жұқпалы аурулардан және бұлшық-сүйек жүйесінің ауруларынан, соның ішінде соқпақ, артық пайдаланудан болатын жарақаттар, сіңір қабынуы, буын ауруы, артрит және қабынудан туындаған ауырсықты жеңілдету үшін қолданылады. Басқа қабынуға қарсы препараттар сияқты, ол тірек-қимыл аппаратының тіндеріне тікелей әсер етіп, қабынуды бақылайды, осылайша екіншілік қабыну зақымын азайтады, ауырсықты жеңілдетеді және қозғалыс амплитудасын қалпына келтіреді. Бұлшық-сүйек жүйесі ауруларын емдей алмайды және ішек ауруына тиімді емес. Қызба төмендету: Қызбаны төмендету үшін қолданылады. Оның қызба төмендету қасиеттері басқа белгілерді жасыруы мүмкін.

Фенилбутазонның жарыстарда қолданылуы

1968 жылғы Кентукки Дербиде жарыстың жеңімпазы «Dancer’s Image» жарыстан кейінгі зәр талдауында фенилбутазонның іздері табылуына байланысты дисквалификацияланды. Массачусетс штатының белгілі бизнесмені Питер Д. Фуллерге тиесілі және жокей Бобби Уссери айдаған «Dancer’s Image» Кентукки Дербиінде жеңіске жетіп, содан кейін дисквалификацияланған алғашқы жылқы болды. 1968 жылы фенилбутазон АҚШ-тың көптеген жолдарында заңды болды, бірақ Черчилль Даунс оны әлі мақұлдамаған еді. Оқиғаға қатысты дау-дамай мен әртүрлі болжамдар әлі де тоқтамайды. Жарысқа бірнеше апта бұрын Фуллер бұрынғы жүлдесін шаһид болған құқық қорғаушы Мартин Лютер Кингтің жесірі Коретта Скотт Кингке сыйлады, бұл мақтау мен сынға ұшырады. Алдыңғы жылы Кинг тұрғын үй саласындағы кемсітуге қарсы наразылық акциясын өткізді, ол Дерби аптасын тоқтатты. Қырық жыл өткен соң Фуллер «Dancer’s Image» осы оқиғаларға байланысты жарамсыз деп санайды. «Forward Pass» жеңімпаз деп жарияланғанмен, көптеген шағымдардан кейін Кентукки Дербидің ресми сайтында «Dancer’s Image» және «Forward Pass» екеуі де жеңімпаз ретінде тізімделген. Сайттағы жарыс туралы бейне түсіндірмеде Черчилль Даунстағы жеңімпаздардың тақташасында «Dancer’s Image» және «Forward Pass» екеуі де 1968 жылғы Кентукки Дербиінің жеңімпаздары ретінде көрсетілген.

Иттерде

Фенилбутазон кейде иттерде, әсіресе остеоартритке байланысты созылмалы ауырсынды ұзақ мерзімді басқару үшін қолданылады. Ересек иттердің шамамен 20 пайызы остеоартритке шалдығады, бұл бұлшық-шелік жүйе ауруларының емделуін ветеринариялық практиканың маңызды бөлігіне айналдырады. Иттерде барлық қабынуға қарсы емес препараттардың (ҚҚЕП) қауіпсіздік шегі тар, сондықтан басқа ҚҚЕП (этодолак және карпрофен) көбірек қолданылады. Мизопростол, циметидин, омепразол, ранитидин немесе сукральфат сияқты асқазан-ішек жолын қорғайтын препараттар, кез келген ҚҚЕП қабылдау кезінде емдеудің бір бөлігі ретінде жиі қолданылады. Фенилбутазонмен ұзақ емдеуге алынған иттерді жүйелі түрде қан анализінен өткізіп, бүйрек функциясын бақылау қажет. Иттерде фенилбутазонның қосымша әсерлеріне асқазан-ішек (АІЖ) жаралары, сүйек миының депрессиясы, бөртпелер, жалпы әлсіздік, қан аурулары және бүйрекке қан ағынының төмендеуі жатады.

Жылқыларда дозалау және қолдану

Фенилбутазонның плазмадағы жартылай шығарылу мерзімі 4–8 сағатты құрайды, алайда қабыну экссудатының жартылай шығарылу мерзімі 24 сағатқа жетеді, сондықтан күніне бір рет қолдану жеткілікті болуы мүмкін, бірақ көбінесе күніне екі рет қолданылады. Ламинит сияқты қатты ауырсынуға шақыратын аурулар үшін доза екі есеге арттырылуы мүмкін, бірақ ұзақ мерзімді қайталап қолданғанда уытты әсер етеді, ал өте жоғары дозалар (15 мг/кг/күн немесе одан да жоғары) жануарды бір апта ішінде өлтіруі мүмкін. Фенилбутазонды ауыз арқылы (паста, ұнтақ немесе жеммен араластырып) немесе тамыр ішіне енгізуге болады. Оны бұлшық етке немесе тамырдан басқа жерге инъекциялауға болмайды, себебі ол тіндерге зақым келтіруі мүмкін. Препаратты бір тамырға қайталап енгізген жағдайда тіндердің зақымдануы мен ісіну пайда болуы мүмкін.

Қосымша әсерлері мен кемшіліктері

Фенилбутазонның жанама әсерлері басқа НСАҚ-тың әсерлеріне ұқсас. Артық дозалау немесе ұзақ қолдану асқазан-ішек жарасына, қан дискразиясына, бүйрек зақымдануына (негізінен дозаға тәуелді бүйрек папиллярлы некрозына), ауыз арқылы қабылданғанда ауыз қуысының зақымдануына және ішкі қан кетуге алып келуі мүмкін. Асқазан-ішек жолының зақымдану салдары: ішектерге қан ақуыздарының сіңуінен аяқтар мен іштің ісінуі, нәтижесінде тәбеттің төмендеуі, қатты шөлдеу, салмақ жоғалту, әлсіздік, ал ауыр жағдайларда бүйрек жеткіліксіздігі және өлім. Фенилбутазон сондай-ақ агранулоцитозға да себеп болуы мүмкін. Фенилбутазон варфарин немесе фенпрокумон сияқты К витаминінің қарсы әсерін күшейтеді. Фенилбутазон варфаринді плазмадағы байланысқан орындардан ығыстырып, уытты қан деңгейіне алып келіп, қан кетуге себеп болуы мүмкін. Бұл бүйрек немесе бауыр проблемаларын күшейтеді. Фенилбутазон эмбрионға зиянды болуы мүмкін және оны аналық сүт арқылы және омыртқа бағаны арқылы берілуі мүмкін. Фенилбутазонды жас тайларда қолдануға болады. Мерзімінен бұрын туған, септицемияға шалдыққан, бүйрек немесе бауыр функциясы күмәнді, диареясы бар тайларды қатаң бақылау қажет. Фенилбутазонмен бірге омепразол, циметидин және сукральфат сияқты асқазан-ішек жолын қорғауға арналған дәрілер жиі қолданылады. Фенилбутазонның жоғары дозасы кейбір ат спорты ұйымдарының ережелерін бұзу болып есептелуі мүмкін, себебі препарат әкімшілік берілгеннен кейін 4-5 күнге дейін қан ағынында қалуы мүмкін. Халықаралық қатерлі ісіктерді зерттеу агенттігі оны 3-топқа жатқызады, яғни "адамдарға қатерлі ісік тудыру қабілеті бойынша жіктеуге болмайды". Жылқыларда қолдану тек тамаққа пайдаланбауға арналғандармен шектеледі. Фенилбутазонның метаболиттері адамдарда апластикалық анемияны тудыруы мүмкін.

Қатерлі канцерогенділікті зерттеу

Жануарларда фенилбутазонның канцерогенділігі туралы пікірлер келіспейді; терапиялық дозаларда адамдарда қатерлі ісік тудыратынына дәлелдер жоқ. Маэкава және авторлар (1987) екі жыл бойы 0,125% немесе 0,25% фенилбутазон қосылған диетамен тамақтандырылған DONRYU егеуқұйрықтарында қатерлі ісік көбейгенін анықтамады. Алайда, Кари және авторлар (1995) егеуқұйрықтардың 100-інен 13-інде сирек кездесетін бүйрек қатерлі ісігі және екі жыл бойы дене салмағының 150 және 300 мг/кг мөлшерінде фенилбутазонмен тамақтандырылған еркек егеуқұйрықтарда бауыр қатерлі ісігінің жоғарылауын анықтады. Теннант (1993) фенилбутазонды мутагенді емес канцероген деп тізімдеді. Киркланд пен Фаулер (2010) фенилбутазонның ДНК-мен химиялық өзара әрекеттесуді модельдейтін компьютерлік бағдарламалық қамтамасымен мутагендік емес екенін мойындады, бірақ бір зертханалық зерттеу фенилбутазонның егеуқұйрықтардың сүйек кемігі жасушаларының хромосома құрылымын сәл өзгерткенін көрсетті. Киркланд пен Фаулер (2010) сондай-ақ, фенилбутазонның адамдардағы теориялық канцерогендік әсерін зерттеуге болмайтынын түсіндірді, себебі препаратты қабылдаған пациенттерге кез келген әсер байқалатын деңгейден (<1 мМ) төмен дозалар берілді.

Өзара әрекеттесулер

Қиындықтар тудыратын басқа қабынуға қарсы препараттар, мысалы кортикостероидтар және басқа да НҚҚҚ-лар, асқазан-ішек жараларын тудыруға бейім, олар қан кету қаупін күшейтеді. Антикоагулянттармен, әсіресе кумарин туындыларымен бірге қолдану қан кету қаупін арттырады. Басқа бауырға зиян келтіретін препараттармен бірге қолданудан аулақ болыңыз. Фенилбутазон фенитоин, вальпроин қышқылы, сульфаниламидтер, сульфонилмочевиналық диабетке қарсы препараттар, барбитураттар, прометазин, рифампицин, хлорфенирамин, дифенгидрамин және пенициллин G-нің қандағы деңгейіне және әсер ету мерзіміне әсер етуі мүмкін.

Өте көп дозалау

Фенилбутазонның артық дозасы бүйрек жеткіліксіздігіне, бауыр зақымдануына, сүйек миының қызметінің басылуына, және асқазан жарасына немесе тесілуіне алып келуі мүмкін. Уыттанудың ерте белгілері – тәбеттің жоғалуы және көңіл күйдің депрессияға түсуі.

Химия

Фенилбутазон – кристалды зат. Ол диэтил-н-бутилмалонатты гидразобензолмен негіздің қатысуымен конденсациялау арқылы алынады. Бұл, әдетте, қарапайым лактамизация арқылы гетероциклді жүйенің қалыптасуын көрсетеді. Фенилбутазонның басты метаболиті – оксифенбутазон, ол тек бір фенил тобының пара-орналасуымен ғана ерекшеленеді, онда сутек атомы гидроксил тобымен алмастырылады (яғни 4-бутил 1-(4-гидроксифенил)-2-фенил-3,5-пиразолидиндион).