Кіріспе
Майкл Льюистің 1989 жылғы кітабы – Майкл Льюистің 1980-жылдардың соңында Уолл-стритте облигация сатушысы ретінде өткен тәжірибесін баяндайтын, құрамында өмірбаяндық элементтері бар көркем емес кітабы. 1989 жылы алғаш жарық көрген бұл кітап, Брайан Берроу мен Джон Хельярдың «Қақпадағы варварлар: RJR Набисконың құлауы» және Том Вулфтың «Мақтаншылардың өртеуі» кітаптарымен бірге 1980-жылдардағы Уолл-стриттің бейнесін қалыптастырған туындылардың бірі саналады. Кітап Уолл-стрит тарихының маңызды кезеңін қамтиды. Мәтінде бұл тарихтың екі маңызды тұлғасы – Salomon Brothers ипотекалық бөлімінің басшысы Льюис Раниери және компанияның бас директоры Джон Гатфреунд есімдері айқын көрінеді. Кітаптың аты кітаптағы облигация саудагерлері арасында танымал болған «өтірікші покері» деп аталатын құмар ойынынан алынған.
the 1989 book by Michael Lewis
Liar's Poker is a non fiction, semi autobiographical book by Michael Lewis describing the author's experiences as a bond salesman on Wall Street during the late 1980s. First published in 1989, it is considered one of the books that defined Wall Street during the 1980s, along with Bryan Burrough and John Helyar's Barbarians at the Gate: The Fall of RJR Nabisco, and the fictional The Bonfire of the Vanities by Tom Wolfe. The book captures an important period in the history of Wall Street. Two important figures in that history feature prominently in the text, the head of Salomon Brothers' mortgage department Lewis Ranieri and the firm's CEO John Gutfreund. The book's name is taken from liar's poker, a gambling game popular with the bond traders in the book.
Шолу
"Адамгершіліктің покері" повесі екі бағыт бойынша өрбиді. Бір бағыты – автобиографиялық: ол Льюис студенттік жылдарынан бастап, 1984 жылы Salomon Brothers (қазір Citigroup еншілес компаниясы) компаниясына жұмысқа тұруымен және фирмадағы оқуымен жалғасады. Бұл бонд саудагерлерінің тұлғалық қасиеттері, жұмыс тәжірибесі және корпоративтік мәдениеті туралы жеке баяндама. Сол дәуірдегі Salomon Brothers компаниясының жоғары лауазымды қызметкерлері, мысалы, арбитражшы Джон Мериветер, ипотекалық бөлімнің басшысы Льюис Раниери және фирманың бас директоры Джон Гатфреунд оқиғада маңызды рөл атқарады. Кітаптың екінші бағыты Уолл-стрит тарихына шолу жасап, содан кейін Salomon Brothers компаниясының тарихына тоқталатын болса, бұл бағыт Льюистің жеке тәжірибесіне онша тәуелді емес, көбінесе сұхбаттардан алынған цитаталарды қамтиды. Ол негізінен Salomon Brothers фирмасының ипотекалық облигациялар нарығын дерлік жеке өзі құрып, фирманы зор байлыққа ие еткені, бірақ Майкл Милкен мен оның "қоқыс облигацияларынан" озатылмауы туралы мәселелерді қамтиды.
Өмірбаяндық бөлім
Льюис Принстон университетінде өнер тарихын оқып, Уолл-стритке қадам басып, ақша табуды армандады. Ол қаржы саласында жұмыс іздеуге жасаған тыраш әрекеттерін, бірақ барлық фирмалардың оны қабылдамағанын айтады. Мысалы, 1982 жылы Lehman Brothers компаниясы оның өтінімін қарастырмады. Содан кейін ол Лондон экономика мектебінде экономика магистрі дәрежесін алу үшін оқуға түсті. Англияда Льюис патша анасының ұйымдастырған банкетіне шақырылды, онда оның туысы, Баронша Линда Монро фон Штауфенберг, банкеттің ұйымдастырушыларының бірі, оны Salomon Brothers компаниясының Лондон кеңсесінің басқарушы серігінің әйелімен қатар отырғызды. Ол Льюистің зиялылығы оның күйеуіне әсер етіп, Льюисті Salomon Brothers компаниясына жұмысқа алуды ұсынды деп үміттенді. Бұл стратегия сәтті аяқталды, Льюиске әңгімелесуге мүмкіндік берілді, содан кейін ол жұмысқа қабылданды. Осыдан кейін Льюис Salomon компаниясының оқу бағдарламасына қатысу үшін Нью-Йоркке көшті. Мұнда ол кейбір әріптестерінің ақша мәдениетіне енгізілген кездегі жасөсперлік, түсініксіз және жағымсыз мінез-құлқынан қатты таң қалды. Нью-Йорктан Льюис Salomon Brothers компаниясының Лондон кеңсесіне облигациялар сатушысы ретінде жіберілді. Білімі жеткіліксіз болғанына қарамастан, ол көп ұзамай миллиондаған долларлық инвестициялық шоттарды басқарды. 1987 жылы ол Salomon Brothers компаниясын жаулап алуға жасалған қаупіне куә болды, бірақ жұмысынан айырылмады. Дегенмен, жұмысына көңілі толмаған Льюис 1988 жылдың басында осы кітапты жазу және қаржы журналисі болу үшін компаниядан кетті. Кітаптың бірінші басылымы 1989 жылдың 17 қазанында жарық көрді.
Уолл-стрит мәдениеті
Кітап Уолл-стриттегі саудагерлер мен сатушылардың, олардың мінез-құлқының, сенімдерінің және жұмыс істеу тәсілдерінің жағымсыз бейнесін көрсетеді. Оқу-жаттығу барысында Льюис көптеген курстастарының балағаттық мінез-құлқына таң қалды. Мысалдарға: қаржы сарапшыларымен сөйлескенде айқайлап, оларды қорлау; бір-біріне және лекторыларға түкіру; жыныстық қызметтерге қоңырау шалып, оларды компанияның ішкі байланыс жүйесі арқылы тарату; мінез-құлық ерекшеліктеріне байланысты тігіс тігу (мысалы, лекция кезінде кейбір курстастардың ұйықтауына кеткен уақыт); және курстастардың ақшаға деген шексіз құмарлығы мен аз табыс әкелетін кез келген лауазымды жек көруі жатты. Льюис облигация саудагерлері мен сатушылардың осы мінез-құлқының себебін сауда алаңында ептілік пен терең қаржылық білімнің қажет болмайтынымен, керісінше, басқалардың әлсіздігін пайдалану қабілетімен, саудагерлер мен сатушыларды тыңдауға мәжбүрлеу үшін қорқытумен және жоғары қысым жағдайында күніне сағаттап бұйрықтарды айқайлауға дайындықпен түсіндірді. Ол олардың көзқарасын "Жабайы табиғат заңы" деп атады. Сондай-ақ, Уолл-стритке келген көптеген адамдар экономиканы оқығанмен, бұл білім ешқашан қолданылмағанын атап өтті. Шындығында, саудагерлер кез келген академиялық білімге теріс қарады. Льюис 1980 және 1990 жылдардағы үнемдеу-несие дағдарысын тәжірибесіз және провинциялық шағын қала банктерінің менеджерлерінің Уолл-стритпен бәсекелесе алмауына байланысты деп санайды. Ол Уолл-стриттегі адамдарды ақылға сыймайтын жұртты пайдалану шеберлері ретінде сипаттады, ал үнемдеу-несие индустриясы оларға мол мүмкіндік берді.
Ұстап алу сөз тіркестері
Үлкен саудагер — Көп табыс табатын саудагер немесе сатушы. ("Егер ол сол телефондар арқылы миллиондаған доллар табуға қол жеткізсе, ол ең құрметті жандардың біріне айналады: Үлкен саудагер." 56-бет.) Осы терминге қарама-қарсы – жаңадан жұмысқа орналасқан стажерді білдіретін "Гик". Далластағы акциялар — Қаржы фирмасындағы ең жағымсыз жұмыс. ("Даллас акциялары" оқу бағдарламасында "Адамның ең төменгі деңгейдегі қоқысын ешқашан көрінбейтін жерге көміп тастау" дегеннің қысқаша түрі ретінде қолданылды." 58-бет.) Клиентті алдау — Клиентті құны тез төмендеп, нарықтан шығуға мәжбүр ететін инвестициялық өнім сатып алуға көндіру. Жеңілгендерге той — Белгілі бір облигация саудагерлерінің жұма күні таңертеңгі тамағы. Бұл тамақта саудагерлер көп мөлшерде тағамға тапсырыс береді, олар жей алатыннан әлдеқайда артық (мысалы, бес галлондық гуакамоле және 400 долларлық мексикалық тағамдар). Саудагерлер кім көп жей алатынын анықтау үшін жарысады. Адам пираня — Salomon Brothers компаниясының қызметкеріне берілген лақап ат, ол сөйлегенде "қатыгез" сөзін және оның түрлерін жиі қолданады. Том Вулфтың "Мақтаншылардың оты" романындағы кейіпкерге сілтеме. Жыламайтындық — Майкл Льюис кітабында сипатталған алдын ала белгіленген ереже. Джон Гатфреунд Джон Меривезерге өтірікші покер ойынында "жасқырлар жоқ" дейді, яғни ойында жеңілгендер кейін жеңілісіне шағымдана алмайды.
Қабылдау
Кітаптың Уолл-стрит фирмалары мен онда жұмыс істейтін көптеген адамдарды өте ұнамсыз бейнелеуіне қарамастан, көптеген жас оқырмандар осы бейнеленген өмірге қызығушылық танытты. Көптегендер оны "қалай жасауға болмайтын нұсқаулық" деп түсіндіріп, автордан тағы да "сырлар" айтуын сұрады.