Кіріспе
Фильмдегі арнайы терапиялық оқытылған ит. Терапиялық ит – адамдарға көңіл, мейірім және қолдау көрсету үшін, көбінесе ауруханалар, зейнеткерлер үйлері, қарттар үйлері, мектептер, кітапханалар, хоспистер немесе апат аймақтарында оқытылған иттер. Көмекші иттерден айырмашылығы, олар белгілі бір науқастардың күнделікті физикалық қажеттіліктеріне көмектесу үшін оқытылады, ал терапиялық иттер тек иесімен ғана емес, барлық адамдармен қарым-қатынас жасауға оқытылады.
the film
A therapy dog is a dog that is trained to provide affection, comfort and support to people, often in settings such as hospitals, retirement homes, nursing homes, schools, libraries, hospices, or disaster areas. In contrast to assistance dogs, which are trained to assist specific patients with their day to day physical needs, therapy dogs are trained to interact with all kinds of people, not just their handlers.
Тарих
Соңғы бірнеше ғасырлар бойы иттер көптеген медицина мамандары үшін емдеу құралы ретінде пайдаланылып келген. 1800 жылдардың аяғында Флоренс Найтингейл кішкентай үй жануарларының психиатриялық мекемелердегі балалар мен ересектердің үрейін басуға және жазылу процесін жақсартуға көмектесетінін байқады. Зигмунд Фрейд 1930 жылдары өз итін психиатриялық пациенттерімен байланыс орнату үшін қолдана бастады. Жақында, Элейн Смит 1976 жылы тіркелген медбике болып жұмыс істеген кезінде ауруханадағы пациенттерге иттердің жағымды әсерін көргеннен кейін, алғашқы терапиялық иттер ұйымын құрды. 1986 жылы бірнеше ұйымдар бірігіп, "Assistance Dogs International" атты халықаралық ұйым құрылды.
Өмірбаян
Брайан Хере, Дьюк университетінің иттерді тану орталығының директоры, адам мен ит арасындағы байланыс мыңдаған жылдарға барып жетеді дейді. Хере былай дейді: "Иттер адамдар қоныстарда тұра бастағаннан бері адамдарға тартылып келеді [ ] Иттерді ерекше ететін нәрселердің бірі – олар бейтаныс адамдардан қорқу, яғни ксенофобияны көрсетпейтін сирек түрлердің бірі. Біз осы мәселе бойынша зерттеулер жүргіздік, және біздің анықтағанымыз – көптеген иттер ксенофоб емес, тіпті олар бөтен адамдарды жақсы көреді!". Иттер тілмен ойламайды, бірақ адамдар көбінесе олардың мейірімді және әңгімелеуге жарамды екенін сезеді. Бұл жақындық сезімін тудырады, соның арқасында адам өзін қауіпсіз және түсінілгендей сезінеді. Бұл қайғыға батқан адамға көмектеседі, себебі ол жараланып немесе алданып қалмас үшін басқа адаммен сөйлесуден қорқуы мүмкін. Жануарлар терапияға қосымша болып табылады, өйткені олар адамдарға қауіпсіз және қабылданып отырғанын сезінуге мүмкіндік береді.
Сертификаттау
Иттің терапиялық ит болуына және сертификат алуына лайықты кандидат болуы үшін, ол жаңа адамдармен тыныш және әлеуметтік болуы керек. Сонымен қатар, қатты дауыстар мен жылдам қозғалыстарға бейімделе алуы тиіс. Иттің "Терапиялық Иттер Одағы" сияқты ұлттық ұйымнан сертификат алуы үшін, мысалы, басқа жануарлар мен адамдар арасында әлеуметтендіру сияқты белгілі бір қадамдар қажет. Оларды адамдарға секіріп түспеу және бос баусызда жүру сияқты мінез-құлықтары бойынша тексереді. Нақты сынақтар мен сертификаттау талаптары ұйым талаптарына байланысты өзгеше болуы мүмкін. Кейбір ұйымдар иттің назарын шоғырландыру қабілетін арттыратын "қиын жағдайларға төзімділік" сияқты сабақтар мен, иттің және оның иесінің терапиялық сапарларға дайындалуына көмектесетін терапиялық оқыту ұсынады. Кавалер Кинг Чарльз спаниельдері серіктес иттер ретінде өсірілгендіктен, табиғи терапиялық иттер саналады. Сондықтан олар жаңа адамдармен, соның ішінде балалармен кездесуді жақсы көреді, өте мейірімді, ұзақ уақыт бойы біреудің қолына отыруға құштар және оны істеуге жеткілікті кішкентай. Терапиялық иттер адамдар мен науқастарға көптеген пайда әкеледі. Мысалы, терапиялық иттер науқастарға физикалық жаттығуларға қатысуға көмектеседі. Олар сондай-ақ оларды танымдық, әлеуметтік және коммуникациялық мақсаттарға жетуге ынталандырады.
Тарих
1919 жылы сол кездегі ішкі істер министрі Франклин К. Лейн Вашингтондағы Сент-Елизабет ауруханасында психиатриялық науқастармен итті пайдалануды ұсынды. Флоренс Найтингейл де жануарлармен емдеудің болашақ саласына үлес қосты. Ол психиатриялық мекемеде тұратын түрлі жастағы пациенттердің кішкентай жануарлармен бірге уақыт өткізгенде, алаңдаушылықтары басылатынын байқады. Фрейд иттер пациенттерінің сезімдеріндегі белгілі бір кернеуді сезе алады деп сенді. Фрейд өзінің итін пациенттерімен байланысын жақсарту үшін қолданды. Ол пациенттерінің алдымен итімен сөйлесуге қолайлырақ болатынын, содан кейін оған ашылуға мүмкіндік алатынын сезінді. Елейн Смит деген тіркелген медбике де емдеуді қолдануға үлес қосты. Қызметтік иттер мүмкіндігі шектеулі адамдарға көмектесетін тапсырмаларды орындайды және олардың иелерін көптеген орындарға ертіп жүруге заңдық құқықтары бар. Канадада Сент-Джон жедел жәрдем қызметі емдеуші иттерге сертификат береді. Ұлыбританияда Pets As Therapy (PAT) үй жануарларына рұқсат етілмейтін мекемелерге иттер мен мысықтарды баруға жібереді. Сондай-ақ Ұлыбританияда Therapy Dogs Nationwide (TDN) және Canine Concern CIO мекемелерге емдеуші иттер ұсынады.
Психологиялық
Жануарлармен жүргізілетін терапия (ЖЖТ) мазасыздық, депрессия, әлеуметтік дағдылар сияқты көптеген психологиялық жағдайларды жақсартуға, сондай-ақ пациенттің көңіл-күйін көтеруге көмектеседі деп хабарланады. Білім беру ортасындағы терапиялық иттің бағдарламаларының қосымша психологиялық артықшылықтарына жайлылық, серіктестік, жағымсыз ойлар мен жағдайлардан ауытқу және терапия процесінде қарым-қатынас орнатуға қарсылықтың төмендеуі жатады. Көптеген зерттеулер жануарлардың түрлі эмоционалдық мәселелері бар, әртүрлі жастағы осал адамдарға жеңілдік және тыныштық сыйлай алатынын көрсетеді. Огайодағы DeJohn Funeral Homes компаниясының өкілі Росс ДеДжон-младший португалдық су иті "Магия" туралы: "Ол адамдарды тіпті қаламаған кезде де күлімсіретеді" дейді (Sinatra Ayers сілтемесі). Ринкон аңғарының оқу бөлімінің басшысының орынбасары Эми Сатер 2 жасар алтын ретриверін мектепке балалардың емделуіне көмектесу үшін әкеледі. Сатер былай дейді: "Менің құрбыларымның ата-аналары ажырасып жатыр, олар бұл жағдайға қатты қайғырып, күйзеліске ұшырады. Мен балалардың оның жүніне құшақталып, жылап жатқанын көрдім" (Warren сілтемесі). Директор Брэд Козорелли студенттердің қиын жағдайда кеңесшіге емес, итке жүгінетінін айтады. Бір зерттеуде балалар өздерінің үй жануарларының (көбінесе иттің) құпияларын немесе қорқынышты жағдайларын отбасы мүшелеріне қарағанда ортақтасуға көбірек көмектесетіні анықталды. Кейбір жағдайларда өмірлік тәжірибе адамдарды ең жақын адамдарының зиян келтіруі мүмкін деген сенімге жеткізеді; жануарлар үкімсіз және шексіз эмоционалдық қолдау көрсете алады. Бұл балалар мен ересектерге қатысты. Америкалық жануарлар ауруханалары қауымдастығы жүргізген сауалнамада көптеген жауап берушілер өздерінің үй жануарларына эмоционалдық жағынан тәуелді екендерін атап өтті. Терапевтер клиенттердің жануарларға деген байланысын терапиялық мақсаттар үшін пайдалануға болады деп санайды (Уричук). Иттің терапиялық сеанста болуы пациенттің көзқарасының жақсаруын, сондай-ақ олардың тереңірек бөлісуге дайындығын көрсетеді. Жануарды сипау пациенттің жайлы сезінуіне көмектеседі, ал терапевт кәсіби бейтараптығын сақтауы керек, сондықтан физикалық қолдау көрсете алмайды. Бұл пациент пен терапевт арасындағы ерекше байланыс құрады (Уричук).
Мектепте психологиялық көмек
Коннектикут университеті студенттерге күйзелісті жеңуге көмектесу үшін "Тынығу үшін лапалар" бағдарламасында терапиялық иттерді пайдаланады. Оқу орны оларды басқа да қиын жағдайларда қолданады, соның ішінде өзіне-өзі қол жұмсау және қайғылы автокөлік оқиғалары кезінде. 2011 жылдан бері Йель құқық мектебі стресске ұшыраған студенттерге көмек көрсету үшін терапиялық иттерді пайдаланып келеді. АҚШ-тағы кейбір колледждер мен университеттер студенттерге стресстен арылуға көмектесу үшін емдік иттерді кампусқа әкеледі. Мұндай кампус шараларын көбінесе "Терапиялық жұмсақтар" деп атайды, бұл терминді Калифорния университеті Сан-Диегодағы терапиялық иттермен стрессті жеңу шарасын ұйымдастырушы Торри Траст ойлап тапқан. 2009 жылы Шарон Франк терапиялық иттерді кампусқа әкелу идеясын UC San Diego студенттердің денсаулығы жөніндегі кеңсесімен бөлісті. 2010 жылдың күзінен бастап "Терапиялық жұмсақтар" UC Davis, UC Santa Cruz және UC Riverside кампустарында аралық және қорытынды емтиханға дейінгі аптада болып тұрады. Бұл шаралар студенттер мен қызметкерлерге терапиялық сертификатталған иттермен ойнап, демалуға мүмкіндік береді. Университет сонымен қатар Inland Empire Pet Partners ұйымымен жұмыс істейді, ол гуманитарлық қоғамның бір бөлігі болып табылады және кампустағы Психикалық денсаулық күніне емделуші сертификатталған иттерді әкеледі. 2014 жылы Висконсин штатындағы Конкордия университеті АҚШ-та кампусына тұрақты терапиялық итті қабылдаған алғашқы университет болды. Алтын ретривер Зои – лютерандық шіркеулердің қайырымдылық қорының K9 жұбаныш иті, ол шіркеулерде, мектептерде, зейнеткерлер үйлерінде, ауруханаларда, шараларда және төтенше жағдайларда адамдармен қарым-қатынас жасауға жаттықтырылған. Кейін Конкордия Садж есімді тағы бір жұбаныш итін сатып алды.
Стресс жағдайлары
2007 жылы Вирджиния штатының Блэксбург қаласында 32 адам қаза тапқан кезде, терапиялық иттер профессорлық-оқытушылар құрамына, қызметкерлерге және студенттерге көңіл көтеру үшін пайдаланылды. Угандада "Комфорт Дог" жобасы соғыс салдарынан жарақат алған адамдарды иттермен жұптастырады. Қатысушылар жануарларға қалай күтім жасауды және оларды үйретуді үйренеді, ал иттер сенімділікті арттыруға, депрессиямен күресуге және посттравматикалық стресс синдромынан жазылуға көмектеседі.
Танымдық
Оқу-әдістемелік көмек көрсету иттері (О.А.А.Қ.) сияқты бағдарламалар сауаттылық және коммуникация дағдыларын дамытуға көмектеседі. Бұл тәжірибеде терапиялық иттер балаларды үкімсіз тыңдаушымен дауыстап оқуға ынталандырады. Терапиялық итпен бірге болу, әсіресе арнайы білімді балаларда, оқудағы жетістіктерін және оқуға деген құлшынысын арттыратыны дәлелденген. Иттердің көмегімен оқыту бағдарламаларының мақсаттары: оқудың жылдамдығын арттыру, оқуға деген мотивацияны күшейту, оқығанға құштар еместерді жігерлендіру және оқуды қызықты ету. Осындай танымдық пайдаларды мектептермен қатар кітапханаларда да байқауға болады. Халықаралық деңгейде Германия, Аргентина, Финляндия (Финляндияның Куопио қаласынан келген Лукуко́йра Сильви Жыл азаматына үміткер болған алғашқы жануар болды) және Хорватия сияқты білім беру орталарында терапиялық иттерді қолданатын бағдарламалар бар. "Американдық Альцгеймер ауруы және басқа деменциялар журналында" жарияланған мақалада деменциямен ауыратын адамдардың иттермен кездесу кезінде арнайы іс-шараларға қатысып, әдеттегіден гөрі көп сөйлейтіні айтылған. Сонымен қатар, жануарларды сипау серотонин, пролактин және окситоцин сияқты көңіл күйді көтеретін гормондардың бөлінуіне ықпал етеді. Зерттеулерде қауіпсіздікке бейімделмеген балаларда, аутизм спектріндегі бұзылысы бар балаларда, жүрек жеткіліксіздігімен ауыратын ауруханадағы науқастарда және денсаулық сақтау қызметкерлерінде итпен физикалық байланыс жасағаннан кейін кортизол деңгейінің төмендегені анықталды.
Әлеуметтік
Терапиялық иттер оқушылардың өзін-өзі бағалауын арттырады және құрбы-құрдастарымен және мұғалімдермен жағымды қарым-қатынасқа ынталандырады. AAI (жануарлар көмегімен жүргізілетін араласулар) және AAA (жануарлар көмегімен жүргізілетін іс-шаралар) – бұл адам-ит командаларының көмегімен жүзеге асырылатын, олар кең ауқымды терапиялық иттерге оқытудан өткен және мінез-құлқы мен денсаулығына қатысты бағалаудан өткен. Олар гигиеналық талаптарды орындау арқылы (сеанстар алдында иттерді жуу және тарау, вакциналарды жаңарту, тырнақтарын кесу, адамдардың сеансқа дейін және кейін қолдарын жуу) көптеген гигиеналық алаңдаушылықтарды жояды. Мұндай орындардың барлығында, мекемеге келгендер, студенттер немесе пациенттер иттермен өзара әрекеттесулері үшін жауапкершілікті қабылдауы керек, бұл жауапкершілік туралы мәлімдеме немесе ата-ананың рұқсаты түрінде болуы мүмкін. Иттерді күтушілердің және мекеменің немесе ұйымның жауапкершілігін алдын ала қарастыруға сақтандыру және жауапкершілікті анықтау үшін тексерулер кіреді. Оқытылған иттер командаларына қатысты сақтандыру талаптары сирек кездеседі, бірақ егер арнайы сақтандыру болмаса, шығындар жоғары болуы мүмкін. Терапиялық иттермен өзара әрекеттесу ерікті болып табылатындықтан, аллергиясы бар, иттердің жанында мазасыздық сезінетін немесе бағдарламаға қарсы тұратындар қатысуға міндетті емес. Эмоционалдық қолдау жануарларын (ESA) сертификаттау немесе тіркеу бойынша жалпы ұлттық стандарт болмаса да, көптеген онлайн агенттіктер жануарды ESA ретінде "тіркеу" үшін ақы алады. Бұл талаптардың қатаң болмауы алаңдау тудырады. Адамдардың шатастыратын шектеулерді теріс пайдаланудың көптеген жағдайлары болды, себебі терминология кейде бір-біріне ұқсас келеді және қызметтік иттер мен ESA-лардың жақында ғана пайда болуына байланысты. Алдамшылыққа қарсы күресу үшін көптеген штаттар жаңа ережелерді қабылдауда, олардың көпшілігі қызметтік жануарларға бағытталған. Кейбір штаттарда нақты жағдайларға қатысты нақты заңдар бар, ал басқалары көбірек жалпылама.