Кіріспе
АҚШ-та банктердің Федералды резервтегі теңгерімін сақтау үшін пайыздық мөлшерлемелер.
Америка Құрама Штаттарында федералдық қорлар мөлшерлемесі – бұл депозиттік мекемелердің (банктер мен несие одақтары) басқа депозиттік мекемелерге резервтік қалдықтарды кепілсіз негізде бір түнге бере алатын пайыздық мөлшерлеме. Резервтік қалдықтар – Федералды резервте сақталатын қаражат. Есепшотында артық қаражаты бар мекемелер осы қаражатты үлкенірек қаражатқа мұқтаж мекемелерге қарызға береді. Федералдық қорлар мөлшерлемесі – қаржы нарықтарындағы маңызды көрсеткіш және АҚШ-тың ақша-кредит саясатын жүргізудегі басты құрал, себебі ол нарықтық пайыздық мөлшерлемелердің кең спектріне әсер етеді. Федералдық қорлардың мақсатты диапазоны Федералды ашық нарық комитетінің (FOMC) мүшелерінің отырысында анықталады, ол әдетте жылына сегіз рет, шамамен жеті апта сайын өтеді. Комитет сондай-ақ қосымша отырыстар өткізіп, әдеттегі кестесінен тыс мақсатты мөлшерлемені өзгерте алады. Федералды резерв тиімді мөлшерлемені мақсатты диапазонға жақындастыру үшін әкімшілік тәртіппен белгіленген пайыздық мөлшерлемелерін, ең бастысы резервтік қалдықтарға төленетін сыйақыны (IORB) реттейді. Мақсатты диапазон нарықтық пайыздық мөлшерлемелерге жалпы әсер ету үшін, ал одан кейін АҚШ экономикасындағы экономикалық белсенділік, жұмыспен қамту және инфляция деңгейіне әсер ету үшін таңдалады.
Механизм
Қаржы институттары тұрақты таза ақша ағындарын жабу үшін қолданылатын өтімді активтерді сақтауға заң бойынша міндетті. Бұл активтердің ішінде институттардың тікелей немесе жанама түрде Федералдық резервтік банкте сақтаған депозиттері бар. Өтімділіктің қажетті деңгейінен төмендеген институт, Федералдық резервте қажеттілігінен артық депозиттері бар институттардан қарыз алып, бұл мәселені уақытша шеше алады. Қарыз алушы банк қарыз беруші банкке қарыз үшін төлейтін пайыздық мөлшерлеме екі банк арасында келісіледі, ал осы операциялардың барлығы бойынша салмақталған орташа көрсеткіш – тиімді федералдық қорлар мөлшерлемесі болып табылады. Федералдық ашық нарық комитеті өз саясатының мақсаттарына және АҚШ экономикасының жағдайына сәйкес федералдық қорлар мөлшерлемесінің мақсатты диапазонын үнемі белгілейді. Ол Федералдық резервтік банктерге өздерінің депозиттік пайыздық мөлшерлемелерін түзету арқылы осы диапазонға қарай мөлшерлемеге әсер етуді тапсырады. Бұл әдетте "пайыздық мөлшерлемені белгілеу" деп аталғанымен, оның әсері бірден байқала бермейді және банктердің ақша нарығының жағдайларына қалай ден қоятындығына байланысты. Басқа жағынан, Федералдық резервтік қор институттарға өзінің дисконттық терезесі арқылы, әдетте федералдық қорлар мөлшерлемесінен жоғары мөлшерлемемен тікелей несие береді. Федералдық қорлар мөлшерлемесі бойынша фьючерстік келісімшарттар Чикаго тауар биржасында (CBOT) саудаланады, ал қаржылық баспасөз FOMC-нің болашақ әрекеттерінің ықтималдығын бағалау кезінде осы келісімшарттарға сілтеме жасайды.
Қолданбалар
Банктер арасындағы қарыз алу – банктердің жылдам қаржы жинаудың бір жолы. Мысалы, банк үлкен өнеркәсіптік жобаны қаржыландырғысы келсе, бірақ салымдарды немесе несие төлемдерінен түсетін пайызды күтуге уақыты болмауы мүмкін. Мұндай жағдайда банк бұл соманы басқа банктерден Федералдық қорлар ставкасына тең немесе одан жоғары пайыздық мөлшерлемемен тез алады. Федералдық қорлар ставкасын көтеру банктерді мұндай банктер арасындағы қарыздарды алудан тоқтатады, бұл өз кезегінде қолма-қол ақшаны алуды қиындатады. Керісінше, пайыздық ставканы төмендету банктерді қарыз алуға және осылайша еркін инвестициялауға ынталандырады. Бұл пайыздық ставка АҚШ экономикасының қаншалықты еркін жұмыс істейтінін реттеу үшін қолданылатын құрал болып табылады. Федералдық банк жоғары ставка белгілеу арқылы банктерді Федералдық банктерден қаражат сұраудан бас тартады, бірақ соңғы құрал ретінде несие беруші болып қалады.
LIBOR-пен салыстыру
Лондондық банктер аралық ұсынылатын ставка (LIBOR), кепілдікпен қамтамасыздандырылған түнгі қаржыландыру ставкасы (SOFR) және федералдық қорлар ставкасы – барлығы банктер аралық қарыздармен байланысты болғанымен, бір-бірінен ерекшеленеді: Федералдық қорлар ставкасының мақсатты деңгейі – АҚШ-тың ақша-кредит саясатын іске асыру үшін FOMC белгілейтін мақсатты пайыздық ставка. (Нақты) федералдық қорлар ставкасы Нью-Йорк Федералдық резервтік банкінің ішкі сауда бюросы жүзеге асыратын ашық нарық операциялары арқылы қол жеткізіледі, ол негізінен отандық бағалы қағаздармен (АҚШ қазынасы және федералдық агенттіктердің бағалы қағаздары) жұмыс істейді. LIBOR – банктердің басқа банктерден қандай пайызбен ақша қарызға алатынын болжауға тырысатын сұрау негізінде құрылған ставка. LIBOR бизнес шарттарын анықтау үшін қолданылуы мүмкін, ал қолданылмауы да мүмкін. Ол алдын ала бекітілмейді және макроэкономикалық әсерге ие болуы көздеілмейді.
The target federal funds rate is a target interest rate that is set by the FOMC for implementing U. S. monetary policies. The (effective) federal funds rate is achieved through open market operations at the Domestic Trading Desk at the Federal Reserve Bank of New York which deals primarily in domestic securities (U. S. Treasury and federal agencies' securities). LIBOR is based on a questionnaire where a selection of banks guess the rates at which they could borrow money from other banks. LIBOR may or may not be used to derive business terms. It is not fixed beforehand and is not meant to have macroeconomic ramifications.
Нарықтың болжамы
Федералдық қорлар ставкасының өзгеруі доллардың құнына және жаңа экономикалық белсенділікке бағытталатын несиелер көлеміне елеулі әсер ете алатындығын ескере отырып, нарық Федералды резервті тығыз бақылайды. Федералдық қорлар фьючерстеріне қатысты опциондық келісімшарттардың бағалары (Чикаго тауар биржасында саудаланады) нарықтың болашақ Федералдық резерв саясатындағы өзгерістерге қатысты күтулерін анықтау үшін қолданылуы мүмкін. CME Group 30 күндік Федералдық қорлар фьючерстік бағаларына негізделген, бұл бағалар АҚШ-тың ақша-кредит саясатындағы өзгерістердің ықтималдығы туралы нарықтың көзқарасын білдіру үшін ұзақ жылдар бойы қолданылып келеді, CME Group FedWatch құралы нарық қатысушыларына алдағы Федералдық резерв ставкасын көтеру ықтималдығын көруге мүмкіндік береді. Мұндай көрінетін ықтималдықтардың бірін Кливленд Федералдық резерв банкі жариялайды.
Тарихи бағалар
Ақырғы толық өсім циклі 2004 жылдың маусымы мен 2006 жылдың маусымы аралығында болды, мұнда ставкалар 1,00%-дан 5,25%-ға дейін біртіндеп өсті. 2007 жылдың қыркүйегінде Федералдық резервтік жүйе ставкаларды төмендетуді бастағанға дейін мақсатты мөлшерлеме 5,25%-да бір жылдан астам сақталды. Ақша-кредит саясатын жеңілдетудің соңғы циклі 2007 жылдың қыркүйегінен 2008 жылдың желтоқсанына дейін жүзеге асырылды, осы кезеңде мақсатты мөлшерлеме 5,25%-дан 0,00–0,25% аралығына дейін төмендеді. 2008 жылдың желтоқсаны мен 2015 жылдың желтоқсаны аралығында мақсатты мөлшерлеме 0,00–0,25% деңгейінде сақталды, бұл Федералдық резервтік жүйенің тарихындағы ең төменгі көрсеткіш. Мұның себебі 2007–2008 жылдардағы қаржылық дағдарыс және оның салдары болды. Харрис Приват Банкінің бас инвестициялық директоры Джек А. Аблиннің сөзіне сүйенсек, нақты мөлшерлеме орнына диапазонды қолданудың бұл бұрын-соңды болмаған себебі, 0% мөлшерлемесі ақша нарығы қорлары үшін қиындықтар тудыруы мүмкін, себебі олардың комиссиялары кірістен асып кетуі ықтимал. 2019 жылдың қазан айында Федералдық қорлар ставкасының мақсатты диапазоны 1,50–1,75% болды. 2020 жылдың 15 наурызында Федералдық қорлар ставкасының мақсатты диапазоны 0,00–0,25% құрады, бұл 1,00–1,25% дейін төмендетілгеннен кейін екі апта ішінде бір проценттік тармаққа төмендеуді білдірді. 2021–2022 жылдардағы әлемдік инфляцияның күрт өсуіне жауап ретінде Федералдық резервтік жүйе FFR-ді белсенді түрде көтерді. 2022 жылдың екінші жартысында FOMC FFR-ді қатарынан 4 рет 0,75 проценттік тармаққа көтерді, ал 2022 жылдың соңғы отырысында FFR тағы 0,5 проценттік тармаққа өсті. Қазіргі уақытта FFR шамамен 4,4% деңгейінде, ал ФРС ставканы ертестеме 2024 жылға дейін төмендетпейді деп күтілуде.
Федералды қорлар ставкасы туралы шешімдердің түсіндірмесі
Егер FOMC пайыздық мөлшерлемелерді төмендетуді қаласа, олар мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алу арқылы ақша ұсынысын арттырады. Қосымша ұсыныс қосылғанда және қалған барлық нәрсе өзгермейтін болса, қарыз қаражатының бағасы – федералдық қорлар ставкасы – төмендейді. Керісінше, Комитет федералдық қорлар мөлшерлемесін арттырғысы келгенде, олар кеңсе менеджеріне мемлекеттік бағалы қағаздарды сатуды тапсырады, осылайша осы сатудан түскен ақшаны айналымнан шығарып, ақша массасын азайтады. Егер ұсыныс алынып тасталса және қалған барлық нәрсе өзгермейтін болса, пайыздық мөлшерлеме әдетте өседі. Федералдық резервтік жүйе рецессиялар мен өсудің баяулау кезеңдерінде мақсатты федералдық қорлар мөлшерлемесін төмендету арқылы ықтимал тежелуге жауап берді. Шындығында, экономиканы ынталандыру және құлдыраудың әсерін азайту үшін, Комитет соңғы кезде рецессияға дейін-ақ мөлшерлемені төмендетіп отыр. Федералдық қорлар мөлшерлемесін төмендету ақшаны арзандатады, соның нәтижесінде экономикаға барлық түрдегі несиелер арқылы капитал ағынына мүмкіндік береді. Төменде келтірілген кестелер S&P 500 және пайыздық мөлшерлемелер арасындағы байланысты көрсетеді. 1990 жылдың 13 шілдесі – 1992 жылдың 4 қыркүйегі: 8.00–3.00% (1990–1991 жылдардағы рецессияны қоса алғанда) 1995 жылдың 1 ақпаны – 1998 жылдың 17 қарашасы: 6.00–4.75 2000 жылдың 16 мамыры – 2003 жылдың 25 маусымы: 6.50–1.00 (2001 жылғы рецессияны қоса алғанда) 2006 жылдың 29 маусымы – 2008 жылдың 29 қазаны: 5.25–1.00 PIMCO-ның Билл Гросс 2007 жылы аяқталған соңғы 15 жыл ішінде, федералдық қорлар ставкасы номиналды ЖІӨ өсу қарқынынан жоғары болған әрбір жағдайда, акциялар және жылжымайтын мүлік сияқты активтер құнсызданғанын айтты.
Feb 1, 1995 – Nov 17, 1998: 6.00–4.75
May 16, 2000 – June 25, 2003: 6.50–1.00 (Includes 2001 recession)
June 29, 2006 – Oct 29, 2008: 5.25–1.00
Bill Gross of PIMCO suggested that in the prior 15 years ending in 2007, in each instance where the fed funds rate was higher than the nominal GDP growth rate, assets such as stocks and housing fell.
2008 жылдан бері әлемдік экономикалық құлдыраудың қарқыны
16 желтоқсан, 2008: 0.00–0.25
16 желтоқсан, 2015: 0.25–0.50
14 желтоқсан, 2016: 0.50–0.75
15 наурыз, 2017: 0.75–1.00
14 маусым, 2017: 1.00–1.25
13 желтоқсан, 2017: 1.25–1.50
21 наурыз, 2018: 1.50–1.75
13 маусым, 2018: 1.75–2.00
26 қыркүйек, 2018: 2.00–2.25
19 желтоқсан, 2018: 2.25–2.50
31 шілде, 2019: 2.00–2.25
18 қыркүйек, 2019: 1.75–2.00
30 қазан, 2019: 1.50–1.75
3 наурыз, 2020: 1.00–1.25
15 наурыз, 2020: 0.00–0.25
16 наурыз, 2022: 0.25–0.50
4 мамыр, 2022: 0.75–1.00
15 маусым, 2022: 1.50–1.75
27 шілде, 2022: 2.25–2.50
21 қыркүйек, 2022: 3.00–3.25
2 қараша, 2022: 3.75–4.00
14 желтоқсан, 2022: 4.25–4.50
1 ақпан, 2023: 4.50–4.75
22 наурыз, 2023: 4.75–5.00
3 мамыр, 2023: 5.00–5.25
26 шілде, 2023: 5.25–5.50
Dec 16, 2015: 0.25–0.50
Dec 14, 2016: 0.50–0.75
Mar 15, 2017: 0.75–1.00
Jun 14, 2017: 1.00–1.25
Dec 13, 2017: 1.25–1.50
Mar 21, 2018: 1.50–1.75
Jun 13, 2018: 1.75–2.00
Sep 26, 2018: 2.00–2.25
Dec 19, 2018: 2.25–2.50
Jul 31, 2019: 2.00–2.25
Sep 18, 2019: 1.75–2.00
Oct 30, 2019: 1.50–1.75
Mar 3, 2020: 1.00–1.25
Mar 15, 2020: 0.00–0.25
Mar 16, 2022: 0.25–0.50
May 4, 2022: 0.75–1.00
Jun 15, 2022: 1.50–1.75
Jul 27, 2022: 2.25–2.50
Sep 21, 2022: 3.00–3.25
Nov 2, 2022: 3.75–4.00
Dec 14, 2022: 4.25–4.50
Feb 1, 2023: 4.50–4.75
Mar 22, 2023: 4.75–5.00
May 3, 2023: 5.00–5.25
Jul 26, 2023: 5.25–5.50
Халықаралық әсерлері
Федералдық қорлардың төмен мөлшерлемесі Қытай немесе Мексика сияқты дамушы елдерге инвестиция салуды көбірек қызықтырады. Федералдық қорлардың жоғары мөлшерлемесі АҚШ-тан тыс елдердегі инвестицияларды аз қызықтырады. 2009 жылдан бері федералдық қорлардың өте төмен мөлшерлемесінің ұзақ мерзімі дамушы елдерге инвестициялардың өсуіне себеп болды. АҚШ 2015 жылдың соңында мөлшерлемені көтеруді бастағанда, АҚШ-тағы инвестициялар тартымдырақ болды және дамушы елдерге инвестициялардың қарқыны төмендеді. Мөлшерлеме валюта құнына да әсер етеді, жоғары мөлшерлеме АҚШ долларының құнсыздануын тежейді және мексикалық песо сияқты валюталардың құнын төмендетеді.