Кіріспе

І ғасырдағы британдық аңыз патшасы Арвирарг немесе Арвираг б.з. 1 ғасырында өмір сүрген, мүмкін нағыз адамға негізделген. Шамалы тарихи Арвирагус туралы мәлімет тек римдік сатирик Ювеналдың өлеңіндегі жұмбақ сөздерден белгілі. Онда рим императоры Домицианға (б.з. 81–96 жж.) сыйға тартылған алып турбот "сен бір патшаны тұтқынға аласың, немесе Арвирагус британдық арба тірегінен құлайды" деген жорылғыны білдіреді.

Монмут қаласының Жеффри

Монмутский Джеффридің Historia Regum Britanniae (1136) еңбегінде император Клавдийдің (41–54 ж.) замандасы болған аңыздық Арвираг суреттеледі. Алайда, Джеффридің шығармасы жоғары романтикалық стильде жазылған және сенімді тарихи фактілерге келеді, бұл оның Арвираг туралы баянына күмән тудырады. Джеффридің сөзіне сүйенсек, Арвираг бұрынғы патша Кимбелиннің ұлы. Ол ағасы Гидерий Клавдийдің басшылығымен келген римдіктермен шайқаста қаза болғаннан кейін Британия тағына отырады. Арвираг ағасының қару-жарағын киіп, британиялық әскерді римдіктерге қарсы жетектейді. Клавдий мен оның қолбасшысы Хамо орманға қашқандарын білген Арвираг оларды жағалауға дейін қуып жетеді. Британдықтар Хамоны кемеге отырып қашуға тырысқанда өлтіреді, ал бұл жер Саутгемптон деп аталады. Клавдий басқа жерде әскерін қайта жинап, Портчестерді қоршайды, оны күштері бағындырғанша. Хамоның өлімінен кейін Арвираг Винчестерде пана іздейді, бірақ Клавдий оны әскерімен бірге сонда да іздейді. Британдықтар қоршауды бұзып, римдіктерге шабуыл жасайды, бірақ Клавдий шабуылды тоқтатып, келісім шартын ұсынады. Риммен бейбітшілік пен салықтар үшін Клавдий Арвирагқа өз қызын әйелдікке беруді ұсынады. Олар бір-бірінің талаптарын қабылдайды, ал Арвираг Клавдийге Оркни және басқа да солтүстік аймақтарды бағындыруға көмектеседі. Келесі көктемде Арвираг Клавдийдің қызы Генвиссаға үйленеді және қаланың атын оның әкесінің құрметіне Глостер деп атайды. Тойдан кейін Клавдий Британияны Арвирагтың басқаруына қалдырады. Клавдий кеткеннен кейінгі жылдары Арвираг қираған қалаларды қайта жасайды және көршілерінен қорқыныш тудырады. Бұл оны Римге төлемдерін тоқтатуға мәжбүр етеді, соның салдарынан Клавдий Веспасианды әскермен Британияға жіберуге мәжбүр болады. Веспасиан құлдуына дайындалып жатқанда, британдықтардың үлкен күші дайын тұр, сондықтан ол басқа портына, Тотнеске қашып, лагерь құрады. База құрылғаннан кейін ол Эксетерге қарай жорықтап, қаланы қоршайды. Арвираг онымен соғысқа шығады, бірақ шайқас нәтижесіз аяқталады. Келесі күні таңертең патшайым Генвисса екі жақтың арасында бейбітшілік орнатуға көмектеседі. Веспасиан Римге оралады, ал Арвираг елді бірнеше жыл бейбітшілікпен басқарады. Ол қайтыс болғаннан кейін Клавдиймен бірге салған Глостер қаласына жерленеді. Оның орнын ұлы Мариус иеленеді. Джеффридің аңыздық Арвирагы белгілі бір дәрежеде тарихи Каратакусқа, Кунобелиннің ұлына ұқсайды, ол өзінің ағасы Тогодумнмен бірге б.з. 43 жылы римдіктердің басқындығына қарсы алғашқы қарсылықты ұйымдастырды және Тогодумнның өлімінен кейін шамамен он жыл бойы Рим үшін үлкен қиындыққа айналды. Джеффридің "Historia" еңбегінің Уэльс нұсқалары оны Гвейрид, ал оның інісін Гвайд деп атайды.

Мәдени мұра

Джеффри Чосердің «Франклин ертегісі» (Кентербери ертегілерінің бірі) -дегі әділ күйеудің аты Арверагус; алайда, оның Арвирагус бейнесімен ортақ ештеңесі жоқ сияқты. Арвирагус – Уильям Шекспирдің «Симбелин» пьесасындағы кейіпкер. Ол және оның інісі Гидерий бала кезінде Беларий, Симбелиннің арсыздықпен қуған дворяны, тарапынан ұрланып, Уэльсте құпия түрде тәрбиеленеді, бірақ Римнің шапқыыншылығына дейін әкесі мен әпкесі Имогенмен қайта табысады. Генри Герберттің (Master of the Revels) мұрағаттары 1636 жылдың 26 және 27 желтоқсанында Карл I сарайында «Арвирагус» атты пьеса қойылғанын көрсетеді.