Кіріспе

Белгілі бір этникалық топтардың шоғырлануы жоғары географиялық аймақ. Социологияда этникалық анклав – бұл этникалық шоғырлануы, ерекше мәдени ерекшелігі және экономикалық қызметі жоғары географиялық аудан. Бұл термин көбінесе тұрғын аймаққа немесе этникалық фирмалардың көптеп шоғырланған жұмыс орнына қатысты қолданылады. Олардың табысы мен өсуі өзін-өзі қамтамасыз етуге және экономикалық өркендеуге байланысты. Дуглас Масси мигранттар желілерінің жаңа иммигранттарға басқа да материалдық нысандарға айналдырылатын әлеуметтік капиталды қалай ұсынатынын сипаттайды. Иммигранттар географиялық жақын жерлерде шоғырланып, бір-бірімен қарым-қатынас жүйесін құрайды, олар арқылы қатысушылар құнды ресурстар мен біліммен алмаса алады. Иммигранттар ақпаратты нақты ресурстарға айналдырып, әлеуметтік өзара әрекеттесу арқылы көші-қон шығындарын төмендете алады. Алмасылатын ақпаратқа жұмыс мүмкіндіктері, қолжетімді баспана, мемлекеттік қолдау бағдарламалары және көмектесетін үкіметтік емес ұйымдар туралы мәліметтер кіруі мүмкін. Осылайша, әлеуметтік байланыстарды ынталандыру арқылы этникалық анклавтар өз мүшелерінің әлеуметтік және экономикалық дамуына көмектесетін материалдық емес ресурстар қорын жасайды. Мұндай кешігулер иммигранттарды анклавтың ішіндегі қызметке шектейді және оларды үлкен экономикадан оқшаулайды. Сондықтан, иммигранттар үшін негізгі қоғамның ұсынатын мүмкіндіктер қол жетімсіз болуы мүмкін, себебі олар туралы білмейді. Этностық анклавқа интеграция мәдени ассимиляцияны кешіктіріп, тіпті тоқтатуы мүмкін, бұл иммигранттардың негізгі институттардың артықшылықтарын пайдалануына кедергі келтіреді.

Тарих

Этностық анклавтар ғасырлар бойы қалалардың ерекше белгісі болып келді. Мысалы, Бейрут маңындағы жаңа армян, Бухаресттегі ескі және Иерусалимдегі одан да ескі армян кварталы. Қалалық кварталдар көбінесе белгілі бір діни немесе этникалық тегі бар тұрғындарға тиесілі болған. Тарихи тұрғыдан алғанда, этникалық анклавтардың қалыптасуы иммигранттарды қабылдаушы қалаға, штатқа немесе елге ұқсас кеңістікке тартқан әртүрлі әлеуметтік-экономикалық факторлардың нәтижесі болды. Мәдени алуан түрлілік бір-бірінің тілін түсінбейтін адамдарды біріктіреді, бірақ топ анклавтағы көршілерімен оңайрақ қарым-қатынас жасай алады. Кейбір жағдайларда, анклавтар гетто сияқты заңмен бекітілген. Римдік колониялар жаңадан бағындырылған провинцияларды бақылау үшін құрылды және айналасындағы аумақты сіңіруге өсті. Кейбір анклавтар басқарушы билік бір топқа өздерінің жаңа қаласын құруға рұқсат берген кезде құрылды, мысалы 1645 жылы Бруклиндегі Gravesend ағылшын қалашығы. Экономикалық капиталға қол жеткізудің және тұрғын үй аудандары туралы білімнің жетіспеуі жаңадан келген иммигранттарды қолжетімді бағадағы тұрғын үйлерге орналасуға мәжбүр етеді. Әлеуметтік динамика, мысалы, предубеждение мен расизм, этникалық топтарды этникалық ұқсастық көрсететін аймақтарға шоғырландыруы мүмкін. Тұрғын үйге қатысты кемсітушілік этникалық азшылықтардың анклавтан тыс белгілі бір тұрғын үй аймағына қоныстануына кедергі болуы мүмкін. Этностық анклавты бизнестің кеңістіктік шоғырлануы ретінде қарастырғанда, экономикалық табыс пен өсуді көбінесе үш фактор болжауға болады. Бұл факторларға 1) анклавтың мөлшері мен халқы, 2) анклавтағы адамдардың кәсіпкерлік дағдыларының деңгейі және 3) анклавқа капиталдық ресурстардың қолжетімділігі жатады. Сәтті анклавтар өзін-өзі қамтамасыз ететін немесе "институционалдық тұрғыдан толық" болатын деңгейге жете алады, жаңа иммигранттардың келуі және нарықта ұсынылатын тауарларға сұраныс арқылы. Олар бұл деңгейге тек қана өз этностарының қажеттіліктерін қанағаттандырып, содан кейін қабылдаушы қоғамның кеңірек нарығындағы адамдардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін кеңейгеннен кейін ғана жетеді. "Этникалық анклав" термині 1980 жылы Алехандро Портес пен Кеннет Уилсонның жариялаған еңбегіне жауап ретінде пайда болды. Портес пен Уилсон Майамидегі кубалық иммигранттар қатысқан үшінші еңбек нарығын анықтады. Қабылдаушы қоғамның екінші деңгейдегі еңбек нарығына енудің орнына, Портес пен Уилсон жаңа иммигранттардың иммигранттарға тиесілі фирмаларды басқаратын өз этностарымен жұмысқа орналасуға бейім екенін анықтады. Жаңа иммигранттарға жұмыс ұсынатын шағын иммигранттық кәсіпорындардың жиынтығы анклавтық экономика деп анықталды.

Энклавтық экономика гипотезасы

Майамидегі кубалық этникалық анклав экономикасын зерттеу Алехандро Портес пен Кеннет Уилсонды иммигранттарға қабылдаушы қоғамда экономикалық мобильділікке жетудің балама, жылдам жолын анклав экономикасына қатысу ұсынатынына қорытынды жасауға әкелді. Портес пен Уилсон бастамасымен құрылған дискурс этностық анклав гипотезасы деп белгілі болған әдебиеттер жиынының негізін қалады. "Этникалық анклав" термині ешқашан эмпирикалық тұрғыдан нақты анықталмаса да, екі ерекше анықтаманы білдіру үшін кеңінен қолданыла бастады: анклав экономикасы және этникалық шоғырлану деңгейі жоғары тұрғын үй аймағы. Иммигранттың жолындағы маңызды факторлардың бірі – қабылдаушы елде туыстарының немесе достарының болуы. Жаңа келгендерге көмектесуге дайын туыстық желі құрайтын достар мен отбасы, әдетте әлеуметтік капитал деп аталатын капиталдың бір түрі ретінде қарастырылады. Көптеген иммигранттар келгеннен кейін адам капиталына қол жеткізу мүмкіндігі шектеулі немесе мүлдем болмайды, сондықтан қол жетімді әлеуметтік капиталдың кез келген көзіне үлкен сенеді.

Туғандық желілерінің сапасы

Әлеуметтік капиталға қол жеткізу мигрант үшін жеңілдік немесе сәттілікке кепілдік бермейді. Әлеуметтік капитал қарым-қатынастарға байланысты болғандықтан, ол тараптар арасындағы жанжалдар мен келіспеушіліктерге әкелуі мүмкін.

Этникалық сәйкестік

Ассимиляция әдістері мен әлеуметтік капиталға қол жеткізу этностық топтар арасында және тіпті олардың ішінде де әртүрлі болады. Жеке тұлғалардың этникалық үйдесімдігіне олардың әлеуметтік жіктелуі мен оларға қолжетімді әлеуметтік байланыстар сияқты түрлі факторлар әсер ете алады. Әлеуметтанушы Мэри К. Уотерс теориясы бойынша, ата-аналардың этникалық ұйымдарға немесе шараларға қатысу деңгейі олардың балаларының этникалық үйдесімдігінің қалыптасуына зор әсер етеді. Бұл маңызды, себебі екінші буын иммигранттары өздерінің этникалық тобымен өзіндік сәйкестік табу үшін белсенді еңбек етуі керек. Кәсіпорындар мен фирмалардың этникалық бағыты анклавтық экономикаға оңай бейімделуді қамтамасыз етеді. Тауарлар мен қызметтер көбінесе этникалық топтың тілінде ұсынылады, ал анклав экономикасындағы қызметкерлерден қабылдаушы елдің әлеуметтік және мәдени нормаларын сақтау талап етілмейді. Осылайша, анклав экономикасының этникалық ерекшелігі оны жаңа иммигранттар үшін тартымды етеді, олар басқа жағдайда негізгі экономикаға енуге мүмкіншілік алмас еді. Этникалық анклав экономикасы төмен жалақымен жұмыс істейтін иммигранттарға қоғамдық кәсіпкерлердің өз фирмаларын ашуға мүмкіндік береді. Кәсіпкерлік қызметтен түсетін жоғары табысқа қол жеткізіп, осылайша қалыптасқан иммигранттар этникалық анклав шеңберінде жаңа келгендерге тартымды (бірақ кірісі төмен) жұмыс күшін ұсыну циклын жалғастырады. Этникалық анклав экономикасы иммигранттарға өз бизнесін құру арқылы белгілі бір тәуелсіздікке қол жеткізуге мүмкіндік береді. Этникалық анклав экономикасы анклавтағы жұмысшылардың сағаттық еңбекақысын арттыруға да септігін тигізеді. Жеке тұлғаның анклав экономикасына қатысуы олардың қабылдану жағдайларына байланысты. Қабылдаушы қоғамға қолайсыз бейімделу иммигранттарды бейресми экономикаға қатысуға итермелейді. Дискриминация, жаугершілік және ресурстардың жетіспеушілігі иммигранттарды бейресми жұмыспен айналысуға ұқтыруы мүмкін.