Жывәскылә ауылдық муниципалитеті: Финляндияның бұрынғы әкімшілік бөлінісі. 2009 ж. Жывәскыләмен бірікті, Вааякоски, Тиккакоски, Палокка елді мекендерін қамтыды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Jyväskylän maalaiskunta (Jyväskylä landskommun), "Jyväskylä ауылдық муниципалитеті" – Финляндияның бұрынғы муниципалитеті. 2009 жылдың 1 қаңтарында Korpilahti муниципалитетімен бірге Jyväskylä қаласына қосылды. Бұл "maalaiskunta" атауын сақтап қалған соңғы муниципалитет болды. Jyväskylän maalaiskunta-ның үш негізгі елді мекені болды: Vaajakoski, Tikkakoski және Palokka. Tikkakoskiдегі Jyväskylä әуежайы бұрын Финляндиядағы ең қызығушылық тудыратын әуежайлардың бірі болған. Jyväskylän maalaiskunta Финляндияда "қала" (kaupunki) атауын алмайтын екінші ірі муниципалитет еді (ең ірісі – Nurmijärvi). Бұл "maalaiskunta" атауын сақтап қалған соңғы муниципалитет болды. Jyväskylän maalaiskunta муниципалитетінің соңғы әкімі Арто Леписто болды.
Jyväskylän maalaiskunta (Jyväskylä landskommun), 'The Rural Municipality of Jyväskylä' is a former municipality of Finland. Together with Korpilahti, Jyväskylän maalaiskunta was consolidated with Jyväskylä on 1 January 2009. It was the last municipality to carry the name maalaiskunta. Jyväskylän maalaiskunta had three population centres: Vaajakoski, Tikkakoski and Palokka. Jyväskylä Airport in Tikkakoski used to be one of the busiest in Finland. Jyväskylän maalaiskunta was the second biggest municipality without the name kaupunki (city, town) in Finland (the largest being Nurmijärvi). It was the last municipality with the name maalaiskunta. The last municipality mayor of Jyväskylän maalaiskunta was Arto Lepistö.
Тарих
Алғашқыда бұл аймақтың орталығы Ювяскюля ауылы болды. Ол Рауталампи немесе Ямсе приходтарының біріне қарасты. Әкімшілік тұрғысынан Jyväskylä және Palokka Саариойнен бөлімшесінің (hallintopitäjä) құрамына кірді, ал Келжо – Сааксмяки бөлімшесінің құрамына. 1593 жылы Лаукаа шіркеулік қауымдастығының құрамына енді, ал 1627/1628 жылдары жеке приходқа айналды. Кейіннен Ювяскилан ауылдық муниципалитетін (maalaiskunta) құрайтын ауылдар 1646 жылға дейін Лаукаа приходына толық берілді. Ювяскюля 1676 жылы алғашқы шіркеуін, ал 1693 жылы – шіркеуін алды. Шіркеулік қауымға Ювяскюля, Палокка, Келжо, Хаапаниеми, Пуупола, Весанка, Тиккаманнила, Нюрёля ауылдары, сондай-ақ Леппэвесиден төрт шаруашылық (және 1740 жылдары бесінші шаруашылық) кірді, олар кейін Оравасаари және Тоиваккаға айналды. Вехния, басқа ауылдармен бірге Лаукаға көшірілгеніне қарамастан, Лауканың бір бөлігі болып қала берді. Қазіргі Ювяскюля қаласы 1837 жылы құрылды. 1850 жылдары ол жеке приходқа айналды, оған 1868 жылы Ювяскилан ауылдық муниципалитетіне (maalaiskunta) айналатын аумақтар да кірді. Қала мен муниципалитет 1880 жылға дейін бір приходты бөлісті. 1871 жылы Тоивакка Лаукадан Ювяскилан ауылдық муниципалитетіне (mlk) көшірілді және 1910 жылға дейін оның құрамында болды. Вааякоски мен Палокка 20-шы ғасырда өсе бастады, ақырында 1980 жылдары Ювяскюляның құрылыс аймағына (built up area) бірікті, бірақ әлі де Ювяскилан ауылдық муниципалитетінің (mlk) бөлігі болып қалды. Муниципалитет қаланың өсуіне байланысты, әсіресе Савио, Леппевеси және Вехния селоларының тізімінен аумақты біртіндеп жоғалтты. 1975 жылы Хауканмааның шағын бөліктері Тоиваккадан Ювяскилан ауылдық муниципалитетіне (mlk) көшірілді. 2009 жылы Ювяскилан ауылдық муниципалитеті (maalaiskunta) мен Корпилахти Ювяскюля қаласына біріктірілді.
The original center of the area was the village of Jyväskylä. It was a part of either the Rautalampi parish or the Jämsä parish. Administratively Jyväskylä and Palokka were parts of the Saarioinen division (hallintopitäjä) while Keljo was a part of the Sääksmäki division. It became a part of the Laukaa chapel community in 1593, which became a separate parish in 1627/1628. The villages that would later form Jyväskylän maalaiskunta had been permanently transferred to the Laukaa parish by 1646. Jyväskylä acquired its first chapel in 1676 and a church in 1693. The chapel community included the villages of Jyväskylä, Palokka, Keljo, Haapaniemi, Puuppola, Vesanka, Tikkamannila, Nyrölä as well as four farms from Leppävesi (and a fifth farm in the 1740s) that would later become Oravasaari and Toivakka. Vehniä, despite its transfer to Laukaa together with the other villages, remained a part of Laukaa proper. The modern town of Jyväskylä was established in 1837. It became its own parish in the 1850s, which also included the territories that would become Jyväskylän maalaiskunta in 1868. The town and the municipality shared a parish until 1880. Toivakka was transferred from Laukaa to Jyväskylän mlk in 1871, remaining a part of it until 1910. Vaajakoski and Palokka started growing in the 20th century, eventually merging into the built up area of Jyväskylä in the 1980s while still remaining parts of Jyväskylän mlk. While the municipality gradually lost territory to the growing town, specifically from the register villages of Savio, Leppävesi and Vehniä. Small parts of Haukanmaa were also transferred from Toivakka to Jyväskylän mlk in 1975. In 2009, Jyväskylän maalaiskunta and Korpilahti were merged into the town of Jyväskylä.
Көлік
Кейтеле-Пайянен каналындағы алты шлюздің ең төменгісі Вааякоскиде орналасқан. Еуропалық E63 және E75 бағыттары тиісінше, Жывәскылэден шығысқа және солтүстікке қарай Jyväskylän maalaiskunta арқылы өтеді. Сондай-ақ, Жывәскылэден шығыс және батысқа қарай кететін теміржол жолдары осы ауылдық муниципалитеттің жерінде салынған.
The geographically lowest of the six locks on the Keitele Päijänne canal is located in Vaajakoski. The European routes E63 and E75 run through Jyväskylän maalaiskunta east and north of Jyväskylä, respectively. Likewise, the east and westbound railway lines that leave Jyväskylä have been laid on the rural municipality's soil.
Қызметтер және экономика
Jyväskylän ауылдық округінің кәсіптік өмірі әртүрлі. Ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығының дәстүрлі өнімдерінен басқа, муниципалитетте Komas Oy сияқты механикалық жиынтықтарды жеткізуші компания және Tikka Group – автомобильдердің қысқы шиналарына бұрғыш өндіруші орналасқан (2006 жылғы мәлімет бойынша). Тарихи тұрғыдан алғанда, Вааякоскиде 1980-жылдарға дейін кең ауқымды дәстүрлі өнеркәсіптер жұмыс істеді, бірақ Финляндия экономикасындағы құрылымдық өзгерістер салдарынан көптеген ұзақ жылдар бойы жұмыс істеген фабрикалар мен заводтар, соның ішінде Jyväskylä ауылдық округінде де жабылды. Дегенмен, Вааякоскинің өнеркәсіптік аймағында Panda шоколад және тәттілер фабрикасы әлі де белсенді түрде жұмыс істеп келеді, оның өнімдері бүкіл әлемге танымал. Палоккадағы Palokankeskus 4-ші бағыттың жанындағы маңызды сауда орталығы болып табылады.
Business life in Jyväskylän maalaiskunta is diversified. In addition to its conventional agriculture and forestry output, the municipality is home to companies such as Komas Oy, a system supplier of mechanical subassemblies, and Tikka Group, a manufacturer of studs for car winter tires (the situation as of 2006). Historically, Vaajakoski hosted a wide range of conventional industries up until the 1980s when structural changes in Finland's economy resulted in a shutdown of many long standing factories and mills also in Jyväskylä's rural sibling. However, still actively operating in Vaajakoski's industrial area is the Panda chocolate and sweets factory, whose products are marketed the world over. Palokankeskus in Palokka is a significant commercial area by the national road 4.