Кіріспе

Асқазан қышқылын азайтатын дәрілік препарат, осыған ұқсас атаулы эзомепразол, басқа препараттардың арасында Nexium [немесе Neksium] таңбасымен сатылады. Оның тиімділігі басқа протондық сорғы тежегіштерімен (ПСТ) шамалас. Ол ауыз жолымен немесе тамырға инъекция арқылы қолданылады. Эзомепразол – омепразолдың (S) (-) энантиомері (немесе дәлірек айтқанда S изомері). 1993 жылы патенттелген және 2000 жылы медициналық қолдануға бекітілген. Ол генериктік препарат ретінде қолжетімді және көптеген елдерде рецептсіз сатылады. АҚШ, Австралия, Канада және Жаңа Зеландия сияқты елдерде төмен дозалы түрлері рецептсіз де қолжетімді.

Медициналық қолдану

Эзомепразол негізгі қолданылу аймақтары – асқазан-тірекше ағыны ауруы, эрозиялық эзофагиттің емдеуі мен қалыпқа ұстауы, H. pylori бактериясынан туындаған он екі елі ішек жарасын емдеу, созылмалы қабынуға қарсы емес препараттар (НҚҚЕ) қабылдаушыларда асқазан жарасының алдын алу, сондай-ақ Крон ауруымен байланысты асқазан-ішек жарасын емдеу болып табылады.

Гастроэзофагеялық рефлюкс ауруы

Гастроэзофагеялық рефлюкс ауруы (ГЭРБ) – асқазандағы ас қорыту қышқылының қызыл ішекке тиюі. Осы жағдайдың тудырған тітіркенуі көкірек күйуі деп аталады. Асқазан қышқылының қызыл ішекпен ұзақ мерзімді байланысы қызыл ішектің қанағаттандырмайтын зақымдануына әкелуі мүмкін және Барретттің қызыл ішегі ауруымен байланысты. Эзомепразол ас қорыту қышқылының өндірісін азайтады, соның салдарынан олардың қызыл ішекке тигізетін әсерін төмендетеді.

Он екі елі ішектің жарасы

Эзомепразол клиритромицин және амоксициллин антибиотиктерімен (немесе пенициллинге аса сезімтал пациенттерде амоксициллин орнына метронидазолмен) бірге 10 күндік Helicobacter pylori-ні жоюға арналған үштік терапия құрамында қолданылады. H. pylori инфекциясы – асқазан және он екі елі ішектің жараларының көп бөлігінің себебі болып табылады.

Тиімділік

2006 жылғы мета-талдау көрсеткендей, протон сорғысының басқа ингибиторларымен салыстырғанда эзомепразолдың асқазан-ішек трактісінің жарасын жазылуына және симптомдарды басуға шамалы артықшылығы бар. Аурудың ауырлық деңгейіне байланысты қарастырылғанда, эзомепразолдың протон сорғысының басқа ингибиторларына қарағанда жеңіл ауруы бар адамдардағы артықшылығы аз болды (емдеу қажеттілігі 50 адамға шаққанда), бірақ ауыр ауруы барларда көбірек байқалды (емдеу қажеттілігі 8 адамға шаққанда). Екінші мета-талдау да кең ауқымда таңдалған науқастар тобында стандартты дозалармен салыстырғанда эрозиялық асқазан-ішек трактісінің жарасын жазылуының жоғарылауын (>95% жазылу деңгейі) көрсетті. 2017 жылғы зерттеу эзомепразолдың көптеген тиімді ППИ-лардың бірі екенін анықтады.

Жағымсыз әсерлер

Жалпыға ортақ жанама әсерлерге бас ауруы, диарея, жүрек айну, ісіну, тәбеттің төмендеуі, іш қату, ауыздың құрғауы және іштің ауыруы жатады. Ауыррақ жанама әсерлер: қатты аллергиялық реакциялар, кеудедегі ауырсыну, қараңғы несеп, жүрек соғудың жылдамдауы, қызба, парестезия, тамақтың ұзаққа созылған ауыруы, қатты асқазан ауыруы, қалыптан тыс көгеру немесе қан кету, шаршағыштық, көздің немесе терінің сарғаюы. Протондық сорғы тежегіштері жамбас сүйегінің сыну қаупін және Clostridium difficile-мен байланысты диареяны арттыруы мүмкін. Науқастарға препараттарды көбінесе жансақтау бөлімінде ойық жараға қарсы қорғау шарасы ретінде тағайындайды, бірақ мұндай қолдану пневмонияның 30%-ға өсуімен байланысты. Helicobacter pylori бактериясына емделген науқастарда протондық сорғы тежегіштерін ұзақ мерзімді қолдану асқазан рагының қаупін күрт арттырады. Жедел түбірлі-аралық нефрит протондық сорғы тежегіштерін қолданған кезде болуы мүмкін жағымсыз реакция. Керісінше, клопидогрел (Plavix) – белсенді емес продәрі, оның белсенді түріне айналуы CYP2C19 ферментіне тәуелді; CYP2C19 тежегіші клопидогрелдің белсенділігін тоқтатып, оның тиімділігін азайтады. Сіңуі үшін асқазанның pH деңгейіне тәуелді дәрілер эзомепразолмен өзара әрекеттесуі мүмкін; қышқыл ортаға тәуелді дәрілер (мысалы, кетоконазол немесе атазанавир) нашар сіңіріледі, ал қышқыл ортада ыдырайтын дәрілер (мысалы, эритромицин) әдеттегіден көп сіңіріледі.

Дозалау түрлері

Эзомепразол АҚШ-та 20 және 40 мг дозадағы кешіктірілген босатулы капсулалар түрінде немесе Австралияда, Ұлыбританияда және Канадада кешіктірілген босатулы таблеткалар түрінде (эзомепразол магнийі бар), АҚШ-та (эзомепразол стронцийі бар) 49,3 мг дозадағы кешіктірілген босатулы капсулалар түрінде (эзомепразолдың 40 мг-ға баламасы) және ішекке инъекция/инфузия үшін эзомепразол натрийі түрінде қолжетімді. Ауызға қабылданатын эзомепразол препараттары асқазанның қышқыл ортасында препараттың жылдам ыдырауына байланысты ішек қабығымен қапталған. Бұл көп бірліктерді пеллет жүйесін пайдаланып капсулаларды жасау арқылы жүзеге асырылады. Напроксен/эзомепразол магнийі (Vimovo саудалық атауы) НҚҚҚ-мен ұзақ емдеу кезінде асқазан жараларын алдын алу үшін қолданылады. Vimovo екі дозада қолжетімді: 500/20 мг және 375/20 мг. Напроксен/эзомепразолға қатысты жүргізілген клиникалық сынақтар напроксен (жеке) қабылдаған пациенттердің 24%-ында, ал напроксен/эзомепразол қабылдаған пациенттердің 7%-ында асқазан-ішек жолы жараларының пайда болғанын көрсетті. FDA Vimovo препаратының нұсқауына кейбір пациенттерде жедел интерстициалдық нефрит және бүйрек проблемаларының қаупі туралы ескертулер қосты.

Көп бірлік пеллет жүйесі

Эзомепразол капсулалары, сондай-ақ Losec/Prilosec таблеткалары "көп бірлік пеллеттік жүйе" (MUPS) ретінде құрастырылған. Капсуланың ішінде эзомепразол формуласының өте кішкентай, ішек қабығымен қапталған гранулалары (пеллеттері) болады. Капсула сулы ортаға (мысалы, асқазанға жеткенде) батырылғанда, су осмос арқылы капсулаға еніп, құрамы суды сіңіріп ісінеді, нәтижесінде қабық жарылып, ішек қабығымен қапталған гранулалар босатылады. Көптеген пациенттер үшін көп бірлік пеллеттік жүйе дәстүрлі ішек қабығымен қапталған препараттардан ешқандай артықшылық бермейді. Аталған формуладан пайда көретін пациенттерге назогастральді зонд арқылы тамақтандыру қажеттілігі барлар мен жұту қиындықтары (дисфагия) барлар жатады.

Дүниежүзілік таралу

2010 жылы AstraZeneca компаниясы Daiichi Sankyo компаниясымен Nexium препаратын Жапонияда бірлесіп тарату туралы келісім жасағанын хабарлады. 2011 жылдың қыркүйегінде Nexium сатуға рұқсат берілді және Жапонияда Daiichi Sankyo компаниясымен нарыққа шығарылды. Эзомепразол 2001 жылдың ақпан айында АҚШ-та қолдануға бекітілді.

Экономика

2001 жылдан 2005 жылға дейін эзомепразолдың қолданысқа енгізілуінен бастап, препарат AstraZeneca компаниясына шамамен 14,4 миллиард доллар табыс әкелді.

Дау

AstraZeneca компаниясының препаратты жасау, патенттеу және сатудағы (нарыққа шығарудағы емес) әрекетіне қатысты пікір қақтығыстары туды. Эзомепразолдың табысты алдыңғы түрі – омепразол, ол екі айнала молекуладан (эзомепразол – S энантиомері және R-омепразол) тұрады; сыншылар компанияның таза эзомепразолды патенттеу арқылы омепразол патентін ұзартуға (мәңгі жасыл етуге емес) тырысқанын және дәрігерлерге оның қоспадан тиімдірек екенін белсенді түрде насип тартқанын айтты.

Брендтер

Эзомепразол магнийінің жалпы нұсқалары бүкіл әлемде және Ұлыбританияда қолжетімді.

Ветеринариялық пайдалану

Эзомепразолдың инъекциялық препараттары ветеринарияда асқазанды қорғау үшін қолданылады. Ешкілерге препаратты көктамырға немесе тері астына инъекция жасағанда жылдам шығарылуы байқалды. Сол зерттеуде, препараттың өзінен кейін сульфон метаболиті бірнеше сағат бойы анықтауға болатындығы көрсетілді.

Басқа қолданыстар

Эзомепразол паразитке қарсы препарат ретінде қолданылуы мүмкін.