Кіріспе
Патшалық яхта – монарх немесе патша отбасы пайдаланатын кеме. Егер монарх император болса, онда бұл императорлық яхта деп аталады. Көбінесе олар монарх басқаратын елдің үкіметімен қаржыландырылады. Патшалық яхтаның экипажы көбінесе әскери-теңіз күштерінен құралады және монарх пен оның отбасы оны жеке және ресми сапарларда пайдаланады. Кейбір патшалық яхталар өзендерде немесе тыныш суларда қысқа сапарлар үшін ғана қолданылатын шағын кемелер болса, ал басқалары теңізге лайықты үлкен кемелер болып табылады. Президенттік яхталар.
presidential yachts
A royal yacht is a ship used by a monarch or a royal family. If the monarch is an emperor the proper term is imperial yacht. Most of them are financed by the government of the country of which the monarch is head. The royal yacht is most often crewed by personnel from the navy and used by the monarch and their family on both private and official travels. Some royal yachts have been small vessels only used for short trips on rivers or in calm waters, but others have been large seaworthy ships.
Тарих
Бұл терминнің қалай анықталуына байланысты, патшалық яхталар тарихы ежелгі Египеттегі Ніл өзеніндегі патшалық баржаларға дейін жетеді. Кейіннен викингтер патшалық кемелер жасады, олар ұзын кемелер үлгісімен салынған, бірақ әшекейленген және қызғылт түсті желкендермен жабдықталған (қызғылт желкендер келесі 400 жыл бойы патшалық кемелер үшін стандарт болып сақталды). Англияда Генрих V патшаның қарыздарын өтеу үшін патшалық яхталарын сатты. Англиядағы келесі патшалық кемелер Тюдор дәуірінде салынды, Генрих VIII 1520 жылы алтын матадан жасалған желкендері бар кеме пайдаланды. Джеймс I өзінің ұлы, ханзада Генри үшін Disdain атты миниатюралық кеме (кейіннен ол шамамен 30 тонна жүк тасымалдай алатыны жазылды) жасатты. Disdain маңызды болды, себебі ол демалыспен саяхаттауға мүмкіндік берді, сондықтан патшалық кемелердің әскери кемелерге айналуының алғашқы қадамы ретінде қарастырылады. Патшалық яхталар деп толыққанды мойындалған алғашқы кемелер Англия, Шотландия және Ирландия королі Карл II-ге тиесілі болды. Біріншісі голландтардың сыйы болды, ал кейінірек яхталар Англияда тапсырылып, салынды. Осылайша Ұлыбританияда патшалық яхталар дәстүрі қалыптасты, одан кейін Еуропаның басқа патшалық отбасылары да осы үлгіні қабылдады. 19-ғасырда патшалық яхталар ұлғайып, ұлттық байлықтың символына айналды. Бірінші дүниежүзілік соғыс бұл тенденцияны тоқтатты және соғыстан аман қалған патшалық отбасылар үшін шығындарды ақтау қиын болды, нәтижесінде Еуропада тек үш патшалық яхта қолданыста қалды. Көп жағдайда патшалық яхталардың орнына осы рөлде әскери кемелер пайдаланылады, себебі патшалық яхталардың шығындарын ақтау қиын. Сонымен қатар, теміржол жүйесіне ие монархиялардың көпшілігі арнайы салтанатты патшалық вагондарды пайдаланады. Көптеген монархиялар мемлекеттік ұшақтарды көлік құралы ретінде пайдалануға да құқылы.
Мысыр
Махрусса (сондай-ақ Эль-Хоррия деп те аталады) (1866–1951) Мысыр хадиві Исмаил Паша үшін салынған. Ол Суэц каналы ашылғанда осы арқылы өтті. Екі рет ұзартылып, күректік бу кемесінен бұрандалы пропеллерлік кемеге айналдырылды. Қазір ол Мысыр Әскери-теңіз күштерінің оқу кемесі ретінде қызмет етеді.
Жапония
Банрю (1857–1888) – темір бұрандалы шкуна, оны королева Виктория Токугава Иэсада шогуна Англия-Жапония достық және сауда шартының құрметіне сыйға берді. Дзингеи (1881–1903) – Леонс Верни жобалаған ағаш қабықты, күректі бу кемесі. Хацуказе (1902–1945) – Барон Хисая Ивасаки Нагасакидегі Mitsubishi кеме жасау зауырына сапарының құрметіне тәж шаһзадасына (кейіннен император Тайшоға) сыйға берген кеме.
Иордания
Иорданияның Хусейн патшасы Акаба шығанағындағы өзінің патшалық яхтасында (аты жарияланбады) 1981 жылдың 7 маусымында Ирактағы Осирак реакторына шабуыл жасау мақсатымен «Операция» аясында ұшып өткен сегіз израильдік F-16 истребителінің төмен қанатынан өтті. Ұшқыштардың бірі оны «көрнекті ақ, керемет» деп сипаттады.
Біріккен Араб Әмірліктері
Дубай – Дубай билеушісі және Біріккен Араб Әмірліктерінің премьер-министрі шейх Мұхаммед бин Рашид Әл-Мактумның жеке яхтасы. 2006 жылы құрылысы аяқталған бұл яхта қазіргі уақытта қолданыстағы үшінші ең үлкен яхта болып есептеледі, ұзындығы 524 фут (160 метр). 2008 жылғы қарашада зейнеткерлікке шыққан «Queen Elizabeth 2» мұхит кемесін Дубайға қарсы алып шығу арқасында ол әлемдік бұқаралық ақпарат құралдарының назарына ілікті. Шейхке тиесілі тағы бір жеке яхта – 2013 жылы Sanlorenzo компаниясы салған «Alloya».
Ұлыбритания
1660 жылы Англия королі Карл II таққа отырғаннан бері Ұлыбританияда 83 патшалық яхта болған. Карл II-нің өзі 25 патшалық яхтаға ие болса, 1831 жылы бес яхта бір мезгілде пайдалануда болды. 1997 жылы HMY Britannia қызметтен шығарылғаннан бері Ұлыбритания монархиясының патшалық яхтасы жоқ.
Басқа елдер
Монако Князьдігі 1956-1958 жылдар аралығында князьдік яхта Deo Juvante II-ге ие болды. Бұл Camper and Nicholsons яхтасы Аристотель Онассистің ханзада Рейнер мен Грейс Келлиге жасаған той сыйы еді және олардың бал айында қолданылды. Қазір "M/Y Grace" деп аталатын яхта Quasar Expeditions компаниясына тиесілі және олар басқарады. Югославияның Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін бірнеше патшалық яхталары болды (әсіресе, 2009 жылы Охрид көлінде батқан Ильинденнің әпкесі). Занзибар 1896 жылы тек бір әскери кемеге ие болды, ол HHS Glasgow корольдік яхтасы еді. Ол тарихтағы ең қысқа соғыс – Англо-Занзибар соғысы кезінде британдықтар тарапынан батырылды. Қытай мен Саравак сияқты елдер де қазіргі уақытта немесе бұрын яхтаның әлдебір түрін пайдаланған.