Кіріспе

Эфиопия мен Судан аралығында ағатын Атбара өзені (نهر عطبرة; транслитерация: Nahr 'Atbarah), сонымен қатар Қызыл Ніл және/немесе Қара Ніл деп те аталады, Солтүстік-Шығыс Африкадағы өзен. Ол Эфиопияның солтүстік-батысында, Тана көлінен шамамен 50 км солтүстікке және Гондар қаласынан 30 км батысқа қарай бастау алады. Содан кейін ол 805 км (500 миль) қашықтықты жүріп, Суданның солтүстік-орталық бөлігіндегі Ніл өзеніне құяды, Атбара қаласы тұсында оған қосылады. Өзеннің саласы – Текезе (Сетит) өзені, бұл, мүмкін, Атбараның нағыз бастауы болар, себебі Текезе екі өзеннің қосылған жеріне дейін (Солтүстік-Шығыс Судандағы 14° 10' N, 36° E) ұзақ жол жүреді. Атбара – Нил өзенінің Жерорта теңізіне жеткеншегі соңғы саласы. Жылдың көп бөлігінде ол қарапайым арна ғана. Бірақ жаңбырлы маусымда (әдетте шілдеден қазанға дейін) Атбара өзенінің деңгейі шамамен 5 метрге көтеріледі. Осы кезде ол Эфиопияның Амхара аймағының солтүстік және орталық аудандарының арасындағы үлкен тосқауел болады. Текезеден басқа, Атбараның маңызды салаларына Тана көлінің батысынан басталатын Шинфа өзені және Гондар қаласының солтүстігінен бастау алатын Үлкен Ангереб өзені жатады.

Тарих

Атбара өзенінің ең ерте кездескен жазбасы Страбонның (16.4.8) еңбегінде кездеседі, ол бұл өзенді Астаборас (Ασταβόρας) деп атаған. Есімді атаған тағы бір көне авторлардың қатарында Агатархид бар, ол оны Астабарас (Ασταβάρας) деп атады. Ричард Панкхерст және басқалар бұл атауды «Борас тайпасының өзені» деп түсіндіруге болады деп санайды, мұнда «аста» сөзі протонубиан тіліндегі «asti» – «су» деген сөзбен байланысты болуы мүмкін. Сондай-ақ, Ератосфен мен Страбонның жазбаларында Мегабаролар (Μεγάβαροι), Плиний Ақсақалдың еңбегінде Мегабарри деп аталатын тағы бір тайпа туралы мәлімет бар. 1964 жылы Суданның Кассала қаласының жанында Хашм-эль-Гирба бөгеті салынды. Бұл бөгет жаңадан салынған Халфа Дугхайм қаласын сумен қамтамасыз етуге және Мысырдағы Асван жоғары бөгетінің (Сад-аль-Аали) салдарынан қоныс аударған судандықтарды қайта орналастыруға арналған. Асван бөгеті салдарынан Мысырдың оңтүстігі мен Суданның солтүстігіндегі 500 шақырымдық Ніл өзенінің жайылмасы суға батқан еді. 2011 жылы Жоғарғы Атбара және Сетит өзендерінің қосылған жерінен 20 шақырым жоғарыда 1,9 миллиард долларлық екі бөгеттен тұратын жобаның құрылысы басталды. Бұл жоба Румела және Бурдана бөгеттерін қамтиды. Бөгеттердің ашылуы 2017 жылдың ақпанында президент Омар әл-Баширдің қатысуымен болды.