Азор аралдарындағы Формигас аралдары

Кіріспе

Азор аралдарындағы кішкентай аралдар тобы, Португалия. Формига аралдары (Ilhéus das Formigas fuɾˈmiɣɐʃ; сөзбе-сөз, Құмырсқалар аралдары), кейде Формига жағалауы деп аталады, Португалияның автономды аймағы Азор аралдарының шығыс бөлігіндегі адам тұрмайтын тасты тіктеп тұрған жерлер. Жағасы Санта-Марияның солтүстік-шығысына және Сан-Мигельдің оңтүстік-шығысына қарай орналасқан, ауданы шамамен 2 км² құрайды. Су астындағы Доллабарат рифі де осы аймақта орналасқан. Аралдардың ең ірісі – Формигао (Үлкен құмырсқа) аралында орналасқан шамшырақ.

Тарих

Формигалар 1431 жылы Мадейраға сапар жасаған португалдық саяхаткерлер Диого де Сильвес пен Гонсало Вельхо Кабрал тарапынан ашылды. Аралдар көршілес, тұрғынға ие Санта-Мария және Сан-Мигель аралдарының сол кезде бірдей ашылуына байланысты назарсыз қалды. 16 ғасырда португалдық жазбагер Гаспар Фрутуозо Формигалардың бай теңіз фаунасы туралы хабарлады. Формигалар ашылғаннан бастап 20 ғасырдың соңына дейін кеме жүзуге көмектесіп, сонымен бірге кедергі де келтірді. 1832 жылдың 8 сәуірінде британдық «Зилла» кемесі Формигалардағы су асты жартасына соқтығып, апатқа ұшырады, ал кеме экипажы келесі күні британдық «Морли» сауда кемесімен құтқарылды. Шамамен тоқсан жыл өткен соң, 1921 жылдың 16 маусымында грек жүк кемесі «Олимпия» Формигаста қалып, жарық көрді, экипаж аман қалды. Аралдар ғалымдар мен саудагерлердің қызығушылығын қоздырды. 1886 жылы итальяндық «Корсаро» кемесі Формигаларға сапар жасап, алғаш рет ғылыми зерттеулер үшін аймақты зерттеді. Монаконың Альберт I князінің Элис экспедициясы да 1895 жылы теңіз фаунасын зерттеу үшін, ғылыми және коммерциялық балық аулау мақсатында аралдарға барды. 1988 жылдың 4 сәуірінен бастап Формигалар банкі Табиғат қорығы мәртебесіне ие және Азор архипелагының Заңнамалық жиналысының жарлығымен қорғалады (Аймақтық заңнамалық акт №11/88/A). Бұл сонымен қатар Еуропалық маңызы бар орын (Rede Natura 2000) болып саналады. Азор жарлығымен қорғалатын орталар аралдардың су астына дейінгі аумағын қамтиды, бірақ бұл коммерциялық балық аулауды тоқтатуға жеткіліксіз болды. Осыған байланысты аймақ Понта-Делгадада орналасқан португалдық әскери кемесімен үнемі патрульденіп отырады. 2008 жылдың 16 маусымынан бастап Формигалар аралдары мен көршілес Доллабарат рифі Рамсар конвенциясы бойынша сулы-батпақты жер ретінде танылды, атауы – Ilhéus das Formigas e Recife Dollabarat. Жанартаулық конус шамамен солтүстік-батыстағы Формигалар аралдарымен және оңтүстік-шығыстағы Доллабарат рифімен шектеледі. Ежелгі кратерде Азор архипелагына тән түрлердің бай қоры бар. Бұл аймаққа тән түрлердің ішінде лақ есек (Жер орталық теңізіндегі жаңбырлы лақ есек және әшекейлі лақ есек), қыз балық, сержант балық (сары және қара), групер, Жерорта теңізінің попугай балығы және Атлант мұхитының символы – голиат груперы, Serranidae және жолақты шошқа балығы бар. Бұлармен қатар Африка жіп балығы және ұзын мүңкілі мұңқылдақ, пелагикалық хищниктер, сонымен қатар манта-рей және кит акуласы сияқты көшпенді түрлер де кездеседі. Жанартаудың негізі мен беті әртүрлі қара кораллдармен, жұмсақ кораллдармен, губкалармен және басқа да омыртқасыздармен, сондай-ақ әртүрлі балдырлармен жабылған, микро орталардың мозаикасын құрайды. Формигалар аралдары мен Доллабарат рифінің Азор архипелагының қалған бөлігімен салыстырғандағы геологиялық айырмашылықтары ондағы флора түрлерімен күшейеді. Формигалар мен Доллабараттың екеуінде де Азор архипелагына тән деп саналатын қоңыр балдырлардың жоғары биомассасы бар: Формигалардағы кратердің арасында және астында кельп алқаптары орналасқан, ал Доллабаратта қоңыр балдырлар рифтің қабырғалары бойында шоғырланған.

The Formigas were discovered by Portuguese explorers Diogo de Silves and Gonçalo Velho Cabral in 1431 during their journey to Madeira. The islets were neglected due to the contemporaneous discovery of the neighboring inhabitable islands of Santa Maria and São Miguel. In the 16th century, Portuguese chronicler Gaspar Frutuoso reported on the Formigas' rich marine life. The Formigas served as both an aid and hindrance to navigation from their discovery well into the 20th century. On 8 April 1832, the British ship Zyllah wrecked on a subsurface rock at the Formigas and its crew had to be rescued the next day by the British merchantman Morley. Nearly ninety years later on 16 June 1921, the Greek cargo ship Olympia ran aground and wrecked at Formigas; the crew survived. The islets have long garnered scientific and commercial interest. In 1886 the Italian ship Corsaro visited the Formigas Islets, dredging the area for the first time for scientific research purposes. Prince Albert I of Monaco's Princess Alice expedition also visited the islets in 1895 to investigate the marine life, for both scientific and commercial fishery purposes. Since 4 April 1988, the Formigas Bank has the status of Nature Reserve and is protected by a decree of the Legislative Assembly of the Azores (Regional Legislative Decree Nº11/88/A). It is also considered a European Site of Community Importance (Rede Natura 2000). The habitats protected by the Azorean decree include the area from the emerged islets to depths of more than , yet this has not stopped incidences of commercial fishing. Consequently, the area is regularly patrolled by a Portuguese naval vessel based in Ponta Delgada. Since 16 June 2008, the Formigas Islets and neighboring Dollabarat Reef have been recognized as a Ramsar Convention wetland under the name Ilhéus das Formigas e Recife Dollabarat. The volcanic cone is delimited approximately by the Formigas islets of the northwest and Dollabarat Reef to the southeast. In the ancient crater there is a rich community of species common to the Azores. Among the species typical of the area are wrasse (Mediterranean rainbow wrasse and ornate wrasse), damselfish, sergeant fish (yellow and black), grouper, Mediterranean parrotfish, and the emblematic Atlantic goliath grouper, Serranidae and barred hogfish. Alongside these are African threadfish and longbill spearfish, pelagic predators that also reside in the bank, and migratory species like manta ray and whale shark
The base and surface of the volcano is covered in various types of black coral, soft corals, sponges, and other invertebrates, and various algae, forming a mosaic of micro habitats. The geological differences of the Formigas Islets and Dollabarat Reef relative to the rest of the Azores are accentuated by the types of flora present there. The Formigas and Dollabarat both have an elevated biomass of brown algae considered unique to the Azores: the fields of kelp are situated between and below the crater at the Formigas, while at Dollabarat the brown algae is located along the reef's flanks.