Кіріспе

Словак тілінің орфографиясы

Словак тілінің алғашқы орфографиясын Антон Бернолак (1762–1813) өзінің «Dissertatio philologico critica de litteris Slavorum» еңбегінде ұсынған. Ол алты томдық словак-чех-латын-неміс-мажар сөздігінде (1825–1927) қолданылған және негізінен словак католиктері қолданған. Словак тілінің қалыптасқан орфографиясы 1844 жылы Ľudovít Štúr әзірлеген стандартқа және 1851 жылы Мартин Хаттала Štúrдың келісімімен реформалаған стандартқа тікелей негізделген. Стандарт ретінде сол кездегі (1840-жылдар) орталық словак диалектісінің нұсқасы таңдалды. Хатталаның реформасынан кейін қалыптасқан орфография көбінесе өзгеріссіз қалды.

Ритмдік ереже

Ритмикалық ереже, сондай-ақ "ритмикалық қысқарту" ережесі деп аталады, онда ұзын буын (яғни, á, é, í, ý, ó, ú, ŕ, ĺ, ia, iu, ô әріптерін қамтитын буын) бір сөз ішінде басқа ұзын буыннан кейін келмейді. Егер екі ұзын буын қатар келсе, екінші буын қысқа болып өзгереді. Бұл ереже жалпылау (мысалы, žen ám, бірақ tráv am) және жіктеу (мысалы, nos ím, бірақ súd im) үшін морфофонемиялық маңызға ие. Осы ережеден бірнеше ерекшеліктер бар. Бұл әдеби словак тіліне тән, чех тілінде немесе кейбір словак диалектілерінде кездеспейді.

Диакритикалық белгілер

Жедел белгі (словакия тілінде "dĺžeň", "ұзарту белгісі" немесе "ұзарту") ұзындықты көрсетеді (мысалы, í = ). Бұл белгі "ä" (словакия тілінде кең "e", široké "e") дыбысынан басқа кез келген дауыстыға қолданылуы мүмкін. Сондай-ақ, ол ұзын буындық және дыбыстарды білдіретін "l" және "r" дауыссыздарының үстінде де пайда болуы мүмкін. "Vokáň" деп аталатын шеңбер белгісі тек "o" әрпінің үстінде ғана болады. Ол "o" әрпін дифтонгқа айналдырады (жоғарыда қараңыз). "Prehláska" ("dve bodky" = екі нүкте) деп аталатын умляут тек "a" әрпіне қолданылады. Ол неміс тіліндегі "Herz" ("жүрек") сөзіне ұқсас дифтонгты көрсетеді (егер ол дауыссызбен айтылмаса). "Mäkčeň" (словакия тілінде "mäkčeň", "палатализация белгісі" немесе "жұмсартқыш") альвеолярлық үскірлердің, аффрикаттардың және жарық дауыстардың ретрофлекстік немесе тілдік дыбыстарға өзгеруін көрсетеді, бұл туралы ресми емес словакиялық тіл білімінде "палатализация" деп жиі айтылады. Сегіз дауыссыз "mäkčeň" таңбасын алып жүруі мүмкін. Барлық "қалыпты" дауыссыздың "mäkčeň"-мен сәйкес келетін түрі жоқ: Баспа мәтіндерінде "mäkčeň" екі түрде жазылады: (1) č, dž, š, ž, ň және (2) ľ, ď, ť (апострофқа ұқсайтын), бірақ бұл тек конвенция. Қолмен жазылған мәтіндерде ол әрқашан бірінші түрде болады. Фонетикалық тұрғыдан алғанда, "палатализацияның" екі түрі бар: ľ, ň, ď, ť – тілдік, ал č, dž, š, ž – ретрофлекстік (фонетикалық тұрғыдан алғанда, "жұмсақ" емес, "қатты").

Компьютерлік кодтау

Словак әліпбиі ISO/IEC 8859 2 "Латын 2" кодировкасында қол жетімді, ол көбінесе Шығыс Еуропа тілдерін қолдайды. Барлық дауысты әріптер, бірақ ешқандай ерекше дауыссыз әріптер (яғни, č, ď, ľ, ĺ, ň, ŕ, š, ť, ž әріптері жоқ) "Латын 1" кодировкасында бар, ол көбінесе тек Батыс Еуропа тілдерін қолдайды.