Кіріспе
Қуып жететін немесе аң аулау кезінде ұсталған жабайы жануарлар.
Аң – жануарлардан алынатын өнімдер (көбінесе ет), демалыс немесе трофей алу мақсатымен ауланатын кез келген жабайы жануар. Аң аулауға арналған жануар түрлері әлемнің әртүрлі аймақтарында және жергілікті заңнамалар бойынша әртүрлі болады, бірақ көбінесе құрлықта тіршілік ететін сүтқоректілер мен құстардан құралады. Коммерциялық емес мақсатта (демалыспен балық аулау) ауланатын балықтар да аң балығы деп аталады.
Game or quarry is any wild animal hunted for animal products (primarily meat), for recreation ("sporting"), or for trophies. The species of animals hunted as game varies in different parts of the world and by different local jurisdictions, though most are terrestrial mammals and birds. Fish caught non commercially (recreational fishing) are also referred to as game fish.
Континенттер мен аймақтар бойынша
Адамдар аулайтын жануарлар түрлерінің кеңдігі әлемнің әртүрлі аймақтарында өзгеше. Бұған климат, фаунаның әртүрлілігі, танымал талғам мен қандай жануарды аулауға болады және қандай жануарды аулауға болмайды деген жергілікті қабылдаулар әсер етеді. Кейде бір жануардың түрлері мен тұқымдары арасында да айырмашылық жасалады, мысалы, жабайы түйеқұс пен үй түйеқұсы арасында. Жануардың еті, сойылғанда және тұтынуға дайындалғанда, көбінесе "жабайы" дәмі бар деп сипатталады. Дәмнің бұл айырмашылығы жануардың табиғи тамақтануымен байланысты, ол әдетте шаруашылықта өсірілген жануарларға қарағанда майлылығының төмен болуына себеп болады. Кейбір елдерде аң аулау "кішкентай аң" немесе "ірі аң" деп жіктеледі, оның ішінде лицензияларға қатысты заңдық жіктелімдер де бар. Бір кішкентай аң лицензиясы барлық кішкентай аң түрлеріне қатысты болуы мүмкін және оның шегі жылдық лимиттермен белгіленеді. Ірі аңдар көбінесе жеке лицензиялауға жатады, онда әрбір ауланған жануар үшін жеке рұқсат қажет (маркалар).
Канада мен АҚШ
АҚШ және Канадада аққұйрықты еліктер ең көп ауланатын ірі аң. Басқа аң түрлері:
Қытай Халық Республикасы
ҚХР-да "е вей" деп аталатын ерекше тағам санаты бар, ол жабайы жануарларды қамтиды.
Дайындық
Аң еті әдетте қарумен немесе садақпен атып өлтірілген жабайы жануардан алынады. Аңшылар ату алдында нысанаға толық көз жеткізуі керек және жануарды мүмкіндігінше жылдам әрі ауырсынусыз өлтіруге бар күштерін салуы керек. Аң ауланғаннан кейін, етінің бұзылуын болдырмау үшін оны өңдеу қажет. Өңдеу тәсілі аңның түрі мен өлшеміне байланысты өзгереді. Кішкентай аңдар мен құстарды тікелей үйге алып келіп союға болады. Елік сияқты ірі аңдарды далада ішкі органдарын алып тастау арқылы тез өңдейді, ал алғыр сияқты өте ірі жануарларды тірі қалпында олардан шығару қиын болғандықтан, далада жартылай союға болады. Кәсіби өңдеу орталықтары көбінесе бұғы маусымында ауланған бұғыларды өңдейді, кейде тіпті супермаркеттердегі ет бөлімдерінде де. Әйтпесе, союды аңшы өз жөнімен жасайды. Иттің бұзылуын азайту үшін оны салқын жерде сақтау керек. Дәстүр бойынша, аң етін "пісіп" немесе "жабайы" иіс алғанша, яғни шіруге жақындағанша іліп қоятын. Бірақ, бұл жұқпалы ауруға шағу қаупін арттырады. Кішкентай аңдарды ішегін, терісін немесе қауырсынын сыпырып тазартқаннан кейін (түріне қарай) толығымен өңдеуге болады. Кішкентай жануарларды пісіруге дайын, бірақ алдымен бөліктеп кесуге болады. Ірі аңдарды кәсіби қасаптар қолданатын әдістермен өңдеу керек.
Дастархан дайындау
Жалпы алғанда, аң етін шаруашылық мал еті пісірілгендей пісіреді. Кейбір аң еті дүкендегі сиыр етінен азырақ майлы болғандықтан, оны тым көп пісіру жиі кездесетін қателік, оны дұрыс дайындалса болдырмауға болады. Аң еті кейде фермада өсірілген еттен қаттырақ болатындықтан, оны жұмсарту үшін жармалап пісіруге, ұзақ пісіруге немесе баяу пісіру немесе ылғалды жылумен пісіру әдістерін қолдануы мүмкін. Аң етін жұмсартудың басқа тәсілдеріне Хасенпфеффер тағамындағыдай маринадтау, аң пирогында немесе бургу сияқты қайнатпа ретінде пісіру жатады.
Қауіпсіздік
Норвегиялық тамақ қауіпсіздігі басқармасы балалардың, жүкті әйелдердің, бала тудыру жасындағы әйелдердің және жоғары қан қысымы бар адамдардың қорғасыннан жасалған оқтармен атылған жабайы аң етін айына бір реттен артық жемеуі керек деп санайды. Мұндай етті жиі жейтін балалардың интеллектуалдық қабілеті (IQ) сәл төмендеуі мүмкін, себебі қорғасын орталық нерв жүйесінің дамуына әсер етеді. Бұл жағдайдан сақтану үшін жабайы аңды аулау кезінде мыс оқтарды немесе жебелерді пайдалануға болады.