Кіріспе

Опиоидтарды ұзақ мерзімді пайдалану жарақат немесе операцияға байланысты ауырсынудан кейін халықтың шамамен 4%-ында кездеседі. АҚШ-та героин қолданушылардың көпшілігі рецепт бойынша берілген опиоидтарды қолданудан бастайды, олар заңсыз жолмен да сатып алынуы мүмкін. Опиоидқа тәуелділігі бар адамдар көбінесе метадон немесе бупренорфин қолданылатын опиоидты алмастыру терапиясымен емделеді. Мұндай емдеу өлім қаупін азайтады. Налтрексон препараты да рецидивтің алдын алуға көмектеседі. Налоксон опиоидты артық дозалауды емдеу үшін пайдалы, және тәуекел топтарына налоксонды үйге алу ұсынылады. 2020 жылы CDC АҚШ-та 3 миллионға жуық адамның опиоидқа тәуелділігімен (OUD) өмір сүргенін және 65 000-нан астам адам опиоидты артық дозалаудан қайтыс болғанын, оның ішінде 15 000-нан астамы героиннен қайтыс болғанын бағалады.

Қайтарып алу

Опиоидты қолдануды тоқтату, ұзақ мерзімді қолданудан кейін опиоидтарды күрт азайту немесе тоқтату арқылы пайда болуы мүмкін. Тоқтату белгілерінің басталуы соңғы рет қолданылған опиоидтың жартылай ыдырау кезеңіне байланысты. Героин қолданғаннан кейін әдетте 5 сағаттан соң, ал метадон қолданғаннан кейін 2 күнге дейін пайда болады. Опиатқа тәуелділікті бағалау үшін, созылмалы ауруы бар пациенттерде пайдалануға арналған бағалау жүйелері жасалған. Медицина қызметкерлері көптен бері опиоидтардың ауруды басқаруда тиімді қолданылуына қарамастан, ұзақ мерзімді опиоид қолдануды қолдайтын эмпирикалық деректердің аз екенін біледі. Созылмалы ауырсынумен ауыратын пациенттермен жүргізілген көптеген зерттеулер, ұзақ мерзімді опиоид қолданудан кейін олардың ауырсынуының немесе функционалдық қабілеттерінің тұрақты жақсаруын көрсетпеді. Кейбір деректер опиоидты қолдану бұзылыстарының генетикалық немесе басқа химиялық механизмдерге байланысты болуы мүмкін екенін көрсетеді, оларды анықтау немесе өзгерту қиын болуы мүмкін, мысалы, сыйлық және ерік-жігерге қатысты ми тізбектерінің бұзылуы. Бірақ мұғажайланған механизмдер нақты белгілі емес, бұл биология мен ерік бостандығының ықпалы туралы пікірталасқа әкеледі.

Есірткі

Тәуелділік – бұл зиянды салдарларына қарамастан, есірткіні міндетті түрде пайдаланумен сипатталатын мидың ауруы. Тәуелділік мидың мезокортиколимбикалық сыйақы схемасының (сыйлық беру жүйесі) жоғары деңгейде ынталандырылуын қамтиды, ол тамақ және жыныс іздеу сияқты тіршілік ету және көбелекке қабілеттілікпен байланысты мінез-құлықтарды ынталандыру үшін маңызды. Бұл сыйақы жүйесі ассоциативтік оқытуды және мақсатқа бағытталған мінез-құлықты қолдайды. Тәуелділік кезінде заттар бұл схеманы шамадан тыс белсенділендіреді, бұл мидың синапстарының өзгеруіне байланысты мәжбүрлеу мінез-құлыққа әкеледі. Стимул сезімталдығы теориясы "қалауды" (сыйақы схемасындағы дофаминмен қозғалады) және "ләззат алуды" (мидың ләззат орталықтарымен байланысты) ажыратады. Бұл ләззатты тудырмайтын заттардың тәуелділік әлеуетін және опиоидтық тәуелділіктің олардың эйфориялық әсеріне төзімділік танытуға қарамастан сақталуын түсіндіреді. Тәуелділік тек қана абстиненттік синдромнан қашу емес, сонымен қатар сыйақыға негізделген мінез-құлықты қайта жандандыратын сигналдар мен стресс факторларын қамтиды. Акумбенс ядросындағы ΔFosB ген транскрипция факторының жоғары экспрессиясы опиоидтарға және басқа да тәуелділік тудыратын заттарға тәуелділікті дамытуда маңызды рөл атқарады, себебі ол заттарға байланысты сыйақыны күшейтеді және мәжбүрлеуші зат іздеу мінез-құлығын арттырады. Басқа да тәуелділік тудыратын заттар сияқты, опиоидтардың шамадан тыс пайдалануы ядролық аккумбенсте ΔFosB экспрессиясының жоғарылауына әкеледі. Опиоидтар ростромедиалдық тегментальді ядроден (RMTg) вентральді тегментальді аймаққа (VTA) ГАМК-негізделген проекцияларды тежеу арқылы дофамин нейротрансмиссиясына әсер етеді, бұл дофамин нейротрансмиссиясын теріс реттейді. Басқаша айтқанда, опиоидтар RMTg-ден VTA-ға бағытталған проекцияларды тежейді, бұл өз кезегінде VTA-дан ядролық аккумбенске және мидың басқа аймақтарына бағытталған дофаминергиялық жолдарды босатады. Бұл зерттеу дофамин рецепторларының заттарға тәуелділікке, әсіресе опиоидтарды қолдануға қосқан үлесін көрсетуге көмектеседі. Героин сияқты опиоидтарды ұзақ қабылдау орбитофронтальді аймақта (OFC) ұзақ мерзімді әсерлерге алып келуі мүмкін, ол сыйақымен байланысты мінез-құлықты, эмоционалдық жауаптарды және алаңдаушылықты реттеу үшін маңызды. Сонымен қатар, нейровизуализация және нейропсихологиялық зерттеулер эмоция, стресс және жоғары импульсивтілікпен байланысты схемалардың бұзылуын көрсетеді.

Тәуелділік

Опиоидты тәуелділік физикалық тәуелділік, психологиялық тәуелділік немесе екеуі де болуы мүмкін. Опиоидты тәуелділік физикалық тәуелділік, психологиялық тәуелділік немесе екеуі де болуы мүмкін. Осы ақуыздар арқылы сигнал берудің төмендеуі нәтижесінде опиаттар VTA нейрондарының жоғары сезімталдығын және қысқаруын тудырады (әсіресе, нейрондық соманың мөлшері азаяды). Ядролық аккумбенстегі циклдік аденозин монофосфат (cAMP) сигналды трансляция жолының cAMP жауап элементімен байланысатын белок (CREB) арқылы жоғарылатуы – бірнеше есірткі түрлерінің психологиялық тәуелділігінің кең таралған механизмі болып табылады. Таңдалып алынған нәтижелер төмендегі кестеде көрсетілген. Героин мен морфин ең жоғары көрсеткіш – 3.0 балға ие. Опиоид рецепторларының және олардың ішкі лигандтарының фармакогеномикасы қатарлы зерттеулерде белсенді түрде зерттелді. Бұл зерттеулер көптеген фенотиптерді, соның ішінде опиоидқа тәуелділікті, кокаинге тәуелділікті, алкогольге тәуелділікті, метамфетаминге тәуелділікті/психозды, налтрексон емге жауап беруді, жеке тұлғалық ерекшеліктерді және тағы да басқаларын анықтауға бағытталған. Әрбір рецептор және лигандты кодтаушы ген үшін кодтау тізбектерінде де, сондай-ақ реттеуші аймақтарда да үлкен және кіші варианттар туралы хабарламалар бар.

118A>G нұсқасы

Опиоидтық мю рецепторының 100-ден астам варианты анықталғанмен, мю рецепторының ең көп зерттелген варианты – синоним емес 118A>G варианты. Оның салдарынан рецептордың функционалдық өзгерістері байқалады, оның ішінде байланыс орнының азаюы, мРНҚ деңгейінің төмендеуі, сигнал трансляциясының өзгеруі және бета-эндорфинге сәйкестігінің артуы. Теориялық тұрғыдан алғанда, мұның бәрі экзогендік опиоидтардың әсерін азайтып, бірдей терапиялық эффект алу үшін жоғары доза қажеттілігіне әкелуі мүмкін. Бұл, ауырсынды бақылау үшін үлкен доза талап ететін адамдардағы тәуелділікке бейімділіктің арту мүмкіндігін көрсетеді. Алайда, 118A>G варианты мен опиоидқа тәуелділік арасындағы байланысты дәлелдейтін мәліметтер тұрақсыз: кейбір зерттеу топтарында байланыс анықталса, басқаларында теріс нәтижелер алынған. Мұндай қайшылықтың себебі – 118A>G вариантымен байланыста тепе-теңдіксіздікке түскен және опиоидқа тәуелділікпен байланысты әртүрлі гаплотиптік үлгілерге әсер ететін басқа да варианттардың болуы болуы мүмкін.

Опиоидты емес рецепторлар гендері

Опиоидты рецепторлар ең көп зерттелгенімен, ОУД-ға қатысы бар бірнеше басқа гендер де бар. ПЕНК препроэнкефалин генінің жанындағы (CA) қайталанулардың санының көп болуы опиатқа тәуелділікпен байланысты. Меланокортин рецепторының 2-ші түрін кодтайтын MCR2 гені бойынша нәтижелер әртүрлі болды, бұл героинге тәуелділік қаупін де, одан қорғауды да көрсетеді. Әсіресе CYP2D6 генотиптеуі OUD және басқа да есірткіге тәуелділіктерге шалдыққан науқастарға жекелендірілген ем беруге көмектесуде маңызды рөл атқара алады. АҚШ-тың ірі бөлшек саудадағы дәріханалар желісі қолданылмаған опиоидтарды қайтарып алу жолындағы қағидалар, нұсқаулар мен бастамаларды енгізіп, налоксон жинақтарын ұсынып, күдікті тағайындамаларға қатысты ұқыптылық танытуда.

Опиоидпен байланысты өлім-жітім

Налоксон опиоидтерді шамадан тыс қолданудың жедел емделуі үшін қолданылады. Оны түрлі жолдармен беруге болады (мысалы, бұлшықет ішіне (ИМ), тамырға (IV), тері астына, мұрынға және ингаляция арқылы) және ол опиоидтерді опиоид рецепторларынан ығыстырып, осы рецепторлардың белсендірілуін тоқтату арқылы жылдам әрекет етеді. Налоксон жиынтығы опиоидтерді шамадан тыс қолдануға куә болған қарапайым адамдарға, көп мөлшерде опиоид тағайындалған адамдарға, есірткіге тәуелділікті емдеу бағдарламасына қатысушыларға және түрмеден жақында босатылғандарға ұсынылады. Бұл өмірді сақтайтын дәрі болғандықтан, АҚШ-тың көптеген аймақтарында полиция қызметкерлеріне қажет болған жағдайда налоксонды алып жүруге және қолдануға рұқсат беретін тұрақты бұйрықтар енгізілді. Сонымен қатар, налоксон адамның опиоидтік тәуелділігін анықтау үшін, мысалы, налтрексон сияқты препаратты қолдануды бастамас бұрын қолданылуы мүмкін, ол опиоидтік тәуелділікті емдеуде қолданылады. Жақсы самариялық заңдар налоксон қолдану арқылы көмек көрсеткен адамдарды қорғайды. АҚШ-та кем дегенде 40 штат жақсы самариялық заңдарға ие, олар адамдарды қудалану қорқынышынсыз әрекет етуге ынталандырады. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, 48 штат фармацевттерге жеке рецептсіз налоксонды таратуға құқық береді. Опиоидтік тәуелділігі бар адамдардың өліміне гомоцид, суицид, жазатайым оқиғалар және бауыр аурулары да себеп болуы мүмкін. Өлім туралы куәліктердегі ақпарат көбінесе шектеулі болғандықтан, осы өлімнің көптеген себептері назардан тыс қалуы мүмкін.

Жеңілдіктер

"АҚШ, 2022 жылғы ауырсынуға опиоидтарды тағайындау жөніндегі CDC клиникалық практикалық нұсқаулығы" опиоидтарды дұрыс пайдаланбау, OUD және опиоидтарды шамадан тыс қолдануға қатысты ұсыныстарды ұсынады. Ол АҚШ Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы белгілегендей, "әрекет етуге қарсы" опиоидтардың (мысалы, OxyContin) OUD тәуекелін азайтуға тиімді екенін көрсететін клиникалық дәлелдердің жоқтығын хабарлайды. CDC нұсқаулары ұзақ әрекет ететін немесе уақыт өте босатылатын (күшті әрекет ететін немесе пролонгирленген босату) опиоидтардың орнына дереу босатылатын опиоидтарды тағайындауды ұсынады. Бұл тәсіл, опиоид агонисттерімен емдеу сияқты, ұзақ мерзімді, дәлелге негізделген тәуелділікті емдеуге көшу жоспарлары болмаса, тиімсіз деп есептеледі. Осы кезеңдер өте маңызды, себебі емдеуден өтетін көптеген адамдар осы уақыт аралығында емдеуден бас тартады.

Дәрі-дәрмектер

Опиоидты алмастыру терапиясы (ОАТ), сонымен қатар опиоидты алмастыру терапиясы (ОАТ) немесе Опиоид қолдану бұзылыстарына арналған дәрілер (ОҚБД) деп те аталады. ОАТ үшін ең көп қолданылатын препараттар – метадон және бупренорфин/налоксон (Субоксон), олар медициналық бақылауда қабылданады. Препараттардың жүрекке әсері (электрокардиограммадағы QTc аралығының ұзаруы) мүмкіндігі бар. Бупренорфин/налоксон, метадон және налтрексон АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) жүрек-қан тамырлары жүйесіне арналған медициналық көмекпен емдеуге (МКЕ) мақұлдаған. АҚШ-та, Есірткі және психикалық денсаулық қызметтері басқармасы (SAMHSA) метадонды беруге рұқсат берілген опиоидты емдеу бағдарламаларын (ОЕБ) сертификаттайды, олар метадон клиникаларында жүзеге асырылады. 2023 жылдан бастап, «Омнибус заңы» деп те аталатын, рұқсаттарды жою туралы (МКЕ заңы) қабылданды, ол бупренорфин тағайындау үшін медициналық қызметкерлердің федералдық рұқсат алу талабын жойды, ОҚБД емдеуіне қолжетімділікті арттыру мақсатында. ОАТ-ның басты қағидасы – пациенттің өзіне-өзі басшылық етуге негіделген өмірге қайта оралуы. ОАТ бұл процеске көмектеседі, есірткіні тоқтату симптомдарын және есірткіге құмарлықты азайту арқылы. Метадонды бастаған кезде және екі препаратты қолдануды тоқтатқаннан кейін туындайтын кезеңдерде өлім-жітім қаупі артады, осы мәселелермен қоғамдық денсаулық сақтау және клиникалық стратегиялар айналысуы керек. ОАТ-ны Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы, Біріккен Ұлттар Ұйымының Есірткі және қылмыспен күрес басқармасы және ЮНЭЙДС инъекциялардың санын азайту, ВИЧ/ЖИТС қаупін төмендету және антиретровирустық терапияға ұстануды жақсарту үшін тиімді деп мойындады. Бұған бупренорфиннің, жоғары байланысқа ие жартылай опиоид агонисті ретінде, опиоид рецепторларының қанығуы да себеп. Бупренорфиннің осы қасиеті, басқа, тиімділігі төмен опиоидтар организмнен шықпай тұрып, қабылдағанда жедел абстиненцияны тудыруы мүмкін.

Бупренорфин және бупренорфин/налоксон

Бупренорфинді жеке препарат ретінде немесе опиоид антагонисі налоксонмен бірге қолдануға болады. Бұл стратегиялық шешім: ол препаратты ұнтақтап, инъекциялау мүмкіндігін жоққа шығарып, белгіленген тіл асты (тілдің астына) қолдану жолын ұсынады. Бұл препараттар тіл астына қолданғанда тиімді жұмыс істейді. Осы формада бупренорфиннің биожетімділігі жоғары болады (35–55%), ал налоксонның биожетімділігі айтарлықтай төмендейді (~10%). Бірақ инъекция жасалғанда налоксонның биожетімділігі артады, бұл бупренорфиннің опиоидтық әсерін тиімді түрде тоқтатып, осылайша оны теріс пайдаланудың алдын алады. Бупренорфиннің ішінара опиоид рецепторларының агонисті ретіндегі рөлі оны метадон сияқты толық агонисттерден ерекшелендіреді. Оның ерекше фармакологиялық профилі «шегінің болуы» арқасында тыныс депрессиясын тудыру ықтималдығын азайтады. Бупренорфинді ғана қолданғанмен салыстырғанда, бупренорфин/налоксон комбинациясы немесе метадонмен салыстырғанда теріс пайдалану немесе дозадан асыру қаупі жоғары болғанымен, оның қолданылуы өлім-жітімнің азаюымен байланысты. Бупренорфиннің формасы кеңейді, және FDA 2017 жылы бір айлық инъекциялық формасын бекітті. Бупренорфин/налоксон терапиясын бастағанда бірнеше маңызды факторларды ескеру қажет. Оларға абстиненттік синдромның (есірткіні тастау симптомдарының) ауырлығы, соңғы есірткі қолданғаннан бері өткен уақыт және қолданылған есірткінің түрі (ұзақ әсерлі немесе қысқа әсерлі) жатады. Стандартты индукциялық әдіс пациентте клиникалық опиаттық абстиненттік синдром шкаласы бойынша орташа ауырлықтағы абстиненттік синдром белгілері пайда болғанша күтуді қамтиды, бұл шамамен 12 ұпайға жетеді. Балама ретінде, «микродозалау» абстиненттік синдромның болуына қарамастан, бірден кішкентай дозадан басталады, емді бастауға икемдірек тәсіл ұсынады. «Макродозалау» Suboxone-ның үлкен дозасымен басталады, бұл өзіндік ескертулер жиынтығымен басқа индукциялық стратегия.

Метадон

Метадон – опиоидты қолдану бұзылысын емдеуде жиі қолданылатын толық опиоид агонисті. Ол опиоидқа тәуелді адамдарда абстиненттік синдромды және құштарлықты басуға тиімді, сондай-ақ кейбір жағдайларда ауырсынды басқару үшін де қолданылуы мүмкін. Метадон – кеңінен тағайындалатын ОАТ түрі, бірақ бупренорфин/налоксонға қарағанда көбінесе жиірек медициналық бақылауды қажет етеді, оның қауіпсіздік деңгейі жоғары және тыныс алудың депрессиясы мен дозадан асып кету қаупі төмен. Метадонды бастағанда пациенттің опиоидқа төзімділігі, соңғы рет қолданған уақыты, қолданған опиоидтың түрі (ұзақ әсерлі немесе қысқа әсерлі) және метадонның уыттану қаупі ескерілуі керек. Метадон таблетка, ауызға қабылдауға арналған ерітінді немесе инъекция түрінде болады.

Налтрексон

Налтрексон – опиоидты рецепторлардың антагонисті, опиоидтық тәуелділікті емдеу үшін қолданылады. Пациенттердің қабылдауының төмен болуы, күнделікті дозалауға байланысты емге ұстанудың қиындығы және емдеуді бастамас бұрын опиоидтарды тоқтатудағы қиындықтар себепті OUD үшін бупренорфин немесе метадонға қарағанда оны аз қолданады. Сонымен қатар, жақында опиоид қолданғаннан кейін налтрексонды қолдану абстиненттік синдромды күшейте алады. Алайда, налтрексонның опиоидты рецепторларына қарсы әсері жоғары дозадағы опиоидтармен жеңілуі мүмкін. 2010 жылы ай сайынғы бұлшыққа инъекция жасалатын налтрексон препараты, опиоидтарды қабылдамайтын тәуелді адамдарда опиоидтық тәуелділікті емдеу үшін FDA мақұлдады.

Басқа опиоидтар

2010 жылы героиннің метадонмен салыстырғандағы әсері туралы мәліметтер нақты емес. Кохрейн шолуында басқа емдермен жақсармаған опиоид қолданушылар арасында кейбір деректер табылды. Швейцария, Германия, Нидерланды және Ұлыбританияда ұзақ жылдар бойы инъекциялық есірткі қолданып, метадон мен басқа да дәрі-дәрмектерден нәтиже шығармаған адамдар медициналық персоналдың қадағалауымен инъекциялық героинмен емделуі мүмкін. Бұл препарат Испания, Дания, Бельгия, Канада және Люксембург сияқты елдерде де қолжетімді. Кейбір еуропалық елдерде метадон немесе бупренорфинге балама ретінде дигидрокодеин ұзартылған және дереу босатылатын түрде де қолданылады. Дигидрокодеин – опиоид агонисті. Оны екінші қадам ретінде емдеуге болады. 2020 жылғы жүйелі шолуда дигидрокодеиннің заңсыз опиаттарды қолдануды азайтуда басқа қолданылатын дәрілік шаралардан артық емесі мүмкін екенін көрсететін сапасы төмен деректер анықталды. Ұзақ әсерлі морфин қолдану арқылы опиаттарды қолдануды азайтуға және депрессиялық белгілерді жеңілдетуге болады, бірақ басқа ұзақ әсерлі опиоидтармен салыстырғанда, көбінесе жағымсыз әсерлер көбірек. Емдеуге ұстанудың маңызды айырмашылығы байқалған жоқ. Ол Швейцарияда және соңғы кезде Канадада қолданылады.

Жүктілік

Опиоидты қолдану бұзылысы бар жүкті әйелдер метадон, налтрексон немесе бупренорфинмен емделуі мүмкін. Жүктілікте опиоидты қолдану бұзылысын (ОҚБ) емдеуде бупренорфин метадонмен салыстырғанда жақсы нәтижелермен байланысты сияқты. Зерттеулер бупренорфиннің мерзімінен бұрын туу қаупін азайтуға, туған кездегі салмақты арттыруға және бас шеңберінің үлкен болуына көмектесетінін көрсетеді, бұл зиянды әсерлерді күшейтпестен мүмкін. Метадонмен салыстырғанда, ол туған кездегі салмақ пен жүктілік мерзімін жақсартады, бірақ бұл нәтижелерді әлеуетті бұрмалауларға байланысты сақтықпен қарастыру керек. Бупренорфин қолдану жаңа туған нәрестелерде қолайсыз жағдайлардың төмендеуімен байланысты, ал аналар үшін қолайсыз жағдайлардың қаупі метадонмен бірдей. Бупренорфинмен емделген аналардың балалары көбінесе жоғары салмаққа ие, азрақ абстиненциялық синдром симптомдарына шалдығады және мерзімінен бұрын туу ықтималдығы төмен. Сонымен қатар, бұл нәрестелерге көбінесе жаңа туған нәрестелердегі абстиненциялық синдромды емдеу қажет болмайды және аналары жүктіліктің басында емдеуді бастауы мүмкін, бұл жүктіліктің ұзаруына және үлкен нәрестелерге әкеледі. Бұл нәтижелер жүктілік кезінде ОҚБ емдеу үшін бупренорфин тиімдірек нұсқа болуы мүмкін екенін көрсетеді, бірақ жеке жағдайлар мен емдеуге қолжетімділік ескерілуі керек.

Әдептілік терапиясы

Дәрігерлік емнің әртүрлілігімен қатар, опиоидтық тәуелділікті (OUD) емдеу үшін психотерапияның көптеген түрлері мен қоғамдық қолдау бар. Дәлелге негізделген негізгі психотерапияларға когнитивті-мінездік терапия (КБТ), мотивациялық күшейту терапиясы (МЭТ), мінезді басқару (МБ) және он екі қадамдық бағдарламалар кіреді. Сонымен қатар, қоғамдық деңгейдегі қолдау, мысалы, қолдау топтары (мысалы, Анонимді есірткі құмарлары) және опиоидтық тәуелділіктен зардап шегетін адамдар үшін терапиялық тұрғын үйлер де жазылудың маңызды бөлігі болып табылады.

Когнитивтік мінез-құлық терапиясы

Когнитивті-әрекеттік терапия (КӘТ) – проблемаға қатысты ойлар, сезімдер және мінез-құлықты жүйелі түрде бағалайтын және осы проблемаларды шешуге көмектесетін стратегияларды дамытуға жәрдемдесетін психоәлеуметтік араласудың бір түрі. Бұл емдеу әдісі көптеген психиатриялық жағдайларда (мысалы, депрессия) және заттарды қолдану тәуелділіктерінде (мысалы, темекі) сәтті нәтижелер көрсетті. Алайда, опиоидтық тәуелділікке (ОТД) қарсы КӘТ-ны жеке қолдану тиімділігінің жетіспеуіне байланысты азайды, көптеген адамдар дәрі-дәрмекпен емдеуге немесе КӘТ-пен бірге дәрі-дәрмекпен емдеуге сенім артады, себебі екеуі де КӘТ-дан гөрі тиімдірек деп танылды. КӘТ қайталанудың алдын алуда, ағымдағы есірткі қолдануды емдеуге қарағанда табыстырақ екені көрсетілді.

Мотивациялық күшейту терапиясы

Мотивациялық күшейту терапиясы (МКТ) – мотивациялық сұхбаттасудың (МИ) нұсқаулықпен ұйымдастырылған түрі. МИ адамның қалпына келуге деген ішкі мотивациясын білім беру, рецидивтің алдын алу стратегияларын жасау, емдеу нұсқауларын сақтау үшін сыйлық беру және мотивацияны жоғары деңгейде ұстауға көмектесетін оң ойлау арқылы пайдаланады. Бұл, адамның әлеуметтік-экономикалық жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, сексуалдық бағдарына және қалпына келуге дайындығына негізделген. КБТ сияқты, МКТ өзіндік ОУД үшін нақты тиімділігін көрсеткен жоқ. Оны басқа емдеулермен біріктіруге көбірек қолдау бар. Сыртқы емдеуге келген пациенттердің дәрі-дәрмектерді қабылдауы, емдеуге ұстануы және абстиненциясы жақсарғаны байқалды. NA-ның 12 қадамдық процесі Анонимді Алкоголиктердің (AA) 12 қадамдық жеңілдетуіне негізделген және әріптестік қолдауға, өзін-өзі көмектесуге және рухани байланысқа баса назар аударады. Кейбір деректер осы бағдарламаларды жасөспірімдерге де қолдануды қолдайды. Көптеген зерттеулер NA-да емделушілердің абстиненция деңгейінің басқаларға қарағанда жоғары екенін көрсетті. Мүшелер 5 жыл бойы абстиненцияны сақтағанын хабарлайды. Бұл нәтижелер басқа заттарға құмарлықты азайту үшін NIBS қолданумен сәйкес келеді. Сонымен қатар, ибогаин сияқты психоделиктерге қатысты анекдоттық деректерді зерттеулер құмарлық пен абстиненция белгілерінің төмендеуіне мүмкіндік беретінін көрсетті. Ибогаин АҚШ-та заңсыз, бірақ Мексикада, Коста-Рикада және Жаңа Зеландияда реттелмейді, онда көптеген клиникалар оны тәуелділікті емдеу үшін қолданады. Зерттеулер оның кардиотоксикалық және нейротоксикалық әсерлерінен өлім-жітім қаупінің төмен екенін көрсетті. Әлемде опиоидқа тәуелді адамдардың саны 1990 жылы 10,4 миллионнан 2010 жылы 15,5 миллионға дейін өсті. Опиоидты қолданудың салдарынан 2015 жылы әлемде 122 000 адам қайтыс болды, бұл 1990 жылы 18 000 адамнан жоғары. Барлық себептерге байланысты өлім 1990 жылы 47,5 миллионнан 2013 жылы 55,8 миллионға дейін өсті. Бірінші толқын 1990 жылдары басталды, ол табиғи опиоидтардың (кодеин және морфин сияқты), жартылай синтетикалық опиоидтардың (оксикодон, гидрокодон, гидроморфон және оксиморфон) және метадон сияқты синтетикалық опиоидтардың рецептерінің өсуімен байланысты. Есірткіге байланысты өлім-жітімнің көрсеткіші 1999-2011 жылдар аралығында 100 000 адамға шаққанда 0,7-ден 1,4-ке дейін екі есеге өсті, ал 2015 жылы 4,1-ге дейін өсті. Үшінші толқын 2013 жылы синтетикалық опиоидтар, әсіресе заңсыз өндірілген фентанилге байланысты болды. 2016 жылы басталған төртінші толқын метамфетамин немесе кокаин сияқты стимуляторлармен араластырылған фентанил сияқты синтетикалық опиоидтардың көп дозалануымен сипатталады. 2010 жылы опиоидқа байланысты өлім-жітімдердің 0,5%-ы стимуляторлармен араласудан болған. Бұл көрсеткіш 2021 жылға қарай 50 есеге өсті, онда опиоидқа байланысты өлімдердің үштен бірі, яғни 34 000-ы, стимуляторларды қолданумен байланысты болды. Әкімшілік "Бес нүктелі опиоид стратегиясы" деп аталатын стратегиялық базаны енгізді, оған қалпына келтіру қызметтерін ұсыну, артық дозалау үшін кері агенттердің қол жетімділігін арттыру, опиоидты теріс пайдалану мен ауырсынуды зерттеуді қаржыландыру, ауырсынуды басқаруға арналған адамдардың емдеу әдістерін өзгерту және опиоидты дәрі-дәрмектерді теріс пайдаланумен күресуге байланысты қоғамдық денсаулық туралы есептерді жаңарту кіреді. АҚШ-тағы 2000 жылдардағы эпидемия бірнеше факторларға байланысты. Сонымен қатар, ерлер әйелдерге қарағанда көбірек опиоидты шамадан тыс қолданады, бірақ бұл айырмашылық азайып барады. Опиоидты қолданудан болатын өлім-жітімнің де басқа заңсыз есірткілерден болатын өлім-жітімге қарағанда, жоғары жастағыларға қарағанда, ауытқуы байқалады. Бұл жастарды қоса алғанда, жалпы опиоидты қолдануды білдірмейді. Опиоидты шамадан тыс қабылдау 40 пен 50 жас аралығындағы адамдар арасында жиі кездеседі, бірақ 2013 жылы рецепт бойынша дәрі-дәрмектерді алғаш рет қолданғандардың орташа жасы 21,2 жас болды. Орта таптың арасында ақша табудың тәсілдері қарт адамдарды қаржылық қорлау және Кариб теңізі бойынша халықаралық дилерлер өздерінің алаяқтық операцияларында құқық қорғаудың жоқтығын байқады. 2018 жылдан бастап, федералдық үкімет SUPPORT (Опиоидты қалпына келтіру мен емделуді пациенттер мен қауымдастықтарға қолдау көрсететін заттарды пайдаланудың бұзылыстарын алдын алу) туралы заң қабылдады, Медикера алатын пациенттер үшін метадонды қолдануға қатысты федералдық шектеулер алынып тасталды. 2020 жылдың наурызынан бастап COVID 19 пандемиясының нәтижесінде АҚШ-та телемедицина арқылы бупренорфинге рұқсат берілді.

2021 жылдың қазанында Нью-Йорк штатының губернаторы Кэти Хочул опиоид дағдарысын күресетуге бағытталған заңға қол қойды. Бұл мемлекеттік және жергілікті түзету мекемелерінде қамауда отырған адамдар үшін дәрі-дәрмектермен көмектесетін заттарды пайдалану бағдарламасын құруды, гиподермиялық инелер мен шприцтерді сатуды және иеленуді қылмыстан босатуды, опиоидқа қарсы препараттарды сатушылардың онлайн тізімін құруды және заттарды пайдалану бұзылысы бар адамдарға емдеу бағдарламасына бағытталуы мүмкін қылмыстардың санын кеңейтуді қамтыды. Бұл заңдарға қол қойылғанға дейін Нью-Йорк штатында қамауда отырған адамдар дәрі-дәрмектермен көмектесетін емдеуге сенімді түрде қол жеткізе алмады және шприцтерді иелену Нью-Йорк штаты шприц алмасу және қол жеткізу бағдарламаларын рұқсат етіп, қаржыландырғанына қарамастан, А класты қылмыс болып саналды. Бұл заң Нью-Йорк штатының заңдары опиоидқа байланысты өлімге қалай ықпал еткенін мойындайды: 2020 жылы Нью-Йорк штатында 5112-ден астам адам артық дозадан қайтыс болды, оның ішінде Нью-Йорк қаласында 2192 адам. 2023 жылдың қаңтарына қарай, 2023 жылғы Біріктірілген Ассигнованиялар Заңының 1262-бөлігінің аясындағы MAT актісі, бупренорфинге рецепт беру үшін медициналық қызметкерлердің рұқсатын алу қажеттілігін жойды, ОУД емдеуіне қол жеткізуді арттыру мақсатында. Файл:NIDA overdose all. png| АҚШ-тағы жылдық есірткі санаттары бойынша өлім-жітімдер саны
Файл:NIDA overdose heroin. png| АҚШ-тағы героинге байланысты жылдық опиоидтан артық дозадан қайтыс болғандардың саны Опиоидтан артық дозадан қайтыс болғандар туралы мәліметтердің жалпы тенденциясы 2017-18 жылдар шамасында өлімдердің тұрақтанып, 2019 жылы синтетикалық опиоидтар, әсіресе фентанилге байланысты күрт өскенін көрсетті. Gomes және т.б. жасаған JAMA-дағы бір шолу АҚШ-та опиоид токсикациясынан туындаған өмірдің жоғалтылған жылдарының (YLL) саны 276%-ға өскенін көрсетті. Бұл өсім 15-19 жас аралығындағы адамдар үшін ерекше байқалды, олардың YLL үш есеге жуық өсті. Жасы кішірек еркектерде ең үлкен әсер байқалды. Телесауда ОУД емдеуіне қол жеткізуде маңызды рөл атқарды және телесаудаға қатысты заңнама дамып келеді. Жаңадан пайда болған ОУД-ға шалдыққан Medicare пациенттерінің зерттеуі, телесауда қызметтерін алғандардың артық дозадан қайтыс болу қаупі 33%-ға төмен екенін көрсетті. Пандемия кезінде енгізілген телесауда бағдарламаларының арқасында қара және испаноязықты американдықтар сияқты аз қызмет көрсететін топтар да пайда көріп, басқа ОУД-ға байланысты нәтижелердегі айырмашылықтардың өсуіне қарамастан, қол жеткізуді арттырды. DEA және HHS бупренорфин сияқты бақыланатын заттарды ОУД үшін тағайындауға қатысты телемедицинаның икемділігін 2024 жылдың 31 желтоқсанына дейін ұзартты.

Тарих

Опиаттарды дұрыс пайдаланбау б.з.б. 300 жылдан бері тіркелген. Грек мифологиясында Непенте (грекше "қайғыдан құтылу") және Одиссея батырының оны қалай қолданғаны сипатталған. Опиоидтар Таяу Шығыста ғасырлар бойы қолданылып келеді. Опиаттарды тазарту және бөліп алу 19 ғасырдың басында жүзеге асты. 2001 жылы левацетилметадол өмірге қауіпті қарыншалық ырғақ бұзылулары туралы хабарларға байланысты Еуропа нарығынан алынып тасталды. 2003 жылы Roxane Laboratories, Inc. компаниясы АҚШ-та Orlaam препаратын шығаруды тоқтатты.