Кіріспе

Итальяндық шахматшы және жазушы Джоахино Греко (шамамен 1600 – шамамен 1634), Кусентино атымен және көбінесе Калабрезе деп аталған, итальяндық шахматшы және жазушы болған. Ол толығымен сақталған ең алғашқы шахмат ойындарының бірін жазған. Оның ойыншылардың есімдерін көрсетпеген ойындары, мүмкін, құрастырылған, бірақ тамаша комбинациялардың мысалы болды. Греко өз заманының ең күшті шахматшысы болғандықтан, Рим, Париж, Лондон және Мадридтің ең жақсы ойыншыларымен ойнап, жеңіске жеткен. Греконың жазғандары меценаттары үшін қолжазба түрінде болды, онда ол шахмат ережелерін сипаттап, ойын кеңестерін берді және оқулық ойындар ұсынды. Бұл қолжазбалар кейіннен кең аудиторияға таратылып, оның қайтыс болғаннан кейін де зор ықпалға ие болды.

Атауы

"Греко" деген есім грек тегін көрсетеді деп жиі айтылады. Шындығында, Греконың туған жері – Калабрия аймағында гректердің көптен бері қоныстануы және грек тілін күнделікті тіл ретінде қолдануы кең таралған. Бірақ, көрнекті жазушы Уиллард Фиске (1859 жылғы "Америкалық шахмат конгресінің бірінші кітабында") Греконың Грекиядағы Мореяда дүниеге келгенін, кейін Калабрияға көшкенін айтады. Алайда Фиске бұл тұжырымды нақты дәлелдермен растамайды, сондай-ақ "Греко" сөзі "грек" дегенді білдіреді деген пікірді қолдайтын басқа авторлар да жоқ. Сондықтан "Греко" есімінің шығу тегі көбінесе болжамға негіделген. Греконың басқа есімдерінің шығу тегі одан анық. "Кусентино" Корсини қолжазбасынан белгілі және ол Козенца қаласының жанында туғанын көрсетеді. "Калабрезе", яғни "калабриалық" есімі Греконың Калабрия аймағынан екенін білдіреді.

Өмір

Греконың өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Оның өміріне қатысты ең сенімді ақпарат оның қолжазбаларынан алынған. Ол шамамен 1600 жылы Италияның Челико қаласында дүниеге келген. Греконың шахматқа ертеден бейімділігі байқалған, сондықтан ол білім алмастан, жас кезінде шетелде күнкөріс табу үшін үйінен кетіп қалған. 1620 жылға қарай Греко өзінің ең алғашқы қолжазбасын – «Trattato Del Nobilissimo Gioco De Scacchi» жазуға жеткілікті тәжірибе жинаған, оның көшірмелері Римдегі демеушілеріне таратылған. Греконың Парижге сапар шеккені айтылады, бірақ бұл сапарға қатысты қолжазбаларда нақты мәлімет жоқ. Сол жерде ол үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Ең күшті француз шахматшыларына – олардың ішінде Немур герцогы, М. Арноль ле Карабин және М. Шомон де ла Саль – қарсы жеңістері оған атақ пен байлық әкелді. 1622 жылы Греко Англияға ірі сомада ақшамен сапарлаған; Парижде ол 5000 кронаға баламалы сома тапқан. Алайда, осы саяхаты барысында Греко тоналып, жаңадан тапқан байлығынан айырылған. Дегенмен ол Лондонға барып, ағылшын шахмат элитасымен ойнады. Лондонда болған кезінде Греко әдеттегідей жекелеген оқулық позицияларды емес, толық шахмат ойындарын жаза бастады. 1624 жылы Греко Парижге оралып, қолжазбалар жинағын қайта жаза бастады. Ол бұл ойындарды өзі ойнады ма, жоқ па – қазіргі көзқарас бойынша, оның қарсыластарының ойыны күмәнді көрінеді. Ойындардың шығу тегі маңызды емес болуы мүмкін; оларды құрастырған Греко, әрине, оларды шахмат тақтасында ойнауға қабілетті болған. Ұзаққа бір орында тұра алмайтын Греко Парижден Испанияға, Филип IV сарайына аттанды. Греко ондағы барлық қарсыластарын жеңіп шықты. Осы кезде Греко Рим, Париж, Лондон және Мадрид чемпиондарына қарсы жеңістерімен Еуропаның ең үздік шахматшысы екенін көрсетті. Ескі әлемді бағындырған Греко Жаңа әлемге сапар шекті. Греко Вест-Индияға келгеннен кейін көп ұзамай ауруға шалдығып қайтыс болды. Оның қайтыс болған күні нақты белгісіз, бірақ көптеген дереккөздер оның 1634 жылға дейін қайтыс болғанын көрсетеді. Оның шахматтан тапқан табысы иезуиттерге берілді.

Греконың есімімен аталған ойықтар

Греко қорғанысы: 1. e4 e5 2. Nf3 Qf6 – Жаңадан бастаған ойыншылардың танымал таңдауы, бірақ Халықаралық шебер Гэри Лейннің айтуынша, "жақсырақ білуі керек" ойыншылар да қолданады. Сондай-ақ, Макконнелл қорғанысы деп те аталады. Греко қарсы гамбиті: 1. e4 e5 2. Nf3 f5 – Қара үшін агрессивті, бірақ күмәнді таңдау, көбінесе күрделі және қиын жағдайларға әкеледі. ФИДЕ шебері Денис Монокрусс оны тіпті "шахматтағы ең нашар ашылу" деп сипаттайды. Латвиялық гамбит деп те аталады. Калабриялық қарсы гамбит: 1. e4 e5 2. Bc4 f5.
Епископ ашылуы, Греко гамбиті: 1. e4 e5 2. Bc4 Nf6 3. f4.
Giuoco Piano, Греко шабуылы: 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bc4 Bc5 4. c3 Nf6 5. d4 exd4 6. cxd4 Bb4+ 7. Nc3.
Giuoco Piano, Греко вариациясы: 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bc4 Bc5 4. c3 Nf6 5. d4 exd4 6. cxd4 Bb4+ 7. Nc3 Nxe4 8. 0-0 Nxc3.
Патша гамбиті қабылданды, Епископ гамбиті, Греко вариациясы: 1. e4 e5 2. f4 exf4 3. Bc4 Qh4+ 4. Kf1 Bc5.
Патша гамбиті қабылданды, Греко гамбиті: 1. e4 e5 2. f4 exf4 3. Nf3 g5 4. Bc4 Bg7 5. h4 h6 6. d4 d6 7. Nc3 c6 8. hxg5 hxg5 9. Rxh8 Bxh8 10. Ne5.
Королева гамбиті қабылданды, орталық вариациясы, Греко вариациясы: 1. d4 d5 2. c4 dxc4 3. e4 b5.

Греконың серігі

Греконың маты – мынандай жағдай: епископ (немесе патшайым) патшаның артқы қатардағы (немесе тік қатардағы) қашу жолын кесіп, ал мұнара (немесе патшайым) шахматты қояды.

Греко туралы цитаталар

Греко – XVII ғасырдың Морфиі, және оның ойдың жарқындығы мен өнертабыстылығы жағынан ешкім одан асып өткен емес деп сенімді түрде айтуға болады. (Ж. А. Леон, 1900) "Ол [Греко] классикалық дәуірдегі ең өнімді және шығармашыл шахмат авторы болды". (Питер Дж. Монте, 2014) "Калабризиялық Греконың ойындары бастаушы және орта деңгейдегі ойыншылар үшін тамаша оқу құралы болып табылады; тіпті шахматтың ең шебер білушісі де оның көптеген күрделі және әдемі ойын тәсілдерін іздеуге тырысады, олар оның тәжірибесін байытады немесе толықтырады". (Макс Ланге, неміс тілінен аударған) "Мансабыңның басында, сен маған қарсы қимыл жасадың, сенің мақтанышпен жасаған қадамыңнан барлық жоспарларым құлап кетті, сен жақындаған сайын менің барлық қорғанысымның жойылғанын көрдім, менің батырларым құлдырады, мен қарсы тұруға тырыстым, бірақ менің Патшасы, Лақтысы және Патшайымы сенің піядаларыңмен теңесе алмайды". (Белгісіз автор, француз тілінен аударған)