Кіріспе

Bolle's pigeon, Bolle's laurel pigeon немесе қара құйрықты лавр көгершіні (Columba bollii) – Columbidae тұқымдасына жататын, Columba туысына кіретін, Испанияның Канар аралдарына ендемік көгершіндер мен наққұстардың бір түрі. Бұл құс неміс табиғатты зерттеушісі Карл Болле есімімен аталыпты, ол оны лавр көгершінінен алғаш рет ажыратқан. Бұл орман көгершіні лавр ормандарына ғана тән.

Сипаттама

Қалың көгершіннен үлкен, ұзындығы 36 см-ден 38 см-ге дейін. Бұл ірі, қара сұр көгершін. Оның ұзындығы 37–40 см. Ол өте қараңғы ағаш көгершініне ұқсайды. Қоңыр емес, қара сұр түстегі қауырсыны және сұр құйрықтағы қара жолақтары оны Канар аралдарына ендемік басқа көгершіннен – лавр көгершінінен ерекшелейді. Бұл негізінен қара сұр құс, кеудесі қызғылт түсті. Онда ақ түсті белгілер жоқ, бұл қараңғырақ қауырсынымен бірге оны басқа түрлерден ажыратады. Қызыл түсті мүсігі, ұшында ең қарқынды. Басы салыстырмалы түрде үлкен, сұр түсті, еркектерде мойны мен мойынның артқы жағында көгілдір немесе жасыл металл сәулесі бар. Көздері дөңгелек, қара көкшөлімен, сарыдан қызғылт сарыға дейін, және жұқа, ет түсті көз шеңберімен аздап оралған. Арқасы, құйрығы және қанаттары қоңыр сұр, ересек еркектерде металл көк иықтары бар. Бірінші және екінші ремигтер қара қоңыр түсті. Төсі көк қара сұр, еркектерде қызғылт реңі бар. Құрсағы – ақшыл сұр түсті. Әйелдері аз байқалады, оларда жарқыраған түстер мен металл сәулесі жоқ, тіпті түстері де көбірек «сұр» және бозғылт. Негізінен қара сұр, ұшқыш қауырсындары қара, құйрығы ақшыл сұр, ұшы қара, артқы мойны жасыл және қызғылт жылтыр, кеудесіне қызғылт түс сезіледі. Тек ақ құйрықты лавр көгершіні *Columba junoniae* немесе қараңғы жабайы көгершінмен шатастыруға болады. Дауысы – құрттай дыбыс шығаратын қайғылы ыңқыл. Кеңес: Лавр орманының үстінен төмен және жылдам ұшып бара жатқан құстарға назар салыңыз. Оның ұшуы жылдам, үнемі қанат соғу арқылы, және көгершіндерге тән сипаттамалық қанаттың кенеттен серпілуімен жүзеге асырылады. Ол қатты шумен ұшып кетеді.

Экология

Ағаштарда, әсіресе ақпаннан маусымға дейін көбейеді. Басқа көгершіндерге қарағанда біршама күрделі ұя ағаштың жоғарғы бұтақтарына таяқшалар мен бұтақтардан салынады, ол әдетте мүк пен лишайниктермен қысқа мерзімге төселген классикалық платформа түрін құрайды. Бір немесе екі жұмыртқа салады. Жұмыртқалар 18 күн бірлесіп күтілгеннен кейін жарылады. Канар лаврының (Laurus azorica), Мадейра магониясының (Persea indica), (Ocotea foetens) және Myrica faya-ның жемістерін немесе друпаларын жейтін жеміс жегіштер, бірақ сонымен қатар әртүрлі континенттік өсімдіктердің жемістерін, тәтті еменді, фундукты, басқа жаңғақтарды және жидектерді де пайдалана алады.

Таралу және халық саны

Бұл таулық лаурисильва орман аймағындағы тұрақты көбейетін түр. Боле көгершіні ағашта ұя салады, бір ақ жұмыртқа салады. Columba bollii Тенерифеде, әсіресе Анага мен Тенода, Ла Палманың солтүстік-шығысындағы шектеулі ауданда, Ла Гомерада Гарахонай ұлттық паркінде (парктен тыс шамалы санымен) және Испанияның Канар аралдарындағы Эль-Хиеррода (Гольфо мен Сабиносада) кездеседі. Бұрын Гран-Канарияда кездескен болуы мүмкін, себебі лавр көгершініне ұқсас сүйектер табылған және 19 ғасырдың соңында байқалғандығы туралы мәлімет бар. Бұл түр бұрын кең таралған, бірақ аралдардағы лавр ормандарын жою салдарынан көптеген аймақтардан жоғалып кетті. Соңғы кезде лавр ормандарын жою қарқыны баяулаған немесе тоқтатылған. 1980 жылы түрдің саны 1160-1315, 2001 жылы – 6000, ал соңғы есеп бойынша 5000-20000 құсқа жетеді. Бұл көрсеткіштер халықтың нақты өскенін көрсететін болса да, белгісіз, бірақ мекендейтін аумақ кеңейіп келеді және бірнеше қауіпке қарамастан, халық саны кем дегенде тұрақты, тіпті өсуде болуы мүмкін. 2007 жылы SEO Sociedad Española de Ornitología, BirdLife in Spain ұйымдары түрдің саны 5000-20000 жеке дараққа жетеді деп бағалаған. Бұл түр таулы аймақтардағы тығыз лавр ормандарында, әсіресе шатқалдарда, сондай-ақ Myrica faya және Erica arborea өсімдіктерінің арасында, кейде ашық жерлерде, мысалы, егістік жерлерде кездеседі. Күннің ең ыстық сағаттарын тығыз көлеңкеде өткізеді. Ол негізінен жемістермен қоректенеді, сонымен қатар дәндермен, кейде бүршіктермен, жапырақтармен және жас бұтақтармен де тамақтанады. Жеміс пісетін ағаштарға көптеп жиналады, ағаштан жидектерді жұлып алады, сондай-ақ жерде де тамақтанады. Жаздың соңында төменгі биіктікте піскен дәнді дақылдар мен жемістерді пайдалану үшін биіктік бойынша қозғалады. Қауіп-қатерлер Тарихи құлдыраулар лавр ормандарын қарқынды пайдаланудың нәтижесінде болған. Орман жойылуының қарқыны бәсеңдегенімен, кейбір аймақтарда орманның фрагментациясы жалғасуда, себебі орман ағаш тіреулер мен құрал саптары үшін пайдаланылады. Аулау орындарында заңсыз аң аулаудың шамалы көлемі орын алады. Бұл түр ағаштарға ұя салатындықтан, ендірілген сүтқоректілердің (мысықтар, тышқандар) жыртқыштығы C. junoniae-ге қарағанда аз, бірақ ол әлі де әлеуетті қауіп болып табылады, оның әсері толық бағаланбаған. Ла Гомера мен Эль-Хиеррода қойлардың жайылымға қысымы мекендеу ортасының деградациясына әкеліп соқтырады. Орман өрттері де оның мекендеу ортасына қауіп төндіреді. Көңіл көтеру қызметі көбейту маусымында алаңдату тудырады. Бұл түрге Ньюкасл ауруы мен туберкулездің таралуы да қауіп төндіреді. Табиғи мекендеу ортасы – жыл бойы бұлтпен қапталған биік лаурисильва орманы немесе тығыз ағаш шөптесіндері. Орман негізінен Азор лаврінен, Oreodaphne foetens, Тильден, Мадейра махоганиінен, Канар лаврінен, Фаядан, Доңғалақтың лилиясынан және Пикониядан тұрады. Троказ көгершіні алғашқы орманды жақсы көреді, бірақ екінші деңгейлі өсінділер азық-түлік үшін пайдаланылады, сондай-ақ, егіншілік жерлерге, әсіресе жеміс жетіспейтін кезде барады. Көбінесе көгершіндер 1000 м-ден төмен орналасқан, ал олардың негізгі ортасы жасанды су ағыстары бойындағы тік ойыс беткейлер, кейде үлкен өлі лавр ағаштары және көп ағаш шөптесін. Атлантикадағы Канар, Азор және Мадейра аралдары вулкандық шығу тегі бар және олар ешқашан құрлықтың бөлігі болған емес. Мадейраның қалыптасуы миоценде басталды және арал шамамен 700 000 жыл бұрын толықтай құрылды. Бұрын осы архипелагтардың негізгі аралдарында ата-бабаларымыздан қалған ағаш көгершіндері мекендеген. Олар өз аралдарында құрлықтағы халықтардан бөлек өмір сүрген. Митохондриялық және ядролық ДНҚ реттілігі Боле көгершінінің ата-бабасы Канар аралдарына шамамен 5 млн жыл бұрын келгенін көрсетеді, бірақ Канар аралдарында тағы бір эндемикті пайда болған ескі ұрпақ, лавр көгершіні, C. junoniae, 20 млн жыл бұрын пайда болған болуы мүмкін. Макаронезияға ең соңғы келген ағаш көгершіндері C. palumbus maderensis түрін пайда етті. Троказ көгершінін 1829 жылы Карл Хайнекен ресми түрде сипаттады. Ол оны қазір жойылып кеткен жергілікті формадан, яғни жалпы ағаш көгершінінің кіші түрінен ерекшелендірді. Бұл монотиптік түр, бірақ бұрын канаралық Боле көгершінін кейде Троказ көгершінінің кіші түрі ретінде қарастырған.