Кіріспе

Американдық тауар саудагері (1915–2009)

Энтони "Тино" Де Анжелис (3 қараша 1915 жыл – 26 қыркүйек 2009 жыл) – Нью-Джерси штатының Байон қаласындағы, дүниежүзілік өсімдік майы фьючерстерімен айналысқан тауар саудагері. 1962 жылы Де Анжелис компаниясы, Allied Crude Vegetable Oil Refining Corporation, соя майы нарығын басып алуға тырысып сәтсіз аяқтағаннан кейін, «Салат майы» скандалында 51 банктерді 180 миллион доллардан астам сомаға (1963 жылы 0,18 доллар бүгінгі күні шамамен <есептелген сома> миллиардқа тең) алаяқтықпен алдады. (Соя майы салатқа қосылады.)

Өмірбаян

Де Анжелис Бронкста итальяндық иммигранттардың отбасында дүниеге келген. Әлі жасөспірім кезінде ол ет пен балық саудасында 200-ге жуық қызметкерді басқарды. Жаңа Ұлттық мектеп түскі асы заңының бағдарламасының белгілі бір баға талаптары орындалған жағдайда, іс жүзінде кез келген азық-түлік тауарын сатып алатынын білгенде, ол Нью-Джерси штатының Солтүстік Берген қаласындағы Адольф Гобель компаниясын иеленді және үлкен келісімшарт алды, содан кейін ол үкіметті 31 000 долларға алдады. Ол сонымен қатар 2 миллион фунттан астам сарапталмаған ет жеткізіп берді. Гобель компаниясы ақыры банкротқа ұшырады. 1955 жылы ол «Альлиед Круд Вегетативт Ойл Рефининг Корпорация» және басқа да байланысты компанияларды құрды. Олар АҚШ үкіметінің «Бейбітшілік үшін азық-түлік» бағдарламасына қатысып, Еуропаға субсидияланған артық азық-түлік ингредиенттерін сату арқылы соғыстан кейінгі әлсіз экономикаларын нығайтуға көмектесті. Де Анжелис Нью-Джерси штатының Байон қаласындағы қираған «мұнай сақтау базасында» «Альлиед» компаниясын құрды және бірнеше ірі астық экспорттаушылардың қолдауымен Еуропаға сапасыз қысқарту және басқа да өсімдік майы өнімдерін көптеп жөнелтуді бастады. Де Анжелис біртіндеп Еуропа мен тауар нарықтарында маңызды рөл атқаратын болды, кейін мақта мен сояға бизнесін кеңейтті. 1962 жылы Де Анжелис соя майы нарығын басып алуға тырысу үшін соя майының көп мөлшерін жинақтауға кірісті. Ол өзінің үлкен қорын кепіл ретінде пайдаланып, Wall Street-тің түрлі банктері мен компанияларынан қарыз алып, түскен қаражатты мүмкіндігінше көп мұнай фьючерстерін сатып алуға жұмсады. Көп ұзамай ол нарықтың басып алуына байланысты бағалардың өсуін күтіп, көп мөлшерде мұнай мен мұнай фьючерстеріне ие болды.

Қоймалық қолхаттармен жасалатын алаяқтық

1960 жылдардың басында American Express (Amex) саяхатшы чектері мен несие карталары саласында беделді компания болды. Компания тауарлар мен шикізатты кепіл ретінде пайдалана отырып, бизнесті қаржыландыруға маманданған "Field Warehousing" деген жаңа бөлімше құрды. Тино Де Анжелис жаңа клиент болды және Amex оны бенефициары етіп тағайындап, миллиондаған фунт өсімдік майына қойма қағаздарын рәсімдеді. Бұл қағаздар банкке немесе брокерге ұсынылып, қолма-қол ақшаға айырбасталатын. Де Анжелис қойма қағаздарының саны артқан сайын, ол резервуарлардағы соя майын сумен алмастыра бастады. Кейбір резервуарларда арнайы бөлімдер болды, ал басқалары инспекторларды жаңылыстыру үшін мұнайды бір резервуардан екіншісіне тасымалдауға арналған құбырлар желісіне қосылған. Amex-тің "Field Warehousing" операциясы бойынша билік органдарын таң қалдырған нәрсе – Де Анжелис қоймасындағы соя майының көлемі АҚШ-тың барлық қорынан асып түсетіні болды, бұл Ауыл шаруашылығы департаментінің мәліметтерімен расталды. Қойма операциясы шағын болғамен, Amex Де Анжелисқа кеңшілік танытты, себебі ол олардың маңызды клиенттерінің бірі еді. Amex өзінің беделін барлық мұнайдың артына қойып, Де Анжелис тартымды ұсыныстар жасағандықтан, Bunge Limited, Staley және Procter and Gamble сияқты ірі компаниялар да осы іске қатысты. Bank of America да кепілдікпен несие беруге қосылды.