Кіріспе
14 ғасырдың б.з.д. Митанни патшасы Тушратта (аккад тілінде: ) Аменхотеп III-тің билігінің соңында және Ахенатонның билігі бойында, б.з.д. 1358–1335 жылдары биледі. Ол II Шуттарнаның ұлы болды. Тушратта өзінің Артатама I-нің немересі екенін мәлімдеді. Оның қарындасы Гилхукипа (хуррит тілінде Гилу ḫepa) және қызы Тадукипа (хуррит тілінде Таду ḫepa) Мысыр перғауыны Аменхотеп III-ге тұрмысқа шықты; Тадукипа кейіннен әкесі Ахенатонға үйленді, ол әкесінің патшалық харемін иеленді. Ол ағасы Артасумараның өлтірілуінен кейін таққа отырды. Ол сол кезде жас болған болуы мүмкін және тек қана номиналды билеуші ретінде тағайындалған, бірақ ол кісі өлтірушіден құтылуға үміттенді. Телл Брактан Митанни ғимаратынан табылған тақташада "патша Тушраттаның куәлігінде" деп жазылған және оның кері жағында бұрынғы патша Шауштатардың мөрі болды, бұл әдеттегі практика еді.
Tushratta (Akkadian: and ) was a king of Mitanni, 1358–1335 BCE, at the end of the reign of Amenhotep III and throughout the reign of Akhenaten. He was the son of Shuttarna II. Tushratta stated that he was the grandson of Artatama I. His sister Gilukhipa (Gilu ḫepa in Hurrian) and his daughter Tadukhipa (Tadu ḫepa in Hurrian) were married to the Egyptian pharaoh Amenhotep III; Tadukhipa later married Akhenaten who took over his father's royal harem. He had been placed on the throne after the murder of his brother Artashumara. He was probably quite young at the time and was destined to serve as a figurehead only but he managed to dispose of the murderer. A tablet was found in a Mitanni building at Tell Brak which stated it was witnessed "in the presence of Tushratta, the king" and had a seal of an earlier king Shaushtatar on the reverse which was a common practice.
Атауы
Үш түрлі жазылу нұсқасында кездесетін Тушраттаның есімі – индоарий тіліндегі бір атаудың аккад тіліне аудармасы, ол "[шабуылға шығатын шарықатты күймесі бар] адам" деген мағынаны білдіреді.
Тарих
Билік етуінің басында хеттілік патша Суппиллюма I Кидзуватнаны қайта басып алды, содан кейін Евфрат аңғарының батыс бөлігін шапты және Ханигальбатта Амурру мен Нухашеді жаулап алды. Суппилулиума Шаттиваза шартына сәйкес, Суппилулиума Тушраттаның қарсыласы Артатамамен келісім жасасқан. Артатаманың бұрынғы өмірі туралы немесе патшалық отбасымен байланысы туралы ештеңе белгісіз. Құжат оны хуриттердің патшасы деп атайды, ал Тушраттаға «Митанни патшасы» деген лақап беріледі, бұл Тушраттаға ұнамаған болуы керек. Суппиллюма Евфрат өзенінің батыс жағалауындағы жерлерді тоналай бастады және Ливан тауын өзіне қосты. Түшратта, егер бір тоқты немесе ешкі ұрланса, Евфраттың арғы жағына шабуыл жасаймын деп қорқытты. Содан кейін Суппиллюма атасының тұсында жоғарғы Евфраттағы Исуа жерінің қалай бөлінгенін айтады. Оны басып алуға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды. Әкесінің кезінде басқа қалалар да көтеріліс жасады. Суппиллюма оларды жеңгенін мәлімдейді, бірақ аман қалғандары Тушраттаның мемлекетіне қарасты Исуа жеріне қашып кетті. Осы кезде жасалған көптеген шарттарға қашқындарды қайтару туралы бап енгізілген, сондықтан Исуаның қашқындарды баспанаға беруі хеттіліктердің шапқынына себеп болған болуы мүмкін. Хет әскері шекараны кесіп өтіп, Исуаға кірді және қашқындарды (немесе дезертирлерді немесе эмиграциядағы үкіметтерді) хеттілік билікке қайтарды. «Мен басып алған жерлерді босаттым; олар өз жерлерінде қоныстанды. Мен босатқан барлық халық өздерінің тайпаларына қайта қосылды, ал Хатти олардың территорияларын біріктірді», - деп мақтанды Суппиллюма. Хет әскері Митанни астанасы Вашуканиге қарай түрлі аймақтар арқылы жорық жасады. Суппиллюма аймақты тонағанын, олжа, тұтқындар, мал, қой және жылқыларды Хаттиге әкелгенін айтады. Ол сондай-ақ Түшратта қашқанын, бірақ астананы басып ала алмағанын мәлімдейді. Бұл жорық Түшраттаның мемлекетін әлсіреткенмен, ол тағында қалды.
Екінші науқан
Екінші жорықта хеттіктер тағы да Евфрат өзенінен өтіп, Халаб, Мукиш, Ния, Арахати, Апина, Катна және аттары сақталмаған бірнеше қалаларды бағындырды. Арахатиден алынған олжаның ішінде соғыс арбаларын айдағандар да болды, олар барлық мүліктерімен бірге Хатти еліне әкелінді. Дұшпан әскерін әскерге қосу әдеттегі жағдай болғанымен, бұл хеттіктердің Митанның ең күшті қаруы – соғыс күймелеріне қарсы тұру үшін өздерінің күймелі әскерін құруға немесе нығайтуға тырысқанын көрсетеді. Тушратта оның патшалығына қатысты хеттіктердің ниеттерін күдіктенген болуы мүмкін, себебі Амарна хаттарында Тушраттаның қызы Тадухипаның Ахнатонмен некелесуі туралы бірнеше тақташалар бар, бұл Египет патшалығымен одақты нығайту мақсатында жасалған. Алайда, Суппиллюма оның патшалығын басып алғанда, египеттіктер уақтылы жауап бере алмады – мүмкін, Ахнатонның күрт қайтысы және египеттік таққа билік үшін күрес салдарынан. Кейінірек Суппиллюма мен Тушраттаның ұлы Шаттиваза арасында жасалған келісімге сәйкес, хеттіктердің үшінші шабуылынан кейін Кархемиш құлағаннан соң, Тушратта оның ұлдарының бірі бастаған топпен өлтірілді. Одан кейін азаматтық соғыс басталды, ол Суппиллюма Шаттивазаны Митанния тағына отырғызғанда аяқталды.
Амарна хаттары
Түшратта хаттарының алтауы, EA 24-ті қоса, Вашуканни қаласының болуы мүмкін жерлеріндегі топырақ құрамымен салыстыру үшін нейтрондық белсендіру талдауынан өтті. Нәтижелер Телл Фахрия орнына қатысты болмады.