Әрекеттерге негізделген есептеу (ABC) – өнімдер мен қызметтерге шығындарды дәл бөлу әдісі. Бағалау, ресурстарды талдау және тікелей шығындарды арттыруға көмектеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шығындарды бөлу әдісі
Method of apportioning costs
Қызметке негізделген есептеу (ABC) – бұл ұйымдағы іс-әрекеттерді анықтап, әрбір іс-әрекеттің құнын әрбір өнім мен қызметке олардың нақты тұтынуына сәйкес тағайындайтын есептеу әдісі. Осылайша, бұл модель дәстүрлі есептеумен салыстырғанда, тікелей шығындарға көбірек жанама шығындарды (оверхед) жатқызады. Ұлыбританияның Басқару бухгалтерлері институты (CIMA) ABC-ді ресурстарды тұтынуды және соңғы өнімдердің құнын есептеуді қамтитын іс-әрекеттердің құнын есептеу және бақылау тәсілі деп анықтайды. Ресурстар іс-әрекеттерге, ал іс-әрекеттер шығындар объектілеріне тұтыну бағалаулары негізінде бөлінеді. Соңғылары іс-әрекеттердің құнын өнімдерге тіркеу үшін шығындар драйверлерін пайдаланады. Үндістанның Шығын есепшілері институты (Institute of Cost Accountants of India) ABC жүйелері жеке іс-әрекеттердің құнын есептеп, әрбір өнім немесе қызметтің өндірілуі үшін атқарылған іс-әрекеттер негізінде өнімдер және қызметтер сияқты шығындар объектілеріне шығындарды тағайындайды. Бұл пайда мен зиян көздерін дәл анықтайды. Бангладештің Шығын және басқару бухгалтерлері институты (ICMAB) қызметке негізделген есептеуді фирманың атқаратын іс-әрекеттерін анықтайтын және содан кейін шығындар объектілеріне жанама шығындарды тағайындайтын есептеу әдісі ретінде анықтайды.
Activity based costing (ABC) is a costing method that identifies activities in an organization and assigns the cost of each activity to all products and services according to the actual consumption by each. Therefore, this model assigns more indirect costs (overhead) into direct costs compared to conventional costing. The UK's Chartered Institute of Management Accountants (CIMA), defines ABC as an approach to the costing and monitoring of activities which involves tracing resource consumption and costing final outputs. Resources are assigned to activities, and activities to cost objects based on consumption estimates. The latter utilize cost drivers to attach activity costs to outputs. The Institute of Cost Accountants of India says, ABC systems calculate the costs of individual activities and assign costs to cost objects such as products and services on the basis of the activities undertaken to produce each product or services. It accurately identifies sources of profit and loss. The Institute of Cost & Management Accountants of Bangladesh (ICMAB) defines activity based costing as an accounting method which identifies the activities which a firm performs and then assigns indirect costs to cost objects.
Ауру таралуы
Бастапқыда қарқынды қолданысқа ие болғаннан кейін, 1990 жылдары ABC Капланның теңгерімді көрсеткіштер жинағы және экономикалық қосылған құн сияқты баламалы өлшемдермен салыстырғанда өзінің позициясын жоғалтты. 2008 жылғы тәуелсіз есепте қолмен жүзеге асырылатын ABC ресурстарды тиімсіз пайдалану деп қорытындыланды: ол қымбатқа түседі және аз нәтиже үшін іске асыру қиын, сондай-ақ құндылығы төмен, ал балама әдістерді қолдану қажет. Басқа есептер ABC әдістемесімен қамтылған кең ауқымды көрсетеді. Алайда, қызметтер негізінде тіркеуді қолдану, қызметтер негізіндегі есепке алуға қосымша ретінде, ешқандай есептеу моделін алмастырмай, бірақ параллель процестерді есепке алуды шынайы тәсілге айналдыру үшін қолданылуы мүмкін.
Following strong initial uptake, ABC lost ground in the 1990s compared to alternative metrics, such as Kaplan's balanced scorecard and economic value added. An independent 2008 report concluded that manually driven ABC was an inefficient use of resources: it was expensive and difficult to implement for small gains, and a poor value, and that alternative methods should be used. Other reports show the broad band covered with the ABC methodology. However, application of an activity based recording may be applied as an addition to activity based accounting, not as a replacement of any costing model, but to transform concurrent process accounting into a more authentic approach.
Тарихи дамуы
Дәстүрлі түрде, шығындарды есептеушілер жанама шығындарға талдаудың кең пайызын қосып жүрді. Сонымен қатар, іс-әрекеттерге адамдар мен машиналар орындайтын амалдар кіреді. Дегенмен, жанама немесе қосымша шығындардың үлесі артқан сайын, бұл әдіс толығырақ болмай бастады, себебі жанама шығындар барлық өнімдерге теңдей әсер етпейді. Мысалы, бір өнімге басқа өнімге қарағанда бір қымбат машинада көбірек уақыт кетіп, бірақ тікелей еңбек пен материалдардың көлемі бірдей болса, машинаны пайдалануға байланысты қосымша шығын барлық өнімдерге бірдей «жоғары шығын» пайызы қосылғанда ескерілмейді. Осылайша, егер бірнеше өнім ортақ шығындарды бөліссе, бір өнім екіншісіне субсидия беру қаупі туындайды. ABC Джордж Стабустың «Іс-әрекет шығындары және кіріс-шығыс есебі» әдісіне негізделген. ABC тұжырымдамалары 1970 және 1980 жылдары АҚШ-тың өндіріс секторында қалыптасты. Осы кезеңде, қазір CAM I деп белгілі Advanced Management International консорциумы, іс-әрекетке негізделген есептеудің қағидаларын зерттеу және ресімдеуде маңызды рөл атқарды. Теңгерімді көрсеткіштер картасының жақтастары Робин Купер және Роберт С. Каплан 1988 жылдан бастап Гарвард Бизнес Шығармаларында жарияланған бірқатар мақалаларында осы тұжырымдамаларға назар аударды. Купер мен Каплан ABC-ді дәстүрлі шығындарды басқару жүйелерінің мәселелерін шешуге бағытталған тәсіл деп сипаттады. Бұл дәстүрлі есептеу жүйелері өндірістің нақты шығындарын және осыған байланысты қызметтердің шығындарын дәл анықтай алмайды. Осының салдарынан, менеджерлер шешімдерді дұрыс емес деректерге сүйене отырып қабылдады, әсіресе бірнеше өнім болған жағдайда. Шығындарды бөлу үшін кең ауқымды, кездейсоқ пайыздарды қолданудың орнына, ABC шығындарды объективті түрде тағайындау үшін себеп-салдар байланыстарын анықтауға ұмтылады. Іс-әрекеттердің шығындары анықталғаннан кейін, әрбір іс-әрекеттің құны өнімнің іс-әрекетті пайдалану деңгейіне пропорционалды түрде әрбір өнімге есептеледі. Осылайша, ABC бірлікке шаққандағы жоғары қосымша шығындарды анықтап, шығындарды төмендету немесе қымбат өнімдерге жоғары баға белгілеу жолдарын табуға назар аударады. Іс-әрекетке негізделген есептеуді Роберт С. Каплан мен В. Брунс 1987 жылы «Есептеу және басқару: далалық зерттеулер перспективасы» кітабындағы бір тарауда алғаш рет нақты анықтады. Олар бастапқыда өндіріс саласына баса назар аударды, онда технологияның және өнімділіктің артуы еңбек пен материалдардың тікелей шығындарының салыстырмалы үлесін азайтты, бірақ жанама шығындардың үлесін арттырды. Мысалы, автоматтандыру еңбекті қысқартып, тікелей шығынды азайтты, бірақ амортизацияны арттырды, ол жанама шығын болып табылады. Өндіріс салалары сияқты, қаржы институттарының да әртүрлі өнімдері мен клиенттері бар, бұл өнімдер мен клиенттер арасында субсидиялар туындатуы мүмкін. Қаржы институттарындағы персоналдық шығындар – пайыздан басқа шығындардың ең үлкен бөлігін құрайтындықтан, осы шығындарды өнімдер мен клиенттерге де дәлірек тағайындау қажет. Іс-әрекетке негізделген есептеу бастапқыда өндіріс үшін жасалған болса да, бұл мақсатқа одан да тиімді құрал болуы мүмкін. Іс-әрекетке негізделген есептеуді 1999 жылы Питер Ф. Друкер «21-ғасырдың басқару шақырулары» кітабында одан әрі түсіндірді. Ол дәстүрлі шығындар есебінің бір нәрсені жасауға кеткен шығынға, мысалы, бұранданың жиегін кесуге назар аударатынын айтады; ал іс-әрекетке негізделген есептеу істемеуге байланысты шығындарды, мысалы, қажетті бөлшек күтуге кеткен шығындарды да тіркейді. Іс-әрекетке негізделген есептеу дәстүрлі шығындар есебінде ескерілмейтін шығындарды тіркейді. Әрбір іс-әрекетке тағайындалған қосымша шығындар іс-әрекет шығындарының жиынтығын құрайды.
Traditionally, cost accountants had arbitrarily added a broad percentage of analysis into the indirect cost. In addition, activities include actions that are performed both by people and machine. However, as the percentages of indirect or overhead costs rose, this technique became increasingly inaccurate, because indirect costs were not caused equally by all products. For example, one product might take more time in one expensive machine than another product—but since the amount of direct labor and materials might be the same, additional cost for use of the machine is not being recognized when the same broad 'on cost' percentage is added to all products. Consequently, when multiple products share common costs, there is a danger of one product subsidizing another. ABC is based on George Staubus' Activity Costing and Input Output Accounting. The concepts of ABC were developed in the manufacturing sector of the United States during the 1970s and 1980s. During this time, the Consortium for Advanced Management International, now known simply as CAM I, provided a formative role for studying and formalizing the principles that have become more formally known as Activity Based Costing. Robin Cooper and Robert S. Kaplan, proponents of the Balanced Scorecard, brought notice to these concepts in a number of articles published in Harvard Business Review beginning in 1988. Cooper and Kaplan described ABC as an approach to solve the problems of traditional cost management systems. These traditional costing systems are often unable to determine accurately the actual costs of production and of the costs of related services. Consequently, managers were making decisions based on inaccurate data especially where there are multiple products. Instead of using broad arbitrary percentages to allocate costs, ABC seeks to identify cause and effect relationships to objectively assign costs. Once costs of the activities have been identified, the cost of each activity is attributed to each product to the extent that the product uses the activity. In this way, ABC often identifies areas of high overhead costs per unit and so directs attention to finding ways to reduce the costs or to charge more for more costly products. Activity based costing was first clearly defined in 1987 by Robert S. Kaplan and W. Bruns as a chapter in their book Accounting and Management: A Field Study Perspective. They initially focused on manufacturing industry where increasing technology and productivity improvements have reduced the relative proportion of the direct costs of labor and materials, but have increased relative proportion of indirect costs. For example, increased automation has reduced labor, which is a direct cost, but has increased depreciation, which is an indirect cost. Like manufacturing industries, financial institutions have diverse products and customers, which can cause cross product, cross customer subsidies. Since personnel expenses represent the largest single component of non interest expense in financial institutions, these costs must also be attributed more accurately to products and customers. Activity based costing, even though originally developed for manufacturing, may even be a more useful tool for doing this. Activity based costing was later explained in 1999 by Peter F. Drucker in the book Management Challenges of the 21st Century. He states that traditional cost accounting focuses on what it costs to do something, for example, to cut a screw thread; activity based costing also records the cost of not doing, such as the cost of waiting for a needed part. Activity based costing records the costs that traditional cost accounting does not do. The overhead costs assigned to each activity comprise an activity cost pool.
Баламалар
Соңғы жылдары күрделі және қымбат қолмен жүзеге асырылатын ABC әдістерін қолданбай, тиісті және толыққанды есептеу, бақылау және өлшеу жүйелерін қамтамасыз ету үшін «Жүйкелі есептеу» әдістері әзірленді. «Жүйкелі есептеу» негізінен жүйкелі өндірісте қолданылады. Бұл тәсіл денсаулық сақтау, құрылыс, қаржылық қызметтер, мемлекеттік органдар және басқа да көптеген қызмет салаларында өте пайдалы болып табылды. Теорияны шектеулер (TOC) қолдану, TOC және ABC әдістерінің өнімді бірге қатар қолданылуының қызықты аспектілерін көрсететін зерттеуде талданды. ABC-дегі шығындарды анықтау, TOC-дегі тұйықтарды анықтаумен шамалас сипатталады. Дегенмен, қарастырылып отырған процестердің шығын құрамына тереңдей түсіну зерттеу нәтижесін растайды: ABC күрделі процестерге қатысты жақсы құрылымдалған талдау ұсына алады, бұл егжей-тегжейлі ABC есептемесін дайындауға жұмсалатын күш-жігерді ескергенде, таңқаларлық емес.
Lean accounting methods have been developed in recent years to provide relevant and thorough accounting, control, and measurement systems without the complex and costly methods of manually driven ABC. Lean accounting is primarily used within lean manufacturing. The approach has proven useful in many service industry areas including healthcare, construction, financial services, governments, and other industries. Application of Theory of constraints (TOC) is analysed in a study showing interesting aspects of productive coexistence of TOC and ABC application. Identifying cost drivers in ABC is described as somewhat equivalent to identifying bottlenecks in TOC. However the more thorough insight into cost composition for the inspected processes justifies the study result: ABC may deliver a better structured analysis in respect to complex processes, and this is no surprise regarding the necessarily spent effort for detailed ABC reporting.
Мемлекеттік секторды пайдалану
ABC мемлекеттік басқару саласында қолданылатыны туралы хабарларға қарамастан, жарияланған зерттеулер әдістеменің бюджеттік практиканы және қолданыстағы қызметтерді басқару мен стратегияларды негіздеуден өзге табыстылығын растамайды. АҚШ Теңіз жаяу әскерлері 1999 жылдан бастап қолдана бастады. Ұлыбритания полициясы АВС-ті 2003-04 салық жылынан бастап Англия мен Уэльстің Ұлттық полиция жоспарының аясында, атап айтқанда Полиция қызметінің тиімділігін бағалау жүйесі ретінде міндетті түрде қолдануға көшті.
When ABC is reportedly used in the public administration sector, the reported studies do not provide evidence about the success of methodology beyond justification of budgeting practise and existing service management and strategies. Usage in the US Marine Corps started in 1999. Use of ABC by the UK Police has been mandated since the 2003 04 UK tax year as part of England and Wales' National Policing Plan, specifically the Policing Performance Assessment Framework.
EVA және процеске негізделген шығындарды интеграциялау
Жақында Mocciaro Li Destri, Picone & Minà (2012) экономикалық қосылған құн (EVA) өлшемдерін процеске негізделген есептеу (PBC) жүйесімен интеграциялайтын өнімділік және шығындарды өлшеу жүйесін ұсынды. Авторлар, қызметке негізделген есептеу жүйесінің ішкі бағытталған және талдау деңгейінің тым төмен екенін айтады. Екінші жағынан, олар стратегияны өнімділік өлшемдеріне қайта енгізу үшін капитал құнын ескерудің маңыздылығын атап көрсетеді.
Recently, Mocciaro Li Destri, Picone & Minà (2012) proposed a performance and cost measurement system that integrates the economic value added (EVA) criteria with process based costing (PBC). Authors note that activity based costing system is introspective and focuses on a level of analysis which is too low. On the other hand, they underscore the importance to consider the cost of capital in order to bring strategy back into performance measures.
Шектеулер
ABC-нің қолданылуы қажетті деректерді жинау құнымен байланысты. Бұл қызметтер мен басқарудағы баяу процестердің кеңінен таралған себебіне айналады, онда әрбір тапсырмаға жұмсалатын қызметкер уақыты шығындардың басым бөлігін құрайды. Сондықтан өндірістік тапсырмаларға қатысты қолдану ең қолайлы сценарий болып көрінбейді.
Applicability of ABC is bound to cost of required data capture. That drives the prevalence to slow processes in services and administrations, where staff time consumed per task defines a dominant portion of cost. Hence the reported application for production tasks do not appear as a favorized scenario.
Тұрақты шығындарды айнымалы ретінде қарау
ABC-мен байланысты болатын мәселе, басқа да шығындарды бөлу әдістері сияқты, тұрақты шығындарды өзгермелі шығындар сияқты қарастырады. Бұл, тиісті түсініксіздік болған жағдайда, кейбір адамдарға қате түсінік тудырып, нәтижесінде дұрыс емес шешімдерге алып келуі мүмкін. Мысалы, негізгі құралдарды жеке өнімдерге бөлу, бөлістен кейін пайдасыз көрінетін өнімдерді тоқтатуға себеп болуы мүмкін, тіпті оларды тоқтату соңғы нәтижеге кері әсер етеді.
The potential problem with ABC, like other cost allocation approaches, is that it essentially treats fixed costs as if they were variable. This can, without proper understanding, give some people an inaccurate understanding which can then lead to poor decision making. For example, allocating PPE to individual products, may lead to discontinuation of products that seem unprofitable after the allocation, even if in fact their discontinuation will negatively affect the bottom line.
Тректеу шығындары
Тіпті ABC жүйесінде де кейбір жалпы шығындарды өнімдер мен клиенттерге, мысалы, бас директордың жалақысын жатқызу қиын. Бұл шығындар "бизнесті қамтамасыз ету" деп аталады және олар өнімдер мен клиенттерге жатқызылмайды, себебі оны жасауға ешқандай мағыналы әдіс жоқ. Бұл бөлінбеген жалпы шығындардың барлық өнімдерден түсетін кірістер есебінен өтелуі керек, бірақ ABC қолданылғанға дейін болған жалпы шығындарға қарағанда олардың көлемі кішірек болады. Кейбіреулер қызметтерге тікелей байланысты емес шығындарды өнімдерге "кез келген тәртіппен бөлу" керек деп санайтын болса да, ABC жүйесінің жалғыз мақсаты – басқаруға қажетті ақпаратты ұсыну екенін есте ұстаған жөн. Сондықтан, ешқандай шығынды кездейсоқ түрде жатқызудың қажеті жоқ.
Even in ABC, some overhead costs are difficult to assign to products and customers, such as the chief executive's salary. These costs are termed 'business sustaining' and are not assigned to products and customers because there is no meaningful method. This lump of unallocated overhead costs must nevertheless be met by contributions from each of the products, but it is not as large as the overhead costs before ABC is employed. Although some may argue that costs untraceable to activities should be "arbitrarily allocated" to products, it is important to realize that the only purpose of ABC is to provide information to management. Therefore, there is no reason to assign any cost in an arbitrary manner.
Автоматтандырылған қызмет бойынша шығындар есебін жүргізуге көшу
ABC жүйесін қолданудағы төмен шығындардың шарты – қажетті ABC моделіне алып келетін бухгалтерлік кеңейтім арқылы деректерді жинауды автоматтандыру. Оқиғаларға негізделген бухгалтерлік есепке алудың белгілі тәсілдері автоматтандыру жолын ғана көрсетеді. Кез келген процестің бір сатыдан екінші сатыға өтуі маңызды оқиға ретінде анықталуы мүмкін. Жұпталған оқиғалар тиісті әрекеттің негізін қалайды. IETF стандартындағы RADIUS аутентификациясы және авторизациясының қазіргі деңгейі барлық жұмыс орындарындағы әрекеттерді есепке алуға оңай шешім ұсынады. Бұл, жай ғана аутентификация және авторизация (AA) тұжырымдамасын, аутентификация, авторизация және есепке алу (AAA) тұжырымдамасына кеңейтуді білдіреді. AAA үшін қажетті тәсілдер ұялы қызметтер аясында, мысалы, смартфондарды деректерді автоматты түрде жинау үшін интеллектуалды агенттер ретінде пайдаланғанда анықталып, қамтамасыз етіледі.
The prerequisite for lesser cost in performing ABC is automating the data capture with an accounting extension that leads to the desired ABC model. Known approaches for event based accounting simply show the method for automation. Any transition of a current process from one stage to the next may be detected as a relevant event. Paired events easily form the respective activity. The state of the art approach with authentication and authorization in IETF standard RADIUS gives an easy solution for accounting all workposition based activities. That simply defines the extension of the Authentication and Authorization (AA) concept to a more advanced AA and Accounting (AAA) concept. Respective approaches for AAA get defined and staffed in the context of mobile services, when using smart phones as e. a. intelligent agents or smart agents for automated capture of accounting data .