Мейірімділік, кешірім және инабаттылық

Кіріспе

Қайырымдылық, кешірім және мейірімділік (орта ағылшын тілінен, англо-француз тіліндегі merci сөзінен, орта ғасырлық латын тіліндегі merced, merces – "төленген баға, еңбекақысы", латын тіліндегі merc, merxi – "тауар") – түрлі этикалық, діни, әлеуметтік және құқықтық жағдайлардағы қайырымдылық, кешірім және мейірімділік. Әлеуметтік және құқықтық жағдайда мейірімділік – биліктегілердің (мысалы, судьяның сотталғанға көрсеткен мейірімі) немесе гуманитарлық үшінші тараптың (мысалы, соғыс құрбандарын емдеуге арналған мейірімділік миссиясы) инабатты мінез-құлқы болуы мүмкін.

Анықтама

"Мейірімділік" – қылмыскерге немесе өкіметіңіздегі адамға көрсетілген кешірімділік немесе сабырлылық; сондай-ақ, құдайдың немесе иемірдің сыйы ретіндегі игілік. "Біреудің мейіріміне қалу" дегеніміз, біреуге қарсы қорғанышсыз болу.

Заң және этика

Әділеттік жүйесінде қайырымдылық көбінесе "кешірім" деп аталады. Бұл - атқарушы биліктің егемендік құқығы және толық дербес болып табылады. Джон Локк оны "Заңның талаптарын ескермей, кейде тіпті оған қарсы, қоғамдық мүдде үшін, өз қалауынша әрекет ету билігі" деп түсіндірді. АҚШ-тың алтыншы апелляциялық округінің соты былай деді: "Кешірімнің мәні – ол кешірім берушінің еркіне ғана негізделген. Ол оны беру немесе бермеу себебін түсіндіруге міндетті емес".

Діндер

Құдайдың мейірімділігі туралы ұғым түрлі діндерде, оның ішінде индуизмде, христиандықта, иудаизмде және исламда кездеседі. Дін сенімдерінің бір бөлігі ретінде мейірімділікке байланысты істер, яғни садақа беру, ауруларға көмектесу және мейірімділік шаралары арқылы ерекше атап көрсетіледі.

Христиандық

Ендеше, нық сеніммен рақым иесі Құдайдың тағына жақындайық, одан мейірімділікке қол жеткізіп, қажеттілік шағында көмекке ие болайық. Рақым мен мейірім – Құдайдың тегін сыйы, ешқандай еңбекті талап етпейтін игіліктер. Рақым – Құдайдың кеңшілігі, оның рухани көмегі. Рақым – лайықсыз нәрсені алу, ал мейірім – лайықсыз жазадан құтылу. Жаңа өсиетте мейірімге ерекше мән берілген, мысалы, Магнификат пен Бенедикт (Зәкәрияның әні), Лұқаның Ізгі хабары және Бәпағат сөздерінде: «Мейірімділер бақытты, олар мейірімділік көреді». Қайырымдылық істері (жеті денелік және жеті рухани амал) католик және шығыс православие дәстүрінің бір бөлігі. «Dives in misericordia» (Мейірімге толы) энциклопедиясында Папа Иоанн Павел II мейірімнің – Құдайдың мейірімі мен адамның мейірімділікке деген қажеттілігінің – рөлін зерттеді. Ол «Жаралғаннан кейін» Исаның «Жаратушы» сөзінің мәнін түсіндірді. Рим-католик құлшылығында мейірімге жиі сілтеме жасалады, мысалы, [[Кирь: Иеміз, мейірімді бол, Мәсіх, мейірімді бол]]. Мейірім – христиан иконографиясының маңызды тақырыбы. Орта ғасырдан бері өнердегі көптеген бейнелер адамдарды қайырымдылық жасауға шақырып, суретші тарихшысы Ральф ван Бюреннің айтуынша, Каравджио мысалында, «көрермендерге өз өмірінде мейірімділікті зерттеуге көмектеседі». XX ғасырда Рим-католик шіркеуінде мейірімге жаңа назар аударылды, бұл ішінара Құдайдың мейірімділігіне деген құлшынысқа байланысты болды. Құдайдың мейірімділігіне деген құлшыныстың басты мақсаты – Құдайдың мейірімділігі мен сүйіспеншілігін сезініп, осы сүйіспеншілік пен мейірімділікті мұқтаж жандарға жеткізу. Бірқатар Рим-католик қасиетті орындары, мысалы, Польшадағы Краковтағы Илаһи мейірімділік базиликасы және Илаһи мейірімділік ұлттық қасиетті орны (Стокбридж, Массачусетс штаты) осы мейірімділікке арналған. Илаһи мейірімділік базиликасының ашылуы кезінде Иоанн Павел II Фаустинаның күнделігінен үзінді келтіріп, мейірімділікті «Құдайдың ең ұлы қасиеттері» деп атады. Бірінші Әлемдік мейірімділік конгресі 2008 жылдың сәуір айында Римде өтті және Папа Бенедикт XVI ашты. 2015 жылы Санкт-Петер базиликасында «Misericordiae Vultus» («Мейірімнің бейнесі») атты Папалық жарғысында Папа Франциск 2015 жылдың 8 желтоқсанынан бастап – Ұлы Марияның Таза тұжырымы күнінен 2016 жылдың 21 қарашасына дейін – Иса Мәсіх Патша күніне дейін Мейірімділікке арналған ерекше және керемет қасиетті жылды жариялады. Ерекше қасиетті жылдың тақырыбы «Әкесі сияқты мейірімді болайық» деген сөздерден алынды.

says, "So let us confidently approach the throne of grace to receive mercy and to find grace for timely help." Grace and mercy are similar in that both are free gifts of God and both are dispensed absent any merit on the part of the recipient. Grace is the favor of God, a divine assistance. Grace is what one receives that one does not deserve while mercy is what one receives when one does not get what one deserves. An emphasis on mercy appears in the New Testament, for example in the Magnificat and Benedictus (Song of Zechariah), in Luke's Gospel, and in the Beatitudes in : "Blessed are the merciful, for they will receive mercy." The Works of Mercy (seven corporal and seven spiritual works) are part of the Catholic and Eastern Orthodox traditions.]] In the encyclical Dives in misericordia ("Rich in Mercy") Pope John Paul II examined the role of mercy—both God's mercy, and also the need for human mercy. He saw in the Parable of the Prodigal Son "the essence of the divine mercy". Roman Catholic liturgy includes frequent references to mercy, e. g., as in [[Kyrie: Lord have mercy, Christ have mercy. Mercy has also been an important subject of Christian iconography. Since the Middle Ages, many representations in art encouraged people to practice the works of mercy and, as the art historian Ralf van Bühren explains using the example of Caravaggio, helped "the audience to explore mercy in their own lives". In the 20th century, there was new focus on mercy in the Roman Catholic Church, partly due to the Divine Mercy devotion. The primary focus of the Divine Mercy devotion is the merciful love of God and the desire to let that love and mercy flow through one's own heart towards those in need of it. A number of Roman Catholic shrines are specifically dedicated to Divine Mercy, e. g. the Basilica of Divine Mercy in Krakow Poland, and the National Shrine of The Divine Mercy (Stockbridge, Massachusetts). During the dedication of the Basilica of Divine Mercy, John Paul II quoted the Diary of Faustina and called mercy the "greatest attribute of God Almighty". The first World Apostolic Congress on Mercy was held in Rome in April 2008 and was inaugurated by Pope Benedict XVI. In 2015, at St. Peter's Basilica, in a Papal Bull of Indiction entitled Misericordiae Vultus ("The Face of Mercy"), Pope Francis proclaimed a Special and Extraordinary Holy Year Jubilee Year of Mercy, from December 8, 2015: Solemnity of the Immaculate Conception of the Blessed Virgin Mary, until November 21, 2016: the Solemnity of Our Lord Jesus Christ the King. The theme of the Extraordinary Jubilee was taken from , "Merciful, Like the Father".

Ислам діні

Ислам дінінде "Ең мейірімді" (Әл Рахим) Алланың есімдерінің бірі, ал "Ең кеңшіл" (Әл Рахман) Құранда ең көп кездесетін есім. Рахман мен Рахим екеуі де "Рахмет" түбірінен туындайды, ол мейірімділік пен инабатты білдіреді. Мейірімділіктің бір түрі ретінде, зекет беру – Исламның бес тірегінің төртіншісі және сенімділерге қойылатын міндеттердің бірі.

Иудаизм

Рахам деген еврей сөзі – рахамим, ол әрқашан көпше түрінде келеді, сондықтан сөзбе-сөз "рахымдар" дегенді білдіреді. "Рақым – лайық емес адамдарға мейірімділік көрсету және жазаға лайық болғандарды кешіруді қамтиды." Рақым – Құдайдың ерекше қасиеттерінің бірі. Ол былай дейді: "Ие, Ие, мейірімді және инабатты Құдай, ашуға жайлы емес, және адалдығы мен мейірімділігі мол." Бұл туралы Ишая кітабында Бабылға жер аударылу контекстінде де айтылады: "Себебі Ие Өз халқына мейірім көрсетті және қасірет көргендеріне аянып, оларды жайлылыққа бөледі. Бірақ Сион: «Ие мені тастап кетті, Раббым мені ұмытты!» деді. Әйел баласын ұмыта ма, немесе құрсағындағы баласына жаны ашымай ма? Егер аналар да ұмытса, Мен сені ешқашан ұмытпаймын." Сондай-ақ: "Дұға ету және ораза ұстау, мейірімділік пен әділдік көрсету жақсы." Дәуіт күнәсі үшін үш жылдық аштық, үш ай бойы жауларының қуғыны немесе үш күндік обаның арасынан таңдауға мәжбүр болғанда, обаны таңдап: «Біз Құдайдың қолынан өлейік, өйткені Ол өте мейірімді, бірақ адам қолынан емес» деді. 103-забурда Құдайдың рақымы мақталады.

Басқа діндер мен нанымдар

Кван-Ин, мейірімділік пен қайырымдылық бодис-сатвасы, Азиядағы ең танымал және құрметке ие бодис-сатвалардың бірі. Каруна (көбінесе "қайырымдылық" деп аударылады) индуизм, буддизм және джайнизм діндерінің бір бөлігі болып табылады. Каруна буддизмнің барлық мектептерінде кездеседі, ал джайнизмде ол әмбебап достықтың бір көрінісі ретінде қарастырылады. Рухани ұстаз Мехер Баба өзінің О Парвардигар дұғасында Құдайды "барлық мейірімді және мәңгілік қайырымды" деп сипаттады және біз Құдайға "Оның мейірімділігін шақыру" арқылы жақындаса аламыз деп сендірді.

Дәйексөздер

"Мен әрдайым мейірімнің қатаң әділдіктен гөрі байырақ жеміс беретінін байқадым." ―Абрахам Линкольн
"Себебі балалар күнәсіз, олар әділдікті жақсы көреді, ал біздің көпшілігіміз жаманбыз және табиғатымыздан мейірімділікті артық көреміз." ―Г.К. Честертон

О. Генридің "Қайта қалпына келтірілген реформа" әңгімесінде сейф жаратын Джимми Валентин, банктік сейфте қазақы түрде тұрып қалған баланы босату үшін өзінің кім екенін және ұрлық шеберлігін ашады. Оны ұстап келген детектив Валентиннің сейфті жарып салынғанын көреді. Валентин кейіннен өздігінен бас бергенде, детектив оны танымағандай жасайды және кетеді.