Цао Кунь – қытай генерал және саясаткері (1862-1938). Қытай Республикасының президенті (1923-1924), Бэйян әскерінің саяси қайраткері. Биографиясы, өмір жолы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай генерал және соғыс бастығы (1862–1938)
Chinese general and warlord (1862–1938)
Генерал Цао Кун (; әдеби есімі: Чжуншань (仲珊)) (12 желтоқсан 1862 – 15 мамыр 1938) – қытай соғыс бастығы және саясаткер, 1923–1924 жылдары Қытай Республикасының президенті болған, сондай-ақ Бейян әскеріндегі Жили тобының әскери жетекшісі; ол Пекин католик университетінің қамқоршысы да болды.
General Cao Kun (; courtesy name: Zhongshan (仲珊)) (December 12, 1862 – May 15, 1938) was a Chinese warlord and politician, who served as the President of the Republic of China from 1923 to 1924, as well as the military leader of the Zhili clique in the Beiyang Army; he also served as a trustee of the Catholic University of Peking.
Ерте өмір және басшылыққа көтерілу
Цао Тяньцзинь қаласында кедей отбасында дүниеге келді. 1894 жылы Бірінші Қытай-Жапон соғысы кезінде ол Жосонға соғысуға әскермен бірге барды. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Юань Шикайға қосылып, Жаңа армияны (Бейян армиясы деп аталады) даярлауға қатысты. Юаньның ризашылығына ие болған Цао өте жылдам өрледі. 1911 жылғы Синхай революциясы кезінде ол Бейян 3-дивизиясына қолбасшылық етті. Ол Бейян армиясының генералы болып тағайындалды және Фэн Гуоцзянның қайтысынан кейін Чжили тобын басқарды. 1918 жылғы сайлауда Дуан Кируи оған вице-президенттік лауазымын уәде еткенімен, Ұлттық Ассамблеяның көп бөлігі кетіп қалғандықтан, кворум болмады және лауазым бос қалды. Цао Дуанның өзін алдағанын сезініп, 1920 жылы оны шайқаста жеңді. Сюй Шичан мен Ли Юаньхонгты отставкаға мәжбүр еткеннен кейін, сондай-ақ пара алуға қатысқаннан кейін, ол 1923 жылдың 10 қазанында Қытай Республикасының президенті болды (Пекинде) және 1924 жылдың 2 қарашасына дейін қызмет етті. 1922 жылдың наурыз айында Цао Хэндли Пейдж ұшағымен (вероятно, модификацияланған HP O/400) «Бейжің Хан Эйрлайнз» әуе компаниясын іске қосуға тырысты. Айынышты жағдай, әуе компаниясының үш күндік сынақ сапары апатқа ұшырады: ұшақ Пекинге жақындағанда құлап, ішіндегі 14 адамның барлығы қаза тапты. Цао Синьцзянда тұратын қытай мұсылман әскери қолбасшысы Ма Фусинмен туыс болды.
Cao was born to a poor family in Tianjin. During the First Sino Japanese War in 1894, he went with the army to fight in Joseon. After the war was over he joined Yuan Shikai to participate in the training of the New Army (known as the Beiyang Army). Admired by Yuan, Cao managed to rise very quickly. By the time of the 1911 Xinhai Revolution he commanded the Beiyang 3rd Division. He was made a general in the Beiyang Army and led the Zhili clique after the death of Feng Guozhang. During the 1918 election he was promised the vice presidency by Duan Qirui but the office remained vacant after most of the National Assembly left, depriving it of a quorum. He felt betrayed by Duan and defeated him in battle in 1920. After forcing the resignations of both Xu Shichang and Li Yuanhong, and engaging in bribery, he became president of the Republic of China (in Beijing) on 10 October 1923, serving to 2 November 1924. In March 1922, Cao attempted to launch an airline, "Beijing Han Airlines", with a Handley Page aircraft (likely a modified HP O/400). Unfortunately, the airline's 3 day trial tour ended in disaster: the plane crashed on approach to Beijing, killing all 14 onboard. Cao had a family connection to the Chinese Muslim military commander Ma Fuxing, who resided in Xinjiang.
"Президентке пара беру"
Сао Кун президенттік лауазымға әрбір мүшеге 5000 күміс доллар сыйлық беріп, ашықтан-ашық пара беру арқылы келді. Бұл оқиға Бейян үкіметінің және сайлау өткізуге тіпті кворум болмаған Ұлттық Ассамблеяның беделін түсірді. Бұл оның барлық қарсыластарына қарсы болуына және оның өзінің топтары да жікке бөлінуден зардап шегуіне әкелді. Оның басты қолдаушысы Ву Пэйфумен қарым-қатынасы нашарлап, Жили тобында жарылу туралы әңгімелер тарады, бірақ олар Фэнтай тобына қарсы күресу үшін бірікті. Президенттікке келгеннен кейін жасаған алғашқы қадамдарының бірі – 1923 жылғы Қытай Конституциясын жариялау болды. Күнәлі жиналыс асығыс дайындаған бұл Конституция ең демократиялық және прогрессивті болып саналды, бірақ бұрынғы Конституциялар сияқты, ол да толығымен назарсыз қалды. 1924 жылдың қазан айында Чжан Цзолиньге қарсы соғыс кезінде Пекин төңкерісінде Сао өзінің офицері, генерал Фэн Юйсянның сатқындығына ұшырап, тұтқынға алынды. Фэн Пекинге басып кіріп, Саоны отставкаға кетуге мәжбүр етті. Оның інісі Цао Жуй үй қамауында жүргенде өзіне-өзі қол жұмсады. 1926 жылы Фэннің Ву Пэйфуға деген жақсы ниетімен Сао Кун тұтқыннан босатылды. Сао 1938 жылдың мамыр айында Тяньцзиньдегі үйінде қайтыс болды.
Cao Kun infamously acquired the presidential office by openly bribing assembly members with 5,000 silver dollars each. That episode brought disrepute to the Beiyang government and the National Assembly, which lacked a quorum even to hold elections. It also turned all the rival factions against him, and his own clique began suffering from dissension. Relations with his chief protégé, Wu Peifu, soured and there were rumors of an impending split within the Zhili clique, but they stayed together to fight against the Fengtian clique. One of his first acts as president was to promulgate the 1923 Constitution of China. Hastily drafted by the guilt ridden assembly, it was deemed the most democratic and progressive charter yet, but like previous charters, it was ignored completely. During a war against Zhang Zuolin in October 1924, Cao was betrayed and imprisoned by one of his own officers, General Feng Yuxiang, in the Beijing coup. Feng occupied Beijing and forced Cao to resign. His brother, Cao Rui, committed suicide while he was under house arrest. In 1926, Cao Kun was released from captivity as a goodwill gesture by Feng to Wu Peifu. Cao died in his home at Tianjin in May 1938.