Иисалми: Финляндияның тарихы мен мәдениетінің қаласы
Iisalmi
Исальми – Финляндияның Солтүстік Савония аймағындағы қала. 1627 жылдан тарихы бар, Кольйонвирта шайқасына да танымал, студенттер көп жиналатын орталық.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Исалми (['/i//i//s//æ//l//m//ɪ/ EEsahlme; ; Idensalmi) – Финляндияның Солтүстік Савония аймағындағы қала және муниципалитет. Ол Куопиодан солтүстікке, ал Каяниден оңтүстікке орналасқан. Муниципалитетте халқы бар, сонымен қатар бұл аймақтағы маңызды студенттік қала.
Iisalmi ('/i//i//s//æ//l//m//ɪ/ EEsahlme; ; Idensalmi) is a town and municipality in the region of Northern Savonia in Finland. It is located north of Kuopio and south of Kajaani. The municipality has a population of , as well as a significant study town in the region.
Тарих
Исалми қаласының тарихы 1627 жылға дейін жетеді, осы жылы жергілікті шіркеу төңірегінде Исалми приходы құрылды. 18 ғасырда, Финляндия шведтер билігінде болған кезде, Швеция Ресей империясымен жиі соғысқан, ал Исалмидегі Колжонвирта аймағы – шведтердің ең маңызды жеңістерінің бірі болған шайқас алаңы еді. Дегенмен, Швеция Ресеймен болған соңғы соғысында жеңіліп, 1809 жылы Финляндияны Ресей империясына беруге мәжбүр болды. Исалми 1891 жылғы 20 қазанда қала мәртебесін алды.
Iisalmi traces its roots back to 1627, when the parish of Iisalmi was formed around the local church. In the 18th century, when Finland was under Swedish control, Sweden was frequently at war with Imperial Russia, and the area of Koljonvirta in Iisalmi was a battlefield on which one of the greatest Swedish victories occurred. However, Sweden lost its last war with Russia and had to surrender Finland to the Russian Empire in 1809. Iisalmi gained its status as town on October 20, 1891.
География
Исалми аймағында 111 көл бар, олардың ең ірілері – Онкивеси, Хаапаярви, Поровеси және Неркоо көлдері.
There are 111 lakes in the Iisalmi region, the largest of which are Lake Onkivesi, Lake Haapajärvi, Lake Porovesi and Lake Nerkoo.
Экономика
Олви – Финляндиядағы соңғы ірі тәуелсіз сыра қайнату зауыты. (Басқа ірі фин сыра қайнатушылары көпұлтты компанияларға сатылды.) Genelec, әлемдік жазба студияларында қолданылатын активті мониторлар мен динамиктерді өндіруші, зауыты мен бас кеңсесі Исалмиде орналасқан. Normet, жер асты тау-кен қазу және туннель салуға арналған механикаландырылған жабдықтарды жобалайтын және өндіретін компания, сондай-ақ оның зауыты мен бас кеңсесі Исалмиде орналасқан. Profile Vehicles жедел жәрдем және полиция машиналарын жасап шығарады. Исалми VR желісінде өзінің теміржол станциясына ие. 2006 жылдың желтоқсанында Исалми мен Оулу арасындағы теміржол желісі электрлендірілді, бұл дизельдік локомотивтерді ауыстырды.
Olvi, the last big independent beer brewery in Finland, has its factory and headquarters in Iisalmi. (Other big Finnish breweries have been bought by multinational companies.) Genelec, a manufacturer of active monitors and loudspeakers] used in recording studios worldwide, has its factory and headquarters in Iisalmi. Normet, engineers and manufacturers of mechanised equipment for underground rock mining and tunnelling, also has its factory and headquarters in Iisalmi. Profile Vehicles makes ambulances and police cars. Iisalmi has its own railway station on the VR network. The line between Iisalmi and Oulu was electrified in December 2006, replacing diesel haulage of trains.
Оқиғалар
Исальми салыстырмалы түрде кішкентай қала болғанымен, шағын және орташа көлемде көптеген мәдени шаралар өтеді. Көптеген шаралардың бірі – "Rompepäivät", ол "Ескі нәрселер мен заттар күні" деп аударылады. Адамдар жиналып, кішкентай тігін инелерінен бастап ескі тракторларға дейін әртүрлі ескі заттар әкеледі, оларды барлығы көруге және көптеген ұсақ-түйектерді сатып алуға болады. Бірнеше ескі, қалпына келтірілген автомобильдер, жүк көліктері, мотоциклдер мен тракторлар, олардың кейбіреуі финляндиялық өндірісте жасалған, көрмеге қойылады. Бұл жерде адамдар "өткен шақтарды" еске алады немесе "көне заттарға" таңғалады. Кейде мұқият қалпына келтірілген машиналар сатып алуға ниет білдіргендерге сатылады, әрине, олардың мүмкіндігі болса. "Oluset" – жыл сайын шілде айында ұйымдастырылатын музыка фестивалі. Басты демеуші – жергілікті Olvi сыра зауыты. "Oluset" шамамен "бірнеше сыра" дегенді білдіреді. Сондай-ақ, Olvi компаниясы "Limuset" ("Кішкентай газдалған сусындар фестивалі") атты кішкентай фестивальді де ұйымдастырады. "Limuset" негізінен балалар мен жастарға арналған, ал аумақта алкогольді сусындар сатылмайды.
Iisalmi, even though being a relatively small town, has many cultural events on small and somewhat larger scales. One memorable event, of the many, is "Rompepäivät", which translates as "the days of old junk and stuff". People gather together bringing various old items, from small sewing needles to old tractors, for everyone to see and many small things to be sold. A few old restored cars, trucks, motorcycles and tractors, some of them Finnish made, are displayed for others to see. Here people talk about "good old times" or wonder over "ancient artifacts". Sometimes some of the finely restored machines are for sale to anyone interested to buy—of course if they can afford it. "Oluset" is a music festival organized each July annually. The main sponsor is local brewery company Olvi. "Oluset" roughly translates to "a few beers". Also a smaller festival, "Limuset" ("Little soft drink festival" is organize as well by Olvi. "Limuset" is mainly dedicated to kids and young people, and no alcoholic drinks are sold in the area.
Тағам
1980 жылдары Савонияның әрбір муниципалитеті өзінің ұлттық тағамын дауыс беру арқылы анықтады. Бидай мен арпадан жасалған жұқа қыбыршық немесе крап, Мюринпохьялетту, Исалмидің дәстүрлі тағамы ретінде таңдалды. Гиннес рекордтар кітабында көрсетілгендей, әлемдегі ең кішкентай мейрамхана – Куаппи – Исалми қаласында орналасқан.
In the 1980s, each of Savonia's municipalities voted for its own parish dishes. Muurinpohjalettu, a thin pancake or crêpe made of wheat and barley, were chosen as the traditional food of Iisalmi. According to the Guinness Book of Records, the world's smallest restaurant, Kuappi, is located in Iisalmi.
Музыка
Қазіргі уақытта ең танымал Ийсалми қалалық тобы – әзілді ел рок оркестрі «Халаватун Папат». Атының шамамен аудармасы – «Қарғыс атқан аталар». 20 ғасыр композиторы Юнас Кокконен, әнші-күйші Жаакко Теппо және джаз пианині және композиторы Ярмо Саволайнен осы жерде дүниеге келді.
Currently the most famous Iisalmi based band is a humorous country rock orchestra Halavatun Papat. A rough translation of the name is "Damn Grandfathers". 20th century composer Joonas Kokkonen was born here, as were singer songwriter Jaakko Teppo and jazz pianist and composer Jarmo Savolainen.
Спорт
Исалми ең танымал футбол клубы, ПК 37 және шайбалы хоккей клубы, ИПК (Исалмен Пели Кархут) арқасында белгілі. Басқа да белгілі спорт клубтары: ФБР (флорбол клубы), Исалмен палловейкоты, Клуби 36, Иина, Исалмен Виза және Колжонвирран рацастажаты (ат спорты клубы). Исалмиде спортпен айналысуға көптеген жақсы орындар бар. Палоисвуори шаңғы орталығының жанында өте жақсы фризби гольф алаңы орналасқан. Исалмиде Перту жағажайы және Қала жағажайы сияқты көптеген жақсы жағажайлар бар. Көптеген жағажайларда жағажай волейболы ойнауға да мүмкіндік бар. Қыс мезгілінде Исалмиде жақсы шаңғы жолдары мен коньки тебу айдындары бар; қысқы спорт жанкүйерлері Палоисвуори шаңғы орталығында тау шаңғысы мен сноубордпен де сырғаналауға болады. Сонымен қатар, Исалмиде спорт залында жаттығулар, жүзу, боулинг және мини-гольф ойнауға қолайлы жағдайлар жасалған.
Iisalmi is best known for its football club, PK 37 and ice hockey club, IPK (Iisalmen Peli Karhut). Other known sports clubs are FBI (floorball club), Iisalmen palloveikot, Klubi 36, Iina, Iisalmen Visa and Koljonvirran ratsastajat (riding club). Iisalmi has many good locations for playing sports. There is a very nice frisbee golf place near the Paloisvuori ski center. There are also many good beaches in Iisalmi, for example Perttu's beach and the Beach of the City. Many beaches offer an opportunity for beach volleyball too. In winter time Iisalmi offers good ski trails and skating rinks; winter sports fans can also go downhill skiing and snowboarding at the Paloisvuori ski center. In addition, Iisalmi has good facilities for gym workouts, swimming, bowling and minigolf.