Кіріспе
Салинас өзені, АҚШ, Калифорния штаты
1989 жылға дейін Салинас өзені жыл бойы үздіксіз ағып тұрды, бұл кемінде 1941 жылға дейін созылды, осы жылдан бастап АҚШ Геологиялық қызметі (USGS) Салинас аймағында толық мониторинг жүргізе бастады. Көптеген жағдайларда, негізінен Салинас алқабындағы ауыл шаруашылығына қажетті судың соңғы жылдары артуына және оның нәтижесінде жер асты сулары деңгейінің төмендеуіне байланысты, Салинас өзенінің төменгі бөлігі (Кинг-Ситидің солтүстігінде) 2013–2016 жылдары толығымен құрғап қалды. Бірақ, мол жаңбыр жауғанда және сирек жағдайларда, қазіргі кезде әдетте құрғақ болатын бұл арна, жылдам ағысқа ие өзенге қайта айналуға қабілетті. Жаңбырдың нәтижесінде туындаған су тасқыны кезінде оның ені кейде 1,6 шақырымнан асады. 20-шы ғасырда мұндай су тасқыны шамамен 3–10 жылда бір рет орын алған. Өзен бойындағы соңғы осындай су тасқыны 1998 жылы тіркелген. 2016–2017 жылдардың қысындағы ерекше құрғақшылықты бұзған жаңбырлар 2017 жылдың қаңтар айында өзеннің ағысын төменгі солтүстік бөлігіне қайтаруға мүмкіндік берді. Өзеннің көп бөлігінің қазіргі кездегі құрғақ немесе ағынсыз болуы, ауа райының соңғы өзгерістерінен гөрі, адамның әрекетінен туындаған болуы мүмкін. Соңғы жылдары Салинас айманындағы жауын-шашынның мөлшері тарихи орташа көрсеткіштерден айтарлықтай өзгешеленбеді; Салинастағы 139 жылдық орташа жылдық жауын-шашын мөлшері жылына, ал 2000 жылдан бергі орташа жылдық жауын-шашын мөлшері жылына. Суды пайдаланудың соңғы жылдары күрт өсуі, әсіресе ауыл шаруашылығы саласында, сондай-ақ өзеннің және оның салаларының бөгеттелуі, өзен төсегінің қазіргі кездегі құрғақ жағдайына ықпал етуі мүмкін. Монтерей округінің Су ресурстары агенттігі қазіргі уақытта суды пайдалануды бақылау бағдарламасын жүргізеді, ол барлық ауыл шаруашылығы су пайдаланушыларынан Салинас алқабының азайып бара жатқан су басқышынан сорғыланған жер асты суының шамамен мөлшері туралы жыл сайын есеп беруді талап етеді. Бұл елдің кейбір аймақтарындағы жағдайдан өзгеше, онда әртүрлі су органдары ауыл шаруашылығы үшін су пайдалануды бақылап, реттейді. Салинас өзенінің бұрынғы экожүйесі, бір кезде стальбасты форель және жыл бойы ағып тұратын өзеннің барлық ұзындығында көптеген басқа да түрлерді қамтыған, соңғы жылдары Салинас алқабында ауыл шаруашылығына қажетті судың үлкен сұранысының өсуімен және оның нәтижесінде өзеннің құрғақ жағдайымен күрт зардап шекті. Салинас өзені үнемі құрғап тұрғанына қарамастан, кейде едәуір су тасқыны болып тұрады. Олардың арасында 1964 жылғы және 1995 жылғы су тасқындары бар.
Until 1989 the Salinas River had a continuous flow throughout the year, stretching back to at least 1941 when the United States Geological Survey (USGS) began complete monitoring records in the Salinas area. Most probably primarily due to recent increases in agricultural water demand in the Salinas Valley, and the resultant lowering of water tables, the lower reaches of the Salinas river (north of King City) remained entirely dry during the three years 2013–2016. Nonetheless, with sufficiently heavy rains, and on rare occasions, this now normally dry runoff feature is still capable of quickly transforming itself back into a fast flowing river. In rainfall induced flood conditions, it can at times measure over a mile in width. During the 20th century, such flood conditions are reported to have generally occurred approximately once every 3–10 years. The last similar flooding event along the river was reported in 1998. The atypical drought breaking rains of the winter of 2016–2017 restored the river's flow to its lower northern reaches in January 2017. The current most typical dry or zero flow state of the majority of the river may be more the result of human activity than of any recent changes in weather patterns. Rainfall patterns of recent years in the Salinas area have not significantly changed from historical average rainfall patterns; the 139 year average annual rainfall in Salinas is per year, and the average annual rainfall since 2000 is per year. Recent increases in water use, primarily in the agricultural sector, and the damming of the river and its tributaries may be contributing factors causing the now mostly dry condition of the riverbed. The Monterey County Water Resources Agency currently operates a water use monitoring program which requires that all agricultural water users self report annually on the estimated amount of groundwater pumped from the shrinking Salinas Valley aquifer. This is in contrast to some areas of the country where various water authorities both monitor and regulate water use for agriculture. The previous ecosystem of the Salinas River, which once included steelhead trout, and numerous other species throughout the full length of a once year round flowing river, has clearly been drastically impacted in recent years by the expanding heavy demands of agricultural water use in the Salinas Valley, and the resulting most typical dry river conditions. Despite regularly running dry, the Salinas River has at the same time had occasional notable floods. Amongst these were the flood of 1964 and the flood of 1995.
Геологиялық тарихы туралы болжамдар
Ежелгі Салинас өзенінің геологиялық тарихы қазіргі тектоникалық плиталар теориясы бойынша Солтүстік Американың батыс жағалауындағы көптеген өзендерден ерекше болуы мүмкін: өзен ағып жатқан Тынық мұхиты плитасының көтерілген бөлігінің жылжуы, ежелгі заманда Солтүстік Америка плитасымен қазіргі орнынан оңтүстікке қарай сәйкес келген. Салинас өзенінің сағасынан Тынық мұхитына қарай созылатын, ерекше терең су асты каньоны – Монтерей каньонының табылуы, қазіргі уақытта Салинас өзенінің геологиялық тарихының ең ықтимал сценарийін ұсынады. Монтерей каньоны Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауындағы барлық басқа каньондардан әлдеқайда үлкен. Дегенмен, Салинас өзенінің белгілі ағын мөлшері мен су жинау алабы, өзеннің қазіргі күйінде мұндай ірі су асты каньонын қалыптастыруға қабілетті екенін көрсетпейді. Ағымдағы гипотеза бойынша, Миоцен дәуірінде, миллиондаған жылдар бұрын, өзен қазіргі Лос-Анджелес округі аумағында орналасқан болуы мүмкін, тектоникалық плиталардың жылжуы нәтижесінде солтүстікке қарай қазіргі орнына итерілген. Ежелгі Салинас өзені сол оңтүстік аймақта болғанда, ол қазіргіде Мексиканың батысындағы Кольрадо өзенінің бастауын құрайтын су алабының сағасы болған болуы мүмкін.
Тарихқа дейінгі дәуір
Адамдар алғаш рет Калифорния жағалауында шамамен 13 000 жыл бұрын, плейстоцен дәуірінің соңғы кезеңінде пайда болды. Еуропалықтар Алта-Калифорнияға қоныстанғанға дейін Салинас өзені бойында тұратын жергілікті халықтардың солтүстік Салинас аңғарындағылары – Румсендер, ал оңтүстік Салинас аңғарындағылары – Салинандар еді. Шалон және Эсселен халықтары да Салинас өзенінің аймағында өмір сүрді.
Миссия мен Ранчо дәуірі
Салинас өзені алғаш рет 1769 жылдың 27 қыркүйегінде еуропалық қоныс салушылардың назарына ілікті. Өзенмен алғашқы еуропалық байланыс Гаспар де Портоланың испандық "колонизациялық экспедициясы" арқылы тіркелді. Сол кезде испан үкіметінің Жаңа әлемдегі қалыпты тәжірибесі бойынша, мұндай отарлау экспедицияларына әдетте сарбаздар мен дін қызметкерлері бірге жіберілген. Портола экспедициясына францискан дін қызметкерлері де кірді, олар көп ұзамай Салинас өзенінің жағасында (сол кезде Монтерей өзені деп аталған) екі миссия құрды. Салинас өзенінің жағасында салынған жаңа миссиялар – 1791 жылы құрылған Миссия Нуэстра-Сеньора-де-ла-Соледад және 1797 жылы құрылған Миссия Сан-Мигель-Арканхель. Сан-Антонио-де-Падуа миссиясы да осы кезеңде Салинас аңғарында салынды, бірақ өзеннің жанында емес. Бұл үш миссия Испания үкіметі тапсырыс берген 21 миссияның тізбегіне кірді. Салинас аңғарындағы үш миссияның барлығы бүгінгі күнге дейін сақталған: Соледад миссиясы Соледад қаласына, ал Сан-Мигель миссиясы Сан-Мигельдің қалалық емес ауылына айналды. Сан-Антонио миссиясы қазір Форт Хантер Лиггеттің (АҚШ армиясының гарнизоны) құрамында орналасқан. Миссия кезеңі 1820-30 жылдары Мексика революциясымен және миссиялардың ранчолармен алмастырылуымен аяқталды. Салинас өзені маңындағы ранчолар: Лас-Салинас ранчосы, Больса-Нуэва-и-Моро-Кохо ранчосы.
Америкалық билік
Ранчо дәуірі 1848 жылы Американың Мексикадан Калифорнияны тартып алуымен аяқталды. Бұл кезде Салинас өзенінің сағасынан оңтүстікке қарай шамамен 10 миль жерде орналасқан Монтерей қаласы Жоғарғы Калифорнияның астанасы болды және 1846 жылдың 7 шілдесінде адмирал Дж. Д. Слоат басқарған американдық әскери кемелерінің шабуылына ұшырады.
20 ғасыр
Америкалықтар алғаш келген кезде өзен Марина қаласының солтүстігіндегі Муллиган төбесіне жақын Монтерей шығанағына жеткен. Ол құмды төбелермен бөлініп, шығанаққа параллель ағып, содан кейін Елкхорн сағасына құйылып, ақырында Мосс-Лэндингтің солтүстігінде шығанаққа қосылған. 1908 және 1910 жылдар аралығындағы су тасқыны немесе адамның әрекеті салдарынан өзеннің сағасы Муллиган төбесі арқылы жаңа арнаға өзгерген болуы мүмкін. Ескі өзен арнасы егістікке айналдырылды. Аймақтағы ауыл шаруашылығы мен елді мекендердің тарихи дамуы, сондай-ақ су тұтынылуының артуы Салинас өзеніне маңызды әсер етті. Қазір өзен жылдың көп бөлігінде құрғақ немесе ағынсыз болып қалады, ал Кинг-Сити қаласының солтүстігінде 2013-2016 жылдары толығымен құрғап қалған немесе ағыны болмаған.
Атауы
Испан / Мексика / Миссия кезеңінде өзен El Rio de Monterey деп аталды. 1769 жылдың 27 қыркүйегінде испандық Портола экспедициясы алғаш рет кездескенде, экспедиция мүшелері бұрын Вискаино ашқан Кармел өзенін тапқан деп күдіктенді. Топ мүшелерінің бірі, Креспи әке, сол кезде [Салинас] өзені басқа өзен болуы мүмкін екенін және оған жаңа атау беру керек екенін ұсынды, бірақ ол кездегі топтың басқа мүшелері оның ұсынысын қабылдамаған көрінеді. Өзенге алғаш рет келісілген атау, кейіннен көптеген испан және мексикалық карталарда пайда болғандай, Рио-де-Монтерей болды, бұл жаңадан құрылған жақын маңдағы Монтерей қаласының, Альта-Калифорнияның астанасының құрметіне берілген атау болды. Өзенге осы атаудың ең алғашқы жазбасы Фр. Педро Фонт 1776 жылдың 4 наурызында тіркелді. Бұл атау 1850 жылға дейін қолданылып келді. Американың аймақты аннексиялауынан кейін, ол Салинас өзені деп аталды. Өзен 1858 жылы американдық картографтың шешімімен "Салинас" өзені деп қайта аталды, бұл 1848 жылы Американың Мексикадан Альта-Калифорнияны басып алғаннан кейін он жыл өткен соң болды. 1858 жылы жаңа "Салинас" атауы алғаш рет американдық картада Рио Салинас ретінде пайда болды, бұл жақын маңдағы американдық Салинас қаласының атымен байланысты болды, ол өз кезегінде 1854 жылы ескі Ранчо Лас Салинас жерінің атымен аталған, оның бір бөлігі қала аумағына кірген.
Бас сулары
Өзен Оңтүстік Сан-Луис-Обиспо округінде, Пайн Ридждің ең биік нүктесінен шамамен 4 километр шығысқа қарай, Агуа Эскондидо жолынан сәл аулақта, Лос-Падрес ұлттық орманындағы Лос-Мачос төбелерінің етегінен басталады. Салинас өзенінде тікелей орналасқан жалғыз бөгет (Салинас бөгеті) шағын Санта-Маргарита суқоймасын құрайды.
Өзен басында
Салинас өзені Санта-Люсия тауларымен оңтүстік-батыс жағынан және Габилан тауларымен солтүстік-шығыс жағынан шектелген аңғардан ағып өтеді. Ол Аттаскадеро және Пасо-Роблес қалаларынан (Монтерейге қарай) өтеді. Эстрелла өзенінің табиғи суымен және Насименто мен Сан-Антонио суқоймаларының реттелген су ағындарымен Монтерей округінің оңтүстігіндегі өзен салалары арқылы қоректенеді. Өзен белсенді Сан-Ардо мұнай алабынан өтіп, Салинас аңғарына құяды. Ол аңғардағы Кинг-Сити, Гринфилд және Соледад сияқты көптеген шағын қалалардың жанынан ағып өтеді, онда ол су тасқынына бейім Арройо Секомен бірігеді – оның төртінші ірі саласы (жасыл жылдары).
Шығыстар
Шамамен 5 км (3 миль) қашықтықта Салинас қаласының оңтүстігінен ағып, Форт-Орд арқылы өтеді және Кастровилльден батысқа қарай 3 мильдей жерде Монтерей шығанағының орталық бөлігіне құяды. Өзеннің соңғы бөлігі Салинас өзені ұлттық жануарлар қорығымен қорғалған лагунаны құрайды, ал Монтерей шығанағына құятын жері құм төбелермен жабылып, тек қыс айларында су деңгейі жоғары болған кезде ғана ашылады.
1906 жылға дейінгі курс
Жер иелері құрғақ маусымда өзен төсегін толтырып, өзеннің бағытын өзгертті. Бұл оларға барлық жерлерін өңдеуге және суды өз қалауынша пайдалануға мүмкіндік берді. Ескі арна Ескі Салинас өзенінен басталып, Мосс Лэндинг жанындағы Монтерей шығанағындағы Элкхорн шығанағына қосылып, қазіргі бағытқа дейін созылды, онда негізгі арнаның аузы тікелей Тыныш мұхитына қараған. Мұхит бойындағы құмды төбелердің артынан солтүстікке бұрылатын ескі Салинас өзені арнасы жаңбырлы маусымда артық су ағызып жіберу арнасы ретінде қызмет етеді.
Өзен жолы
Хилл Тауннан басталып, Салинас өзенінің батыс жағасымен оңтүстікке қарай Гонзалеске дейін созылатын жол – Өзен жолы. Бұл жол сонымен қатар Санта-Люсия жоғарғы жазығының шетімен өтетіндіктен, оны River Road Wine Trail деп атауға болады.
Экология
Бұл аймаққа испан және американ қоныс жайлаушылары келгенге дейін Салинас өзенінде балық пен сусарлар көптеп мекендеген. Балықтардың тарихи популяциясына қатысты, Арройо Секо – Салинас өзенінің бөгеттелмеген жалғыз ірі саласы. 2015 жылғы мәліметтерге сәйкес, ол әлі де қауіп төңкерілген Central Coast Steelhead trout (Oncorhynchus mykiss) балығының қалдық аз популяциясын қолдап тұр, бұл балықтар бір кезде Салинас өзенінің су алабында көбейген. Бұрын ол Салинас өзенінен Тассажара сағасына және басқа да салаларға көшіп бара жатқан лососьтің маңызды орта буыны болған. Эстрелла өзені де бөгеттелмеген. 2015 жылы өзендегі болат балықтың тірі қалу мүмкіндігіне жасалған бағалау, өзеннің жылдың көп бөлігінде құрғап қалуға бейімділігіне байланысты, мұндай тірі қалудың күмәнді екенін көрсетті. Егер Әке Фонт лососьты (болат балық емес) сипаттаған болса, онда оның жазбалары лососьтың бір кезде Салинас өзенінің негізгі арнасынан өтіп, Сан-Антонио өзенінің саласына, қазіргі Жолонға жақын орналасқан Mission San Antonio миссиясына дейін жеткенін көрсетеді. Бұл басқа тарихи бақылаушылардың жазбаларын, негізінен Х.А. Франклин жинаған ауызша тарихтар түрінде қолдайды. Аймақтың тарихи сусар популяциясына қатысты, 19 ғасырдағы тері аулаушылардың салдарынан азайғаннан кейін, Калифорния алтын сусары (Castor canadensis subauratus) популяциясы қалпына келді және Салинас өзенінің сағасынан Сан-Антонио өзенінің саласына, оның суқоймасынан төмен және Салинас өзенінің жоғарғы су алабына дейін өз ареалын кеңейтті. Соңғы есептерге сәйкес, сусарлар енді өзеннің солтүстік бөлігінде кездеспейді, бірақ жақында жүргізілген жан-жақты зерттеу Салинас өзенінің негізгі арнасының барлық жерінде және Эстрелла өзенін қоса алғанда, оның барлық ірі салаларында сусарларды анықтады.
If Father Font was describing salmon (and not steelhead), then his records suggest that salmon once traversed the Salinas River main stem and up its San Antonio River tributary to Mission San Antonio near what is now Jolon. This may support other historical observer records primarily in the form of oral histories taken and compiled by H. A. Franklin
In regards to the area's historical beaver population, after a period of depletion by 19th century fur trappers, California golden beaver (Castor canadensis subauratus) populations rebounded and expanded their range from the Salinas River mouth to the San Antonio River tributary below its reservoir and beyond to the upper Salinas River watershed. More recent accounts suggested that beaver are no longer found along the northern reaches of the river, a recent comprehensive survey found beaver throughout the entire Salinas River mainstem and virtually all of its major tributaries, including the Estrella River.
Ауыл шаруашылығында пайдалану
Өзеннің Салинас аңғарында суаруға қолданылуы, оны Калифорниядағы ең өнімді ауыл шаруашылығы аймақтарының біріне айналдырады. Ол әсіресе АҚШ-тағы салат пен артишок өсірудің маңызды аймандарының бірі ретінде танымал. Өзен жер бетінде көлденең, кейде құрғап қалады, ағынының көп бөлігі жер астында жүзеді. Жер астындағы ағын көптеген су жинағыштардың арқасында пайда болады, олар құрғақ айларда Салинас өзенінен, әсіресе Насименто және Сан-Антонио көлдерінен су алады. 18-шы және 19-шы ғасырдың басында өзен аңғары Эль-Камино-Реалдың жолы болды, бұл Оңтүстік және Солтүстік Альта-Калифорния арасындағы басты құрлықтық жол еді, оны испан саяхатшылары мен миссионерлері, сондай-ақ алғашқы мексикалық қоныс салушылар пайдаланды.