Бірлік күші

Кіріспе

1989 жылғы Брайс Куртенэйдің романы

"Бірдің күші" – Оңтүстік Африкада туған, австралиялық автор Брайс Куртенэйдің 1989 жылы алғаш жарық көрген романы. Оқиға 1930-1940 жылдардағы Оңтүстік Африкада өтеді және ағылшын баласының тарихын айтады, ол оқиға барысында Пикей деген атқа ие болады. Фильмдегі басты кейіпкердің нақты аты – Питер Филип Кеннет Кит. Автор "Пикей" есімін бұрынғы "Пископ" лақабымен байланыстырады: африкаанс тілінде "Писсхед" деген мағынаны білдіреді. Роман бірінші тұлғада жазылған, Пикей өзінің ой-сезімдерін бөліседі (есейген шағында, өткенге көз тастап) және оқырманға ойларын сеніп айтады, осылайша оқиға орны мен іс-қимылдардың толық сипаттамасынан өзгеше болады. 1992 жылы осы роман бойынша фильм түсірілді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

"Бір адамның күші" фильмі 1939 жылдан 1951 жылға дейін ағылшын тілінде сөйлейтін Оңтүстік Африкалық Пейкей деген баланың өмірін баяндайды. Оқиға Пикейдің анасының нервтік күйзелісімен басталады, содан кейін ол зулу анасы Мэри Мандоманың тәрбиесінде өседі, ол ақырында оның күтіміне айналады. Кішкентай кезінде Пикей интернатқа жіберіледі. Мектептегі ең жас оқушы ретінде ол жиі мазақталады. Оқушылар оны Пископ (мағынасы – шашыраған бас) және руинек (қызыл мойын – Екінші Бур соғысында британдық сарбаздарға берілген лақап) деп атайды, себебі шлемдері мен қысқа шаштары мойын тұсын күнге ашық қалдырып, күйдіреді. Бұл жазалауды үлкен оқушы, Сот және оның серіктестері жалғастырады, олар Пикейдің төсекке сиюын ауызша және физикалық зорлықпен жазалайды. Сот нацистік көзқарастарды ұстанады және ағылшындарды жек көреді, Гитлер оларды теңізге шығарады деп мәлімдейді. Интернатты басқаратын африкаанс әйелі оны жұбатпайды, керісінше, қамшымен қорқытып жүреді. Пикей интернаттағы бірінші жылын аяқтаған соң үйіне оралғанда, оның күтіміндегі анасы төсекке сиюын емдеу үшін Инкоси Инкозакизи атты дәрігерді шақырады. Инкоси Инкозакизи оны емдеп қана қоймай, Пикейдің санасын үш сарқырама мен он баспалдақ бар жерге жетелейді, онда Пикей оны әрқашан "таба алады". Келесі оқу жылында Пикей Инкоси Инкозакизидің сиқырлы тауығымен және "бір адамның күші" деп аталатын жаңа көзқараспен оралады. Пикей оқуда өте жақсы, бірақ оны сыныптастары мен мұғалімдерінен жасыру үшін маскировка жасайды. Ол бұл жүйені жеңудің және қажетсіз мазақтаудан құтылудың жақсы жолы деп санайды. Соттың жазалары күшейе бергенде, Пикей Соттың математикадан үй тапсырмасын орындайды. Жыл соңында Сот Пикейді нәжіс жеуге мәжбүрлейді және оның сүйікті тауығын өлтіреді. Ол күтіміндегі анасымен үйіне қайтуды асыға күтеді, бірақ жоспар өзгергенін біледі. Ол Барбертон қаласына барады, онда атасымен кездеседі. Барбертонға пойызбен бара жатқанда Пикей Хоппи Гренвальдты кездестіреді, ол Пикейге бокс қолғаптарын көрсетеді. Хоппи бокс чемпионы, ол Пикейді сапар кезінде бокс жарысын тамашалауға шақырады. Сол жерде Пикей әлемнің орта салмақтағы чемпионы болуға шабыттанады. Хоппи Пикейге "Алдымен ақылмен, содан кейін жүрекпен" деген сөз тіркесін үйретеді, ол оны жадында сақтайды. Барбертонға келгенде Пикей анасын қайта көреді. Ол психикалық ауруханадан қайтып келген және қайтадан дінге келген. Ол анасының күтіміндегі анасын тастап кеткенін біледі, себебі ол дінге қайта кіруден бас тартқан. Анасы да оны дінге айналдыруға тырысады, бірақ ол анасына Иемізді "надан" деп айтады. Үйінің артындағы төбелерге қайтқанда Пикей неміс профессоры Карл фон Фолленштейнмен кездеседі, оны Пикей "Доктор" деп атайды. Доктор музыка профессоры және ботаник, ол кактустарды жинайды және оның жеке кактус бақшасы бар. Доктор мен Пикей жақын дос болады, ол Пикейге фортепиано сабақтарын береді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Докторды тіркелмеген шетелдік болғандықтан Барбертон түрмесіне қамауға алады. Пикей оған күнде фортепиано сабақтарына барады, сондай-ақ түрмедегі бокс командасына қатысады. Пикеймен дос болған тұтқын Гил Пит оған бокс үйретеді, ал Пикей команданы жеңіске жетелейді. Кейін Пикей тұтқындарға үлкен жанашырлық танытып, Доктор мен Гил Питке хат жазу және темекі тарату қызметтерін ұйымдастырады. Бұл Пикейді тұтқындар арасында өте танымал етеді, олар оны "Тадпол періштесі" деп атайды (Доктордың түнгі фортепиано ойнағаны үшін "Құрбақа" екендігіне сілтеме). Түзетушілердің бірі күдікті әрекеттердің орын алып жатқанын біледі, бір түні Гил Пит спорт залында өлтіріледі. Соғыс аяқталып, Доктор қайтадан бостандыққа шығады. Жергілікті кітапханашы Бокхолл ханым және еврей мұғалімі Бордштейн ханым Доктормен бірге Пикейдің зиялылық қабілетін ғылым, әдебиет және шахмат сияқты іс-әрекеттермен дамытуға көмектеседі. Ол Корольдік музыка колледжінің емтиханын тапсырып, аймақтағы он екі жасқа дейінгі ең жақсы боксер атағын алады. Жолбасарларының көмегімен Пикей Жоханнесбургтегі беделді Уэльс принсі мектебіне оқуға түседі. Уэльс принсі мектебінде Пикей еврей миллионерінің ұлы Хайми (америкалық нұсқаларда Морри) Левимен серіктес болады. Олар ақша табу үшін көптеген "алдаулар" жасайды және Пикей мектептің сәтсіз бокс командасына қосылады. Хайми Пикейдің менеджері болады және олар мектептің көп жылдардан бергі алғашқы жеңісін қамтамасыз етеді. Пикей Оңтүстік Африканың әйгілі Солли Голдманнан бокс сабақтарын алады. Содан кейін ол сүйікті күтіміндегі анасының ұлы Гидеон Мандомамен кездеседі және жеңіске жетеді, "үлкен басшы" атағын бекітеді. Пикей сәтсіздікке бейім болмайды, оқу, бокс және регбиде өте жақсы орындайды. Соңғы оқу жылының соңында ол Доктордың қазасына және Родс стипендиясын алмауына, соның салдарынан Оксфордта құқық білімін алуға Хаймиге қосылу мүмкіндігінен айырылады. Нәтижесінде Пикей бокс пен оқудан бір жыл үзіліс жасап, Солтүстік Родезияның мыс кеніштерінде жұмыс істеуге барады, өзін "табу" үшін және орта салмақтағы боксшы болу үшін бұлшықет жинау үшін. Ол барлық жаңа жұмысшылар үшін қажетті қауіпті "аю адам" жұмысын қабылдайды, бірақ екі есе жалақы алу үшін жалғаса береді, соның арқасында Оксфордқа бару үшін жеткілікті ақша жинайды. Кенде ол грузин Распутинмен танысады және олар жақын дос болады. Пикей шахтада апатқа ұшырағанда, Распутин Пикейді құтқарады, бірақ өзінің өмірін құрбан етеді. Распутин Пикейді өсиеттің иегері етіп тағайындайды, сондай-ақ оның өзінің сақтандыру төлемі Оксфордқа баруға жеткілікті қаражат береді. Пикей кен лагерін тастап кеткеннен бір түні ол барда Распутинмен кездеседі. Сот кендегі жарылғыш заттармен жұмыс істеуден ашуға толы, ол Пикейді өлтіруге тырысады. Арада шайқас болады және Пикей өмірінде алған барлық білімін Сотты жеңу үшін қолданады. Сотты жеңгеннен кейін Пикей оның қолына Ұлыбританияның туын және "PK" әріптерін бейнелейді, ал содан кейін оның қолындағы свастиканы жабады. Содан кейін ол түнге қарай кетеді.

The Power of One follows an English speaking South African boy named Peekay from 1939 to 1951. The story begins when Peekay's mother has a nervous breakdown, and Peekay ends up being raised by a Zulu wet nurse, Mary Mandoma, who eventually becomes his nanny. At a young age, Peekay is sent to a boarding school. As the youngest student attending the school, he is frequently harassed. The students call him Piskop (meaning piss head) and rooinek (redneck—a name given to the British soldiers during the Second Boer War) as a result of the helmets and short hair cuts leaving their necks exposed, resulting in severe sunburn, among other names. This continues with an older boy, the Judge, and his partners who further punish him for his frequent bedwetting with verbal and physical abuse. The Judge is a Nazi sympathizer, and he has a hatred for the English, proclaiming that Hitler will march the English out to sea. The Afrikaans woman who runs the boarding school does not console him and walks around threateningly with a whip. When Peekay returns home after his first year at the boarding school, his nanny calls a medicine man called Inkosi Inkosikazi to cure his bedwetting. Inkosi Inkosikazi not only succeeds, but also leads Peekay's mind to a place where there are three waterfalls and ten stepping stones, where Peekay can always "find" him. The next school year, Peekay returns with a magic chicken of Inkosi Inkosikazi's and a different paradigm, called "the power of one". Peekay is excellent in his studies, but maintains a camouflage to hide it from his fellow students and teachers. He finds that this is a good way to beat the system and avoid unnecessary abuse. As the punishments from the Judge continue to get worse, Peekay ends up doing the Judge's math homework. At the end of the year, the Judge forces Peekay to eat feces, and kills his beloved chicken. He looks forward to arriving home to his nanny, but has been informed there has been a change in plans. He will be travelling to a town called Barberton, where he will meet his grandfather. On the train ride to Barberton, Peekay meets Hoppie Groenwald, who shows Peekay his boxing gloves. Hoppie is a boxing champion, and he invites Peekay to watch him box during a stop in the ride. It is there that Peekay is inspired to be the welterweight champion of the world. Hoppie teaches Peekay the phrase "First with your head, then with the heart," a phrase which Peekay commits to memory. At Barberton, Peekay sees his mother again. She has returned from the mental institution and converted to being a born again Christian. He learns that his mother had left his nanny because she refused to convert. His mother also tries to convert him, but he tells his mother that the Lord is a "shithead." Retreating to the hills behind his home, Peekay meets a German professor, Karl von Vollensteen, whom Peekay calls "Doc." Doc is a music professor and botanist who collects cacti and has his own cactus garden. Doc and Peekay become close friends, and he offers Peekay piano lessons. When World War II breaks out, Doc is taken into the Barberton prison for being an unregistered alien. Peekay visits him every day for piano lessons, and attends the prison's boxing squad. A prisoner with whom Peekay becomes friends, Geel Piet, teaches him to box, and Peekay leads the team to a victory. Later, Peekay develops great sympathy for the prisoners and arranges Doc and Geel Piet a letter writing service and a tobacco distribution service. This makes Peekay very famous among the prisoners, and they call him the great chief "Tadpole Angel" (a reference to Doc being the "Frog" for his nightly piano playing). One of the warders discovers that some suspicious activity has been going on, and one night, Geel Piet is murdered in the gym. The war ends, and Doc finds himself free again. Ms. Boxhall, the local librarian, and a Jewish schoolteacher, Miss Bornstein, work with Doc to further encourage the blossoming of Peekay's intellect with activities such as science, literature and chess. He passes his Royal College of Music exams and earns the title of best under twelve boxer in the region. With the help of his guides, Peekay is accepted into the prestigious Prince of Wales school in Johannesburg. At the Prince of Wales, Peekay partners with the son of a Jewish millionaire, Hymie (Morrie in American versions) Levy. They pull off many "scams" to earn money and Peekay joins the school's failing boxing team. Hymie becomes Peekay's manager and they pull off the school's first win in many years. Peekay starts boxing lessons with South Africa's famous Solly Goldman. He then faces Gideon Mandoma, the son of his beloved Nanny, and defeats him, cementing the title of "great chief". Peekay grows to be a stranger to failure, excelling at academics, boxing and rugby. Near the end of his last year of school, he must face the death of Doc and not earning a Rhodes scholarship, therefore missing his chance to join Hymie at Oxford to study law. As a result, Peekay takes a year off of boxing and academics and goes to work in Northern Rhodesia's copper mines to "find himself" and build up the muscle to become a welterweight. He takes on the dangerous work of a "grizzly man" as required by all new miners, but continues on to earn double wages, thereby saving enough to attend Oxford. At the mines, he meets a Georgian called Rasputin and they become close friends. When Peekay has an accident in his shaft, Rasputin saves Peekay, but gives his own life up instead. Rasputin names Peekay as his beneficiary; that and his own insurance payout gives him enough to be able to attend Oxford. One night before Peekay leaves the mining camp, Peekay meets his old nemesis, the Judge, in a bar at the mines. The Judge is in an insane rage due to handling mine explosives and tries to kill Peekay. A fight ensues and Peekay puts all he has learned in his life to destroy the Judge. After defeating the Judge, Peekay carves a Union Jack and the initials "PK" over the Swastika on the Judge's arm. He then walks into the night.

Қабылдау

"Бір адамның күші" – Брайс Куртенэйдің ең белгілі кітабы. Ол 18 тілге аударылып, 8 миллионнан астам данасы сатылды және Голливудта фильмге түсірілді.