Кіріспе

Австрия канцлері, саясаткер және заңгер (1875–1960)

Отто Эндер (24 желтоқсан 1875 – 25 маусым 1960) – австриялық саяси қайраткер. 1930–1931 жылдары Австрия канцлері қызметін атқарды.

Ерте өмір және білім

Эндр Герман мен Виктория Эндрдің тұңғыш ұлы ретінде Воралбергтің Алтах қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасының екеуі де ауылдың саяси элитасының құрамында болды. Анасының әкесінің әкесі Джон Уолсер 1801 жылы құрылған муниципалитеттің алғашқы басқарушысы болды. Әкесінің әкесі Иоганн Якоб 1835–1844 және 1850–1857 жылдары осы лауазымды атқарды. 1861 жылдан 1866 жылға дейін Иоганн Якоб Воралберг парламентінде консервативтік партияның мүшесі болды. Эндр 1888 жылдан 1896 жылға дейін Фельдкирхтегі Стелла Матутина иезуит колледжінде білім алды. 1896 жылы бітіргеннен кейін Инсбрук, Вена, Прага және Фрайбург университеттерінде оқыды. 1901 жылы Инсбрук университетінен докторлық диссертациясын қорғады. 1901–1902 жылдары Фельдкирх аудандық сотында заңгерлік тәжірибеден өтті. 1902 жылдан 1908 жылға дейін Фельдкирх және Венада заң кеңесшісі болып жұмыс істеді. 1908 жылы Брегенцте жеке заң фирмасын ашты. Сол жылы Мария Рушқа үйленді. Олардың төрт ұлы мен үш қызы болды. Келесі жылдары Эндр қоғамдық өмірге белсенді қатысты. Ол жер тізілімін енгізу туралы лекциялар оқыды. 1914 жылы Мемлекеттік ипотекалық банк директоры болып тағайындалды. Соғыс басталғаннан кейін, 1914 жылдың жазында мемлекеттік сатып алу агенттігінің және Соғыс астық тасымалдау агенттігінің Брегенц бөлімшесінің басшысы, сондай-ақ Ұлттық әлеуметтік көмек комитетінің мүшесі болды. 1915 жылдан 1918 жылға дейін Венадағы Тамақтандыру кеңесінің құрамында болды. 1917/18 жылдары Гайсбюхель санаторийін салу комитетінің төрағасы қызметін атқарды. Оның кәсіби біліктілігі соғыс жылдарында БАҚ және заңгерлер тарапынан мойындалды. Осы тәжірибесі оның соғыс аралық кезеңде сәтті саяси мансабын құруға мүмкіндік берді.

Саяси мансап

1918 жылы қарашада ол Жодок Финк және Франц Лозермен бірге Тироль-Форарлбергтің тәуелсіз басқаруын құрды. Бірінші Республиканың төрт штаттық сайлауында (1919, 1923, 1928 және 1932) ол өзінің Христиандық-әлеуметтік партиясы үшін 53,63% дауыспен жеңіске жетті. Ол 1918 жылдан 1930 жылға дейін және 1931 жылдан 1934 жылға дейін Форарлберг губернаторы болып қызмет етті. Ол 1920-1930 жылдары үш рет Австрия Федералды Кеңесінің президенті болды. 1930 жылғы заң шығарушы сайлаудан кейін, 4 желтоқсанда Эндер Австрияның канцлері болды, бірақ 1931 жылы мамыр айында Creditanstalt банкінің құлауынан кейін оның кабинеті көп ұзамай құлдырады. 1934 жылдан 1938 жылға дейін ол Австрияның Аудиторлық сотының президенті болды. 1938 жылы наурыз айында оның саяси мансабы Австрияның нацистік Германияға қосылуымен аяқталды. 1938 жылы наурыз айында Гестапо оны тұтқындап, 1938 жылдың қыркүйегіне дейін түрмеде ұстады. 1939 жылы нацистік үкімет оны зейнеткерлікке шығуға мәжбүрледі және елден қуылды.

Өлім және мұра

Отто Эндер 1960 жылдың 25 маусымында қайтыс болды және Брегенц қалалық зиратына жерленді. Бүгінгі күнге дейін Форарлберг штаты доктор Отто Эндер қоры арқылы студенттерге стипендия тағайындайды. Оның жетістіктері – Форарлберг провинциясын құрушы және оны жобалаушы ретіндегі еңбегі, экономикалық саясат саласындағы ауыл шаруашылығы округтік басқармасын құру, 1920 жылдары жол желісін кеңейтуді бастау, ауыл шаруашылығы мектебін ашу, Форарлберг электр станцияларын сатып алып, облыстың су электр қуатын дамыту, сондай-ақ Форарлберг Illwerke компаниясын құру және 1920 және 1923 жылдардағы демократиялық конституциялармен ынтымақтастықта жұмыс істеуі.