Кіріспе

Спорттық альпинизмде қолданылатын зәкір нүктесі. Тасқа көтерілуде, зәкір – бұл тау жынысына бұрғыланған тесікке орнатылған, көтерілуден қорғану үшін пайдаланылатын тұрақты нығайту нүктесі. Көптеген зәкірлер өздігінен бекітілетін кеңейтілмелі зәкірлер немесе сұйық шайырмен бекітіледі. Зәкірлермен жабдықталған көтерілу жолдары спорттық көтерілулер деп аталады, ал зәкірлерді пайдаланбайтын (немесе пайдалануға рұқсат етілмейтін) жолдар дәстүрлі көтерілулер деп аталады.

Сипаттама

Бұрандалар тау шатыру мен спорт залындағы шатыруда жиі қолданылатын болса да, оларды сипаттау үшін бір түгелге келген терминология жоқ. Әдетте, бұранда ілгіші (немесе бекітілген ілгіш) – бұл бекітілген бұранда мен арнайы тот баспайтын болаттан жасалған, карабинерді қабылдауға арналған ілгіштің үйлесімі. Ал кейбір аймақтарда бұрандалы жүгіргіш (немесе "морковь") – ілгішсіз бұранданы білдіреді (онда шатырушы өз ілгішін, мысалы, бұрандалы ілгішін өздігінен орнатуы керек). Содан кейін шатыру арқаны карабинерге қыстырылады. Көтерілу, сақтандыру және түсу кезінде қарсылықты азайту үшін әдетте қысқа дабылдар немесе тізбектер қолданылады.

Қолдану

Тауға өрмелеу жолдары, қауіпсіздік үшін арқан ілгіштермен жабдықталған, бірақ өрмелеуді жеңілдету үшін қолданылмаған жағдайда, спорттық өрмелеу деп аталады. Егер жолда өрмелеуге көмектесетін арқан ілгіштер болса (яғни, альпинист арқан ілгіштен тартып өрмелесе), онда ол көмекші өрмелеу деп аталады. Жарыс барысындағы жетекші өрмелеуде барлық жолдар арқан ілгіштермен жабдықталады.

Өмір сүру ұзақтығы

Бұрандалар уақыт өте келе тозады — әсіресе жағалау аймақтарында тұздың әсерінен, сондай-ақ кернеулі коррозиядан жарылуы мүмкін — сондықтан барлық спорттық маршруттар бірнеше жылдан кейін қайта орнатуды қажет етеді. Ең жоғары сапалы титан бұрандалары тұрақты пайдалану үшін тым қымбат, ал одан кейінгі сапалы тот баспайтын болат бұрандалардың қызмет ету мерзімі шамамен 20–25 жылды құрайды (арзан жалатылған тот баспайтын болат бұрандалардың мерзімі одан да қысқа); 2015 жылы Америка Альпинистер Клубы Америкадағы шамамен 60 000 спорттық альпинизм маршрутындағы бұрандаларды ауыстыруға көмектесу үшін "ілмектерді алмастыру қоры" құрды.