Кіріспе
1809 жылғы Бесінші коалиция соғысы кезінде болған шайқас. Асперн-Эслинг шайқасында (1809 жылғы 21-22 мамыр) Наполеон Венаның жанында Дунайды кешіп өтті, бірақ француз әскері мен олардың одақтастары австриялықтардың, Шарль архиегердің басшылығымен шабуылына ұшырап, қайтадан өзеннен кері шегінді. Бұл Наполеонның ірі шайқастағы алғашқы жеңілісі болды, сондай-ақ Акры қоршауынан бері 10 жыл ішіндегі алғашқы шайқастағы жеңілісі және мемлекет басшысы ретіндегі алғашқы жеңілісі еді. Шарль архиегер француздарды ығыстырды, бірақ олардың әскерін толығымен жоя алмады. Австрия артиллериясы шайқас алаңында басымдық танытып, француздың 24 300 оғына қарсы 53 000 оқ атты. Француздар 20 000-нан астам әскерін жоғалтты, оның ішінде Наполеонның ең қабілетті дала қолбасшыларының бірі және жақын досы, маршал Жан Ланнес те бар еді.
In the Battle of Aspern Essling (21–22 May 1809), Napoleon crossed the Danube near Vienna, but the French and their allies were attacked and forced back across the river by the Austrians under Archduke Charles. It was the first time Napoleon had been personally defeated in a major battle, as well as his first battle defeat in 10 years since the Siege of Acre, and his first battle defeat as head of state. Archduke Charles drove out the French but fell short of destroying their army. The Austrian artillery dominated the battlefield, firing 53,000 rounds compared to 24,300 French. The French lost over 20,000 men including one of Napoleon's ablest field commanders and closest friends, Marshal Jean Lannes.
Өмірбаян
Сол кезде Наполеон Венаны басып алған, Дунайдағы көпірлер қиратылған, ал эрцгерцог әскері өзеннің сол жағалауындағы Корнеубургке жақын Бисамберг төбесінде орналасқан еді. Француздар Дунайды кесіп өтуді қалады. 13 мамырда Шварце-Лаккенаудағы алғашқы өту әрекеті шамамен 700 француз сарбазының қаза болуымен тоқтатылды. Келесі өту орны ретінде өзенді көптеген салаларға бөліп тұрған аралдардың бірі – Лобау таңдалды. Мұқият дайындықтар жасалды және 19-20 мамыр түнінде француздар Лобауға дейінгі оң жағалаудағы барлық салаларды көпірлеп, аралды басып алды. 20-шы күні кешке қарай көптеген әскер жиналды және Лобау мен сол жағалау арасындағы Дунайдың соңғы саласы да көпірленді. Массена корпусы бірден сол жағалауға өтіп, австриялық бекіністерін ығыстырды. Тироль және Богемиядан келген артқы шабуылдар туралы хабарға қарамастан, Наполеон барлық қолдағы әскерін көпірлерге жеткізді, ал 21-ші күні таңертең 25 000 сарбаз Marchfeld-те, сол жағалаудың кең жазығында жиналды, бұл Ваграм шайқасының өтетін орны болды. Эрцгерцог өтуге қарсылық көрсетпеді. Оның ниеті, жеткілікті күш өтіп кеткеннен кейін, француз армиясының қалған бөлігі көмекке келмес бұрын, оған шабуыл жасау еді. Наполеон мұндай шабуыл қаупін қабылдады, бірақ сонымен бірге барлық қол жетімді батальондарды оқиға орнына шақырып, оны азайтуға тырысты. Marchfeld-тегі оның әскерлері солтүстікке қарап, көпірлердің алдында орналасты, сол жағы Асперн ауылында (Гросс Асперн), ал оң жағы Эсслингте болды. Екі орын да Дунайға жақын болғандықтан, оларды айналып өту мүмкін емес еді; Асперн тіпті өзен салаларының бірінің жағалауында орналасқан. Француздар ауылдар арасындағы кеңістікті толтыруы және қолдау бөлімдеріне орын беру үшін алға жылжуы керек еді. Иоганн фон Хиллер (VI), Генрих Граф фон Беллегард (I) және Хогенцоллерн принці Фридрих Хечинген (II) басқаратын корпус Аспернге жиналуға тиіс болды, ал Розенберг Орсини принці Франц Сераф (IV) Эсслингке шабуыл жасады. Лихтенштейн принці Иоганнның австриялық резервтік кавалериясы орталықта, бағандардың басына шабуыл жасаған француз кавалериясына қарсы тұруға дайын тұрды. 21-ші күні ағыстың күштілігі салдарынан көпірлердің қауіпсіздігі азайды, бірақ француздар күні бойы және түнде үзіліссіз өтіп отырды.
Бірінші күн
Асперн шайқасы басталды; Хиллер алғашқы шабуылда ауылды басып алды, бірақ Массена оны қайтадан тартып алды және ерекше табандылықпен ұстап тұрды. Француз жаяу әскері жыл басындағы шайқастарда көрсетпеген қайсарлығын осы жолы танытты. Дегенмен, австриялықтар да француздарды, тіпті Наполеонды да таң қалдыратын қаталдық пен табандылықпен шайқасты. Үш австриялық колонна ауылдың жартысынан көбін басып ала алмады. Қалғанын түн түскенде Массена ұстап тұрды. Осы уақытта екі ауылдың арасындағы және көпірлердің алдындағы француз жаяу әскерінің көбісі флангтағы шайқасқа жұмылдырылды. Сондықтан Наполеон, жағдайды ауыстыру үшін, қазір тек атты әскерден ғана тұратын орталық бөлігін, жаудың артиллериясына, ұзын қатарға орналастырылып, Аспернге шабуыл жасауға жіберді. Француздардың алғашқы шабуылы кері қайтарылды, бірақ екінші шабуылды ауыр курасирлер жасады. Француз атты әскері австриялық артиллериялықтарды ығыстырып, Гогенцоллерннің жаяу әскерлерінің төңірегін айналып өтіп, Лихтенштейннің атты әскеріне қарсы тұрды, бірақ одан артық ештеңе жасай алмады, соңында бұрынғы орнына қайтып келді. Осы уақыт аралығында Эсслингте де Асперндей бейшара шайқас болды. Француз курасирлері Розенбергтің қанатына ауыр шабуылдар жасап, шабуылды кешіктірді. Ауылдарда Ланнес бір дивизиямен түнгі уақытқа дейін қарсылық көрсетті. Екі әскер орналасты, ал Аспернде француздар мен австриялықтар бір-бірінен мылтық ату қашықтығында болды. Император көңілі төмендемеді және барлық қолда бар күштерін жинауға тырысты. Түн бойы француз әскерлері келіп жатты.
Екінші күн
22-ші күні таңертең шайқас қайта басталды. Массена Аспернді австриялықтардан жылдам тазартты, бірақ сонымен бірге Розенберг Эслингке шабуыл жасады. Бірақ Ланнес қаһарлы қарсылық көрсетті және Сент-Илаир дивизиясымен нығайтылып, Розенбергті ығыстырып шықты. Аспернде Массена Гиллер мен Беллегардтың қарсы шабуылымен қуып шығарылды. Осы уақытта Наполеон австриялықтардың орталық бөлігіне шабуыл жасады. Француз орталығының барлығы, сол жақта Ланн, ал резервте кавалериясымен бірге алға жылжыды. Австриялық шеп Розенбергтің оң жағы мен Гогенцоллерннің сол жағы арасында жарылып, француз эскадрильялары ол жарыққа енді. Жеңіс дерлік қол жеткізілгенде, эрцгерцог соңғы резервін шақырып алып, қолында тумен әскерлеріне жетекшілік етті. Ланнес тоқтатылды, оның кері шегінуімен шабуылдың күші барлық бағытта әлсіреді. Асперн жоғалып, Наполеонға осы қиын сәтте ауыр жаңалық жетті. Бұрын бір рет бұзылған Дунайдағы көпірлер, австриялықтар ағысқа жіберген ауыр баржалармен толығымен қиратылды. Наполеон дереу шабуылды тоқтатты. Эслинг Розенбергтің тағы бір шабуылына түсті, бірақ француздар оны қайтадан ығыстырып шықты. Содан кейін Розенберг француз орталығының қанатына күш салып, көпірлерге қарай баяу шегінді. Шегіну өте қымбатқа түсті, бірақ Ланнес француздарды Дунайға айдалып кетпеуіне тосқауыл қойды. Екі тараптың да толыққанды шаршауы салдарынан шайқас аяқталды.
Салдары
Француздар 20 000-нан астам салдарын жоғалтты, оның ішінде Наполеонның ең қабілетті дала қолбасшыларының бірі және ең жақын достары, маршал Жан Ланнес, 60 дұрыс орналастырылған зеңбірекпен қолдау көрсеткен Асперн шайқасында Иоганн фон Кленаудың әскеріне шабуыл жасағанда австриялықтардың оғынан жараланып қайтыс болды. Француз генералы Луи Винсент Жозеф Ле Блон де Сент-Илаир де шайқаста алған жарақаттарынан көз жұмды; оның аяғы зеңбірек оғынан жыртылып кетті. Австриялықтар да ұқсас шығындарға ұшырады, бірақ он жылдан астам уақыттан бері француздарға қарсы алғашқы маңызды жеңіске қол жеткізді. Бұл жеңіс австрия армиясының 1800 және 1805 жылдардағы қатаң жеңілістерден кейін қаншалықты дамығанын, сондай-ақ Наполеон армиясының әлсіреп бара жатқанын және енді шайқаста жеңілуі мүмкін екенін көрсетті. Бұл Наполеонның Аккрада жеңілгеннен кейінгі алғашқы шайқастағы жеңілісі болды, ол дәл он жыл және бір күн бұрын болған. Маршал Ланнның қазасы Наполеон үшін аса ауыр соққы болды, өйткені ол тәуелсіз басқаруға қабілетті санаулы маршалдардың бірінен айырылды, бұл оны болашақта қатты мазалады. Француз әскерлері аралға қайтарылды. 22-сі күні түнінде соңғы көпір жөнделді, әскер Лобауда күш күтуге дайын тұрды. Австриялықтар жеңіске таңғалып, жағдайды пайдалана алмады, француздарға қайта жиналуға мүмкіндік берді. Бір айдан кейін француздар Дунайды қайтадан кесіп өтуге тырысты, нәтижесінде Ваграм шайқасында Наполеон австриялықтарға қарсы қымбатқа түскен, бірақ шешуші жеңіске жетті. Сент-Мартин шіркеуінің алдында орналасқан үлкен тас мүсіні – Лёве фон Асперн (Асперн арыстаны) – бұл шайқасты еске алатын ескерткіш.
Есептер
Француз жазушысы Патрик Рэмбо бұл қақтығыстың куәгерлерден алынған мәліметтерге негізделген "Шабуыл" атты көркем шығармасын жазды. Тек француздық көзқараспен қарасақ, роман Наполеон дәуіріндегі шайқасты өте реалистік түрде суреттейді, сондай-ақ Наполеон, Массена және Ланн сияқты танымал қолбасшыларды егжей-тегжейлі көрсетеді. Кітаптың идеясы мен жазбалары белгілі француз жазушысы Оноре де Бальзакқа тиесілі. Маршал Ланннің көмекшісі Марсельлин Марбот өзінің естеліктерінде шайқас туралы, онда ол жақын достарының соңғы сәттерін көруге мәжбүр болғаны туралы, Дунайды кешіп өткеннен кейін Гранде Армеге келген қан төгілу мен қайғыны сипаттады. Әскери хирург Доминик Жан Ларре де шайқасты естеліктерінде баяндап, Лобаудағы жараланғандарды оқ-дәрімен дәмделген жылқы етінен жасалған сорпамен тамақтандырғанын айтады. Ларренің сөзін француз тілінде доктор Беро келтірген.