Кіріспе

Чарльз Уиллард Мур (31 қазан 1925 - 16 желтоқсан 1993) – американдық сәулетші, педагог, жазушы, Америка сәулетшілер институтының мүшесі және 1991 жылы AIA Алтын медалін жеңіп алған. Ол көбінесе постмодернизмнің әкесі деп есептеледі. Оның педагог ретіндегі қызметі американдық сәулетшілердің бір буыны үшін маңызды болды, олар оның кітаптарын оқыды немесе ол оқытқан бірнеше университеттердің бірінде білім алды.

Білім

Мур 1947 жылы Мичиган университетін бітірді, онда ол сыныбындағы үздік студенттердің бірі болды. Бітіргеннен кейін бірнеше жыл сәулетші болып жұмыс істеді, әскерде қызмет етті және Принстон университетінде профессор Жан Лабатутпен оқыды, онда магистр және доктор дәрежелерін алды (1957). Ол тағы бір жыл докторантурадан кейінгі стажер ретінде және дизайн-студияны жүргізген сәулетші Луи Канның оқытушысының көмекшісі ретінде жұмыс істеді. Принстон университетінде ол архитектор Роберт Вентуримен танысып, дос болды. Принстон университетінде Мур Долин Линдон, Уильям Тернбулл, Ричард Петерс және Хью Харди сияқты студенттермен қарым-қатынас орнатты. Олардың барлығы өмір бойы дос болып, сәулетті қуаныш сыйлайтын, гуманистік және адамдарды бақытты әрі дені сау етуге бағытталған іс деп есептеді. Принстон университетінде оқыған жылдары Мур Калифорния штатындағы Пеббл-Бичте анасына үй жобалап, салды және жазда көршілес Монтерейдегі архитектор Уоллес Холм үшін жұмыс істеді. Мурдың магистрлік диссертациясы Монтерейдің тарихи саз үйлерін сақтап, қала құрылысына ендіру жолдарын зерттеді. Оның докторлық диссертациясы "Су және сәулет" тақырыбында болды, ол судың кеңістік сезімін қалыптастырудағы маңыздылығын зерттеді. Диссертацияның ерекшелігі – ол Гастон Бачелардтың еңбектерін пайдаланған архитектуралық зерттеулердің алғашқыларының бірі болды. Мур осы материалды кейінірек жазған "Бақшалар поэтикасы" атты кітабында қолданды.

Мансап

1959 жылы Мур Принстон университетін қалдырып, Калифорния университетінде (Беркли) оқытушы болып жұмыс істеуге келді. Онда ол Донлин Линдон, Уильям Тернбулл және Ричард Уиттакермен бірге жаңа және ықпалды фирма құрды: MLTW. Олар Сан-Франциско қаласының сәулеттік ерекшеліктерімен үйлесетін, контекстуалдық дизайнды қалаға жат, қатал модернистік құрылыстардан артық көретін алғашқы американдық сәулетшілердің бірі болды. Солтүстік жағалаудағы инновациялық, экологиялық тұрғыдан таза кондоминиум кешенін жобалауға шақырылғанда, олар жобаға «орналасу» сезімталдығын қолданды. «Теңіз ранчосы» ХХ ғасырдың соңындағы ең танымал, ықпалды және сүйікті туындылардың біріне айналды. Мур бес жылдың ішінде Берклидегі архитектура кафедрасының төрағасы және профессоры болды. Оның жұмысы Нью-Йорктегі Архитектура лигасының «Қырқ жасқа дейінгі қырық» көрмесінде ұсынылды, ол «Ақтар мен сұрлар» авангард дизайнерлерінің бәсекелес топтарын қалыптастырды. Роберт А.М. Стерннің жетекшілігімен өткен бұл көрме 1969 жылы кітапқа айналды. Пауль Рудольф Йель архитектура мектебінің деканы лауазымынан кеткеннен кейін, жалпыұлттық іздеу нәтижесінде 1965 жылы Мур оның ізбасары болып тағайындалды. Стерн мектеп тарихында айтқандай, Мур энергиялы, бірақ көбінесе даулы көшбасшы болды, ол бағдарламаны ең қиын, бірақ сонымен бірге шығармашылық жылдарында табысты басқарды. Ол осы лауазымда бес жыл қызмет етіп, 1970 жылы кетті. Кент Блумермен бірге Мур 1967 жылы Йель құрылыс жобасын құрды, бұл әлеуметтік жауапкершілікті көрсету және бірінші курс студенттері үшін құрылыс процесін түсіндіру мақсатын көздеді. Ол сондай-ақ Йель университетінің президенті Кингман Брюстерді тарихи кампуста жаңа математика ғимараты үшін конкурс өткізуге ықпалдады. Конкурс нәтижелері екіге бөлінді, себебі Мур жеңімпаз архитектор Роберт Вентуридің жақтасы ретінде қарастырылды. Мурдың көптеген студенттері келесі буынның жетекші сәулетшілеріне айналды, олардың ішінде Марк Саймон, Базз Юделл, Джеральд Аллен, Элизабет Платер Зайберк, Андрес Дюани, Дэвид Селлерс және Тернер Брукс бар. Клиенттерден пікір алу үшін дизайн «шареттерін» жиі өткізетін тәжірибелі инноватор Мур бұрынғы студенттерімен бірнеше серіктес фирмаларды құрды: Centerbrook Architects (Коннектикут), Moore Ruble Yudell (Лос-Анджелес) және Moore/Anderssen (Остин, Техас). Ұдайы өзгерістер, ішінара, Мурдың әлемдік саяхаттары мен Калифорнияға, содан кейін Техас штатының Остин қаласына көшуінен туындады. Йельде жұмыс істегенде Мур тұрғын үй дизайны бойынша пайдалы кітап жазды: «Үйлердің орны». Клиенттер мен дизайнерлер оның жеңіл стилін және әдемі суреттерін ұнатып, әсіресе «орналасуға» деген ұмтылысын бағалады. Мур Донлин Линдонмен бірге Берклиде «Орындар» журналын құрды, ол Genius loci туралы идеяларды таратуға арналған еді. Ол өмірінің соңына дейін эсселер мен кітаптар жазуды жалғастырды, соның ішінде «Перспектива» журналындағы «Сіз қоғамдық өмір үшін төлеуіңіз керек» атты мақаласы, бұл Америкадағы қала маңындағы қоныстану мен ойын-сауық парктерінің өсуінің алғашқы болжамдарының бірі болды. 1975 жылы Мур Калифорния университетіне (Лос-Анджелес) көшіп, онда оқытумен айналысты. Соңында, 1985 жылы ол Техас университетінің (Остин) сәулет профессоры болды. 1993 жылдың 16 желтоқсанында үйінде жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның соңғы кітаптарының бірі – «Дене, естелік және сәулет» дизайн теориясына жаңа психологиялық және антропологиялық идеяларды енгізгенімен қатар, бүгінгі нейроғылым революциясын және «денеге енген таным» теориясын болжады.

Ғимараттар мен мұра

Мур батыл, түрлі-түсті дизайн элементтерін ұнатты, оның ішінде керемет түс үйлесімдерін, суперграфиканы, стильдік эклектизмді және пластик, (алюминийленген) ПЭТ пленкасы, платина плиткалары және неон сияқты дәстүрлі емес материалдарды қолдануды. Оның жұмысы көбінесе қызығушылықты оятып, қалыпты нормаларға қарсы шығады және кейде китчтілікке жақындауы мүмкін. 1960-шы жылдардың ортасында Нью-Хейвендегі тұрғын үйі, Playboy журналында жарияланған, бірнеше фанералық мұнаралардан тұрды, олардың әрқайсысы бір немесе бірнеше қабатты кесіп өтеді және ірі графикалық ою-өрнектерге ие болды. Оның Калифорниядағы Ориндадағы үйі де ерекше болды: ішкі қабырғалардың орнына екі ішкі эдикула кеңістікті бөліп тұрды, біреуі отыру алаңының үстінде, екіншісі еденге орнатылған ваннаның үстінде. Ол Сан-Мигель-Альенде, Сансет-Стрип және Диснейлендтегі Мейн-стрит сияқты жерлердегі қарапайым көше бойындағы ғимараттарға деген құмарлығын жасырмады. MLTW-мен жасаған алғашқы жұмыстары тұрғын үй архитектурасында батыс жағалауының аймақтық стилін қалыптастырғанымен ерекшеленді, оған тік шатырлар, шифермен жабылған сыртқы қабырғалар және терезелердің үлкен аумағы, соның ішінде люктер кірді. Мур және оның серіктестері Калифорниядағы алдыңғы буын өкілдерінің, әсіресе Бернард Мэйббик, Уильям Вурстер және Джозеф Эшерик сияқты Сан-Франциско аймағының пионерлерінің ықпалын әрдайым мойындады. Батыс жағалауының дизайнерлерінің толық мектебі олардың үлгісімен жаңадан бай клиенттері үшін ағаштан жасалған, сарай сияқты үйлерді жобалады. Мур клиенттердің қажеттіліктерін де ескеретін, соқыр ер адам мен оның әйелі үшін инновациялық үй салған және бірнеше шіркеулерді жобалаған. Оның қала құрылысын жобалау схемалары нақты жағдайға және тарихқа бейімделген, ал кітаптары Ренессанс бақтары, ағылшындық грузин үйлері және итальяндық алаңдар туралы терең зерттеулерге толы. Оның саяхаттары әрқашан түсті слайдтармен, эскиздермен және естеліктермен тіркелді, оларды ол өз үйлерінде мақтан тұтатын. Мурдың 1978 жылғы Piazza d'Italia, Нью-Орлеандағы қалалық қоғамдық алаңы, оның ерекше дизайн тілінің кең қолданылуын көрсетті және постмодернизмнің архетипі ретінде жиі аталады. Оның университеттегі жұмыстарына Дартмут қаласындағы Худ өнер мұражайы, Уильямстаундағы Уильямс колледжінің өнер мұражайы, Берклидегі Калифорния университетінің Хас бизнес мектебі және Санта-Барбарадағы Калифорния университетінің факультет клубы кіреді. UC Santa Cruz-дағы Кресж колледжі (2020 жылы бұзылған) сол кезде Америкадағы ең инновациялық жатақхана ғимараттарының бірі болды. Ұлттық Донг-Хуа университетінің негізгі кампусы – оның 1992 жылы аяқталған соңғы университет жұмысы. Тарихи егжей-тегжейлі, орнамент, фантастикалық элементтер, ирониялық мағыналар сияқты дизайн ерекшеліктері Мурды Роберт Вентури, Майкл Грейвс, Стэнли Тайгерман және Чарльз Дженкспен бірге постмодерн архитектураның негізгі қолдаушыларының біріне айналдырды. Чарльз В. Мур қоры 1997 жылы Техас штатының Остин қаласында Мурдың соңғы үйі мен студиясын сақтау мақсатымен құрылды. Оның коммерциялық емес бағдарламаларына резиденциялар, конференциялар, лекциялар және PLACENOTES саяхат жолсілкісін шығару кіреді.