Америкалық ойлап табушы Оле Эвинруд және қозғалтқыштар тарихы

Кіріспе

Американдық өнертапқыш

Оле Эвинруд, туған аты Оле Андреасен Ааслундие (19 сәуір 1877 – 12 шілде 1934) – американдық кәсіпкер, практикалық коммерциялық қолданысы бар алғашқы қайыққа орнатылатын қозғалтқышты (outboard motor) ойлап тапқанымен әйгілі.

Өмірбаян

Оле Эвинруде Норвегияның Опланд аймағындағы Вардал (қазіргі Гёвик) муниципалитетіндегі Хунндален елді мекенінде дүниеге келген. Ол Америка Құрама Штаттарында қабылдаған Эвинруд тегі – анасы туған Вестре-Тотендегі Эвенруд шаруашылығының топонимі. 1881 жылдың қазанында оның әкесі Америкаға эмиграциялады, ал келесі жылы Эвинруд, анасы және екі бауыры оны ілесіп келді. Тағы үш бауыры Америкада дүниеге келді. Отбасы Висконсин штатының Кембридж қаласына жақын Рипли көлі маңындағы шаруашылыққа қоныстанды. Он алты жасында Эвинруд Мэдисонға барып, машина жасау шеберханаларында жұмыс істеді және өздігінен инженерлік білім алды. Милуоки, Питтсбург және Чикаго қалаларындағы түрлі машина жасау фирмаларында жұмыс істей жүріп, ол механик болды. 1900 жылы Эвинруд Clemick & Evinrude атты тапсырыс бойынша қозғалтқыш жасау фирмасын құрды. 1907 жылы ол болаттан және мыстан жасалған, екі циклді қозғалтқышты іске қосу үшін маховикке орнатылған тұтқасы бар, алғашқы практикалық және сенімді сыртқы моторды ойлап тапты. 1907 жылы ол алғашқы бензинмен жұмыс істейтін сыртқы моторын жасады, ал екі жылдан кейін Милуокиде Evinrude Motor Company компаниясы құрылды. Компания өндірген ең қарапайым қозғалтқыш – бензин мен май қоспасымен жұмыс істейтін 2 тактілі ішкі жану қозғалтқышы болды. Эвинруд өзінің өнертабысының шабыты Милуокидің сыртындағы шағын Окаучи көлінде ыстық күні қайықпен жүріп, сүйіктісі Бесс үшін мұзжұмсақ әкелуден туғанын айтты. 1912 жылы фирмада 300 жұмысшы жұмыс істеді. Эвинруд Милуокидегі машина жасау шеберханасында мотоциклге ғашық екі жасөспірімге жұмыс беруге рұқсат берді; олардың бірі Артур Дэвидсон есімді, кейін Милуокиде орналасқан Харли Дэвидсон мотоциклімен танымал болған адам еді. 1913 жылы ауырған әйеліне күтім жасау үшін Эвинруд оның үлесін сатты. 1919 жылы Эвинруд тиімді әрі жеңіл екі цилиндрлі моторды ойлап тапты. Clemick & Evinrude компаниясындағы үлесін сатқаннан кейін, ол ELTO немесе Elto Outboard Motor Company компаниясын құрды. (ELTO – «Evinrude Light Twin Outboard» сөздерінің аббревиатурасы еді.) Elto басқа компаниялардан, мысалы, Индиана штатының Саут-Бенд қаласындағы Johnson Motor Company компаниясынан күшті бәсекеге тап болғанымен, Эвинрудтың компаниясы сатып алулар арқылы аман қалды және ақырында Outboard Marine Corporation құрды. Оның әйелі Бесс 1933 жылы, небәрі 48 жасында, ал Оле Эвинруд келесі жылы 57 жасында қайтыс болды.

Ole Evinrude was born in Hunndalen in the municipality of Vardal (now Gjøvik), in Oppland, Norway. The Evinrude surname, which he adopted in the United States, is an oeconym from the Evenrud farm in Vestre Toten, where his mother was born. In October 1881, his father emigrated to America, followed the next year by Evinrude, his mother and two siblings. Three additional siblings were born in America. The family settled on a farm in Ripley Lake near Cambridge, Wisconsin. At age sixteen, Evinrude went to Madison, where he worked in machinery stores and studied engineering on his own. He became a machinist while working at various machine tool firms in Milwaukee, Pittsburgh, and Chicago. In 1900, Evinrude co founded the custom engine firm Clemick & Evinrude. In 1907, he invented the first practical and reliable outboard motor, which was built of steel and brass, and had a crank on the flywheel to start the two cycle engine. In 1907 he had built his first gasoline powered outboard motor, and two years later, Evinrude Motor Company was founded in Milwaukee. The simplest type of engine the company produced was a 2 stroke internal combustion engine that was powered by a mixture of gasoline and oil. Evinrude reported that his invention was inspired by rowing a boat on Okauchee Lake, a small lake outside Milwaukee, Wisconsin, on a hot day to get ice cream for his girlfriend, Bess. By 1912, the firm employed 300 workers. Evinrude let two motorcycle mad teens tinker in his Milwaukee based machine shop; one was named Arthur Davidson, who went on to Harley Davidson motorcycle fame, also based in Milwaukee. Ole Evinrude formed Evinrude Outboard Motors, which he sold in 1913 in order to look after his sick wife. In 1919, Evinrude invented a more efficient and lighter two cylinder motor. Having sold his part in Clemick & Evinrude, he founded ELTO or the Elto Outboard Motor Company. (ELTO was an acronym for "Evinrude Light Twin Outboard".) Although Elto faced stiff competition from other companies, such as the Johnson Motor Company of South Bend, Indiana, Evinrude's company survived through acquisitions, eventually forming the Outboard Marine Corporation. His wife Bess died in 1933, at only 48 years old, and Ole Evinrude died the following year, 57 years old.