Кіріспе

Бразилия императоршасы (1822–1826) және Португалия королевасы (1826) – Аустрияның Киелі Рим империясының императоршасы Дона Мария Леопольдина (22 қаңтар 1797 – 11 желтоқсан 1826) 12 қазан 1822 жылдан өліміне дейін император Дом Педро I-нің әйелі ретінде Бразилияның бірінші императоршасы болды. Ол сондай-ақ, күйеуінің 1826 жылдың 10 наурызынан 2 мамырына дейінгі корольдік билігі кезінде Португалия королевасы да болды. Ол Австрияның Вена қаласында, Киелі Рим императоры Франциск II және оның екінші әйелі, Неаполь және Сицилияның Мария Терезасының қызы ретінде дүниеге келді. Оның көптеген туыстарының арасында Австрия императоры Фердинанд I және Наполеон Бонапарттың әйелі, Парма герцогинясы Мари Луиза болды. Мария Леопольдинаның балалық және жасөспірім шағында алған білімі кең және әртүрлі, жоғары мәдени деңгейге ие және саяси жағынан жақсы дайын болды. Габсбургтер әулетінің кішкентай ханзадалары мен ханшайымдарын осылай тәрбиелеу, олардың атасы Киелі Рим императоры Леопольд II бастаған білім беру ұстанымына негізделген. Ол «балаларды ерте жасынан адамгершілік, қайырымдылық және адамдарды бақытты етуге ұмтылу сияқты жоғары қасиеттерге тәрбиелеу керек» деп сенген. Тераң христиандық нанымымен және ғылыми және мәдени білімінің берік негізімен (халықаралық саясат және үкімет туралы түсініктерді қоса алғанда) Архгерцогиня ерте жасынан бастап лайықты патшайым болуға дайындалды. XXI ғасырда кейбір тарихшылар оны 1822 жылы өткен Бразилияның тәуелсіздік процесінің маңызды ұйымдастырушыларының бірі деп санайды. Оның өмірбаяуын жазған тарихшы Пауло Реззутти Бразилияның мемлекет болып қалыптасуына оның үлкен үлес болғанын айтады. Оның сөзіне сүйенсек, Дом Педроның әйелі «Бразилияны өз елі, бразилиялықтарды өз халқы және тәуелсіздікті өз ісі деп қабылдады». Ол сондай-ақ, елдің болашағын анықтаған маңызды саяси шешімдерде Дом Педроға кеңесші болды, мысалы, Диа-ду-Фико және Португалияға оралуына байланысты португалиялық соттарға көрсетілген қарсылық және бағынбаушылық. Осының салдарынан Дом Педроның Бразилия провинциялары бойынша саяхаттары кезінде елді басқарғаны үшін ол тәуелсіз Америка елінің мемлекет басшысы болған алғашқы әйел деп есептеледі.

Туу және ата-аналық

Мария Леопольдина 1797 жылдың 22 қаңтарында Австрияның Вена қаласындағы Хофбург сарайында дүниеге келді. Ол Франциск II-нің алтыншы (бірақ үшінші тірі қалған) баласы болды, Киелі Рим императоры (1804 жылдан бастап Франциск I титулымен Австрия императоры атанды, себебі Наполеон Бонапарт француз императоры аталғанда Киелі Рим императоры титулынан бас тартуын талап етті), бірақ оның екінші некесінен туған бесінші (тірі қалған үшінші) баласы және төртінші (тірі қалған екінші) қызы, Мария Тереза Неаполь және Сицилиядан. Оның әкесінің ата-аналары – Леопольд II, Киелі Рим императоры және Испания инфантасы Мария Луиза Бурбон, ал анасының ата-аналары – Неаполь және Сицилия королі Фердинанд IV және III (кейін Екі Сицилия королі Фердинанд I) және Австрия архигерцогинясы Мария Каролина. Екі ата-анасының туысқандығы (екі тұңғыш кузендер) арқасында Мария Леопольдина Габсбург-Лотарин әулетінен (Еуропадағы ең көне және ең күшті әулеттердің бірі, 1282 жылдан 1918 жылға дейін Австрияны басқарды, сондай-ақ басқа аумақтарда билік етті және Мария Леопольдина туған кезде Еуропадағы ең ұзақ билік еткен үй болды) және Бурбон әулетінен (оның туған кезде Испания, Неаполь, Сицилия және Парманы басқарған корольдік әулет; 1589 жылдан бері Францияда билік ететін әулеттің басты тармағы, 1792 жылғы Француз революциясынан кейін тақтан түсірілді, бірақ 1814-1830 жылдары қысқа мерзімге қайта орнатылды) тегін алды. Карлос Х. Оберакер Жүніордың "А Императрица Леопольдина: Sua Vida e Sua Época" атты еңбегінде және Беттина Каннның "Cartas de uma Imperatriz" және басқа авторлар растағандай, оған Каролина Жозефа Леопольдина Франциска Фердинанда деген есім берілді. Оберакер Жүніор өзінің еңбегіндегі эсселерінің бірінде 1797 жылдың 25 қаңтарында австриялық Wiener Zeitung газетінде жарияланған хабардың үзіндісін келтірді, онда архиегерцогиняның туғаны туралы толық атымен үш күн бұрын хабарланған; сонымен қатар, архиегерцогиняның сақталған крещениелік жазбасында "Мария" есімі жоқ екенін айтты, бұл рас. Оберакер Жүніордың сөзіне сүйенсек, архиегерцогиня Бразилияға сапарында жеке істермен айналысқан кезде оны қолдана бастады. Бразилияда ол 1822 жылы Бразилия Конституциясына берген антында көрсеткендей, тек Леопольдина деп немесе Мария деген есімін қол қоя бастады. Оберакер Жүніор ұсынған тағы бір теория бойынша, архиегерцогиня Құдай анаға деген шексіз құрметінің және оның қорғанысын тілеуінің арқасында, сондай-ақ барлық қарындастары осы есімді қолданғандықтан "Мария" есімін қолдана бастады. Мария Леопольдина Еуропа тарихындағы күрделі кезеңде дүниеге келді. 1799 жылы Наполеон Бонапарт Францияның бірінші консулы, кейін император атанды. Ол Еуропада "Коалициялар" деп аталатын одақтар жүйесін құрып, континенттің шекараларын жиі өзгертетін қақтығыстарды бастарды. Австрия өзінің тарихи жауы Францияға қарсы барлық Наполеон соғыстарына белсенді қатысты. Наполеон Еуропадағы ескі патшалық институттарды шайқалтты және Киелі Рим империясы арқылы қатал шайқастар басталды. Оның үлкен әпкесі, архиегерцогиня Мария Людовика, Франция мен Австрия арасындағы байланысты нығайту мақсатымен 1810 жылы Наполеонға үйленді. Бұл одақ Габсбург әулеті үшін ең ауыр жеңілістердің бірі болды; олардың анасы, Неаполь және Сицилия королевасы Мария Каролина (1793 жылы сүйікті қарындасы королева Мария Антуанеттаның өлім жазасын алғаннан кейін Франция туралы барлық нәрсені жек көретін) күйеуінің мінез-құлқына наразылық білдірді: "Мен осыны күтпедім, енді шайтанның әжесіне айналдым".

Білім

1807 жылғы 13 сәуірде 10 жасар герцогиня анасынан айырылды. Бір жылдан кейін (1808 жылғы 6 қаңтарда) оның әкесі Мария Леопольдна кейінірек өміріндегі ең маңызды адам деп сипаттаған Мария Людовика Австрия Эстеге қайта үйленді. Әйелінің бірінші туысы және императрица Мария Терезаның немересі болған жаңа император жақсы білім алған, алдыңғы әйелінен мәдениет және интеллектуалдық қабілетімен асып түсті. Ол ақын Иоганн Вольфганг фон Гётеге шабыт көзі және жақын досы болды, өгей қызының рухани дамуына жауапты болды, Мария Леопольддинаға әдебиет, табиғат және Иосиф Гайдн мен Людвиг ван Бетховеннің музыкасына құштарлықты дамытты. Балалары болмағандықтан, ол өзінен бұрынғы әйелінің балаларын асырап алды; Мария Леопольддина өгей анасын әрдайым анасы деп есептеді және император Мария Людовикамен бірге "рухани анасы" ретінде өсті. Мария Леопольддина мен оның бауырларының оқу бағдарламасына оқу, жазу, би, сурет салу, фортепиано, атпен жүру, аң аулау, тарих, география және музыка сияқты пәндер кірді. Князь Клеменс фон Меттерних Мария Леопольддинаның үйленуге баруы керек екенін ұсынды, өйткені ол әйел болу кезегі келген еді. Мариальва маркизі үйлену келісімдерінде маңызды рөл атқарды, ол Александр фон Гумбольдттың кеңесімен француздық көркемдік миссиясының Бразилияға келуі туралы келіссөздер жүргізген болатын. Король Жоау VI келіссөздерге Инфанта Дона Изабел Марияны (1826 жылдан 1828 жылға дейін Португалия Корольдігінің регенті болған және күйеусіз қайтыс болған) қосу үшін бар күшін салды. Мариальва маркизі Португалия корольдік отбасының Бразилия "испан колонияларындағы тәуелсіздік соғыстарының алауынан құтылған" соң континентке қайта оралуға бейілді екенін кепілдік берді, осылайша Австриядан некеге келісім алуға мүмкіндік болды. Бұл келісімге 1816 жылғы 29 қарашада Венада қол қойылды. Екі кеме дайындалды, ал 1817 жылғы сәуірде ғалымдар, суретшілер, бағбандар және таксидермист, барлығы көмекшілерімен бірге, Мария Леопольддинадан бұрын Рио-де-Жанейроға сапар шегіп, болашақ үйінің тарихы мен географиясын зерттеді және португал тілін үйренді. Осы апталар ішінде герцогиня өзінің жеке бағдарламасы – Ваде-мекумды құрастырып, жазды, мұндай құжатты ешбір Габсбург ханшайымы жасаған емес. Мария Леопольддина мен Дом Педро арасындағы неке 1817 жылғы 13 мамырда Венадағы Августин шіркеуінде өтті. Келіннің орнына күйеу жігіттің ағасы, Тешен герцогы Карл өкілдік етті. Осы неке арқылы король Жоау VI дәстүрлі әулеттермен жаңа одақтар құрып, Англияның өз иеліктеріндегі ықпалын теңестіру мүмкіндігін көрді. Ал Австрия жаңа Португалия-Бразилия империясын қасиетті Альянстың реакциялық, абсолютистік идеалдарына толық сәйкес келетін маңызды трансатлантикалық одақтас ретінде қарастырды. Осылайша, бұл неке сезімге емес, саяси мақсатқа қызмет етті.

Өлім себебі

Бразилияның алғашқы императрицасының өлімінің нақты себебі туралы пікірлер қарама-қайшы. Кейбір авторлар Мария Леопольдинаның император Рио-Гранде-ду-Сулда болған кезде, Сисплатин соғысы кезінде әскерді тексеріп тұрғанда, босанудан кейінгі сепсистен қайтыс болғанын айтады. Мария Леопольдинаның күйеуінің ашуы кезінде оған жасалған шабуылдар нәтижесінде қайтыс болды деген нұсқа Габриак, Карл Сейдер, Джон Армитаж және Изабел Лустоза сияқты тарихшылар қолдаған кең таралған теория. Шынайы зорлық-зомбылықтың өлімге себеп болғаны туралы түсінік, тіпті өлімге әкелген шабуыл сүйекке жетпесе де, императордың дене қалдықтарының жақындағы эксгумациясынан кейін, сүйек сынықтарының табылмауына байланысты белгілі бір дәрежеде күңкейді. Бұл 1826 жылдың 20 қарашасында болған, Мария Леопольдина императордың Уругвайға қарсы соғыс үшін оңтүстікке аттануына мүмкіндік беру үшін регенттікке өтуі керек болған кезде. Өзінің заңсыз қатынастары және императорлық жұбайлар арасындағы жаман қарым-қатынас туралы қауесеттердің жалған екенін дәлелдегісі келген Доминго Педро I, император және оның сүйіктісі Сантос маркизасының шіркеу және дипломатиялық өкілдерінің алдында протоколдық қол сүйеу рәсімі үшін бірге қатысуын талап ететін үлкен қоштасу кешін өткізуге шешім қабылдады. Бұл талапты орындаған жағдайда Мария Леопольдина күйеуінің сүйіктісін ресми түрде мойындаған болар еді, сондықтан ол Доминго Педро I-нің бұйрығына бағынбай, кешке қатысудан бас тартты. Ақыл-ойы тұрақсыздығымен белгілі император әйелімен қатты дауласып, тіпті оны сарайдың бойымен сүйреп, сөздерімен және тебу арқылы шабуыл жасады. Ақырында ол Сантос маркизасының ғана қатысуымен қол сүйеу рәсіміне қатысып, жағдайды шешпей соғысқа аттанды.

Өлім және есте сақтау

Мария Леопольдина 1826 жылғы 11 желтоқсанда, 30 жасқа толуына бес апта қалғанда, Рио-де-Жанейро қаласының солтүстік бөлігіндегі Сан-Кристовао ауданындағы Кинта-да-Боа-Вистадағы Сан-Кристовао сарайында қайтыс болды. Жерлеу рәсімі Бразилия империясының ресми уағыздаушысы Франсиско до Монте Альверне басқарды. Оның императорлық плащпен жабылған денесі үш қапқа салынды: біріншісі португалдық қарағайдан, екіншісі қорғасыннан (үстінде латынша жазуы бар, онда екі қиылысқан тізе сүйектері бейнеленген бас сүйек және оның үстінде императорлық күміс белгісі) және үшіншісі балқарағайдан. Ол 1826 жылғы 14 желтоқсанда Ажуда монастырының (қазіргі Синелендия) шіркеуіне жерленді. Мария Падилха "Маркеза де Сантос" (1984) және Эрика Эвантини "O Quinto dos Infernos" (2002) мини-сериалдарында оның рөлін ойнады. Мария Леопольдинаның өмірі 1996 жылы "Императриз Леопольдиненсе" самба мектебінің тақырыбы болды, оның аты одан тікелей емес (өйткені мектеп императордың құрметіне аталған "Эстрада де Ферро Леопольдина" аймағында орналасқан). Осы оқиғада карнавал суретшісі және профессоры Роза Магалхаес парад үшін Австрия үкіметінен қолдау алды. 2007 жылы актриса Эстер Элиас Мигель Фалабелланың "Империо" мюзиклінде Мария Леопольдина рөлін ойнады, ол Бразилия империясының тарихының бір бөлігін баяндайды. 2017 жылы актриса Летисия Колин "Ново Мундо" теленовелласында Мария Леопольдина рөлінде ойнады. 2018 жылы Мария Леопольдина және "Императриз Леопольдиненсе" Сан-Паулу карнавалында "Том Майор" самба мектебімен құрметтелді.

Балалар

1818 жылдың маусым айында Мария Леопольдтина жүкті болды, ал оның тұңғыш баласы Мария да Глория 1819 жылдың 4 сәуірінде қиын босанудан кейін дүниеге келді. 1819 жылдың қараша айында оның келесі жүктілігі түсікпен аяқталды, ал 1820 жылдың 26 сәуірінде ол екінші түсік жасады; бала, ұл, әкесінің інісінің құрметіне Мигель деп аталды және дерлік бірден қайтыс болды. Бұл сәтсіз жүктіліктер Мария Леопольдтинаға терең әсер етті, Браганса әулетіне мұрагер тудыру – өзінің басты міндеті екенін білген ол күйзеліске ұшырап, бір уақытқа қоғамдық өмірден шеттеді. 5 = 5. Испанияның Мария Луизасы. 7 = 7. Мария Каролина Австриядан (= 14) 9 = 9. Мария Тереза Австриядан (= 12) 11 = 11. Саксониялық Мария Амалия (= 10) 13 = 13. Саксониялық Мария Амалия (= 11) 14 = 14. Франциск I, Киелі Рим императоры (= 8) 15 = 15. Мария Тереза Австриядан (= 9)