Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құдайлар
Divine beings
Буддизмге түрлі ритуалдық және халықтық контексттерде құрметтелген көптеген құдайлар кіреді. Бастапқыда олар негізінен үнді тұлғаларын, мысалы, девалар, асуралар және якшаларды қамтыды, бірақ кейіннен басқа азиялық рухтар мен жергілікті құдайлар (мысалы, бирмалық наттар мен жапондық ками) да қосылды. Олар ағартылған Буддалардан бастап буддистер қабылдаған немесе діннің шеңберінен тыс қолданылатын аймақтық рухтарға дейін жетеді. Буддистер кейіннен дін тараған елдердің мәдениеттерінен де элементтерді қабылдады. Осылайша, ол сол мәдениеттердің басқа мифологияларынан алынған көптеген ерекшеліктерді қамтиды.
Buddhism includes a wide array of divine beings that are venerated in various ritual and popular contexts. Initially they included mainly Indian figures such as devas, asuras and yakshas, but later came to include other Asian spirits and local gods (like the Burmese nats and the Japanese kami). They range from enlightened Buddhas to regional spirits adopted by Buddhists or practiced on the margins of the religion. Buddhists later also came to incorporate aspects from the countries to which it spread. As such, it includes many aspects taken from other mythologies of those cultures.
Қорғаушы құдайлар
Апотропалық құдайлардың түрлі-түрлі нұсқалары бар, олардың басты міндеті – қорғаушы құдайлар, сақшылар немесе жалпы жамандықтан сақтаушылар болып табылу. Олардың кейбіреулері буддизмге ғана тән, ал қалғандары – буддизм мен индуизм ортақ пайдаланатын үнді құдайлары. Бұл құдайларды бодхисаттвалар, девалар, тіпті Будданың бір көрінісі ретінде де қарастыруға болады.
There are various types of apotropaic deities whose main role is as guardian deities, protectors or general removers of evil. Some of these are unique to Buddhism and others are Indian deities that Buddhism shares with Hinduism. These deities can be seen as bodhisattvas, as devas, or even as manifestations of a Buddha.
Бес қорғанышшы әйел тәңір
Паñкаракса ("Бес қорғаушы") – тандралық буддизмде маңызды бес қорғаушы әйел құдайлар, бұл термин сондай-ақ олардың дхаранилеріне де қатысты. Бұл бес қорғаушы дхарани құдайлары: Бұл термин буддалық тантра туралы көптеген танымал кітаптарда қолданылса да, işţadevatā термині санскрит тіліндегі буддалық тантралық мәтіндерде кездеспейді. Тибет тіліндегі бұл терминнің байланысы жоқ, бірақ "и дам" деген сөз, тибеттік тілде "йид кьи дам шиг" – "ойдың самаясы" дегеннің қысқартылған түрі деп саналады, яғни сананың табиғатының тазалығымен және бостандыққа жетуімен бұзылмас байланыста болу күйі. Ишта-девата индуизмде жеке құлшылық үшін Құдайдың бір қыры. Буддизмде идам – ағартудың көрінісі және Самбогакая Буддалары, дакинилер, бодхисаттвалар, Дхарма қорғаушылары (Дхармапалалар) немесе өткен гурулар немесе діни көшбасшылар сияқты тарихи тұлғалар түріндегі тантрикалық құдайлар болуы мүмкін. Бұл құдайлардың кейбіреулерінің сыртқы келбеті қорқынышты және қатыгез болғанымен, олар зұлымдық пен демондық күштердің бейнесі емес. Бұл құдайлардың қатыгездігі Дхармаға қауіп төндіретін зұлым рухтарды қорқыту үшін қолданылады.
The Pañcarakṣā ("Five Protectors") are five protector goddesses which are important in tantric Buddhism, the term also refers to their dhāraṇīs. These five protective dhāraṇī goddesses are: Though this term is used in many popular books on Buddhist Tantra, the term işţadevatā has not been attested in any Buddhist tantric text in Sanskrit. The unrelated Tibetan version of the term, possibly of entirely native origin, is yi dam is said to be a contraction of Tib. yid kyi dam tshig, meaning "samaya of mind" in other words, the state of being indestructibly bonded with the inherently pure and liberated nature of mind. The ishta devata of Hinduism is an aspect of God for personal worship. In Buddhism, a yidam is a manifestation of enlightenment and may take the form of Sambhogakāya Buddhas, tantric deities such as Dakinis, bodhisattvas, Dharma protectors (Dharmapalas) or other historical figures such as past gurus or religious leaders. While some of these deities have a hideous and fierce appearance, they are not personifications of evil or demonic forces. The ferocious appearance of these deities is used to instill fear in evil spirits which threaten the Dharma.
Асуралар
Асуралар, кейде Титан немесе жартылай құдайлар деп аударылатын, көбінесе Девалардың қарсыластары ретінде бейнеленеді және олармен соғысқа түседі. Олар құдайлардың патшасы Сакра басқарған Девалармен жеңіліске ұшырағандығы айтылады. Асуралар көбінесе жеккөрушілік және ашкөздік сияқты күшті құштарлықтармен жетекшілік ететін болып көрінеді.
The Asuras, sometimes translated as Titans or Demigods, are often depicted as enemies of the Devas and fighting them in wars. They are said to have been defeated by the Devas, led by Sakra, king of the gods. They are often seen as being led by strong passions, such as hatred and greed.
Мара
Мара (сөзбе-сөз "өлім" дегенді білдіреді) Буддаға, Дхармаға және Сангхаға қарсы тұратын нақты бір жандарды немесе жандардың тобын көрсетеді. Тілектер әлемінің иесі ретінде Мара, жаратылыстарды өзінің билігінде ұстауға тырысады.
Māra (literally meaning "death") refers to either a specific being, or to a class of beings, who are depicted as being antagonistic to the Buddha, Dharma and Sangha. As lord of the desire realm, Māra is depicted as working to keep beings under his control.
Якша
Якшалар – табиғат рухтарының кең тобы, көбінесе жақсы ниетті, олар жер мен ағаштардың түбіне жасырылған табиғи байлықтардың қамқорлары. Веда кезеңінен бұрын Үндістанда құлшылық етілген, индуизм Кубера сияқты якшаларға табынуды қабылдады. Кейіннен олардың құлшылығы буддизмге де сіңірілді. Джайнизмде якшалар бастапқыда шасана деваталар ретінде құлшылыққа алынды. Буддизмде олар Гималайдың тереңдігінде қоныс тепкен, жердің байлығын сақтайды деп сендіреді. Якшалар байлықтың иесі Куберамен басқарылады. Бірмада буддизммен бірге наттар деп аталатын табиғат рухтарына табыну кеңінен таралған.
The yaksha are a broad class of nature spirits, usually benevolent, who are caretakers of the natural treasures hidden in the earth and tree roots. Having been worshiped in India since before the Vedic period, Hinduism adopted the worship of yaksha like Kubera. Later their worship was adopted by Buddhism. In Jainism, yakshas were worshiped as shasana devatas from the beginning. In Buddhism, it is believed that they reside deep under the Himalayas where they guard the wealth of the Earth. The yaksha are ruled over by Kubera, the lord of wealth. In Burma there exists the popular worship of nature spirits called nats which are worshiped alongside of Buddhism.