Кіріспе

Бұл есімді архитектор Аристондр Тельмессос (Αρίστανδρος ο Τελμησσεύς; б.з.д. 380 ж. шамамен туған), Кариялық грек, Ұлы Александрдың сүйікті болжамшысы болды.

Өмір

357/356 жылдары Аристондр Александрдың әкесі, Македониялық Филипп II-нің төңірегінде болды, сол кезде ол Олимпиаданың жүкті екенін көрсететін арманды дұрыс түсіндірді. Ежелгі деректер оны жеңімпаздың дүниеге келген сәтінен бастап өліміне дейін белгілерді түсіндірген адам ретінде көрсетеді. Деректер әртүрлі айтылғанымен және кейбір оқиғалар шындыққа жатса да, Аристондр Александрдың жорықтарында зор ықпалға ие болған және македониялық армияның рухын көтеруде маңызды рөл атқарған. Оның экспедицияға дейін, оның барысында немесе одан кейін болжамдық еңбектер жазғаны туралы мәліметтер бар, бірақ бұл еңбектердің жалған авторлыққа жатқанын да айтуға болады.

Аристондар дереккөздерінде

А - Ариан, П - Плутарх, С - Курций, Д - Диодор, Ж - Юстин, С - Страбон, І - Александрияның жол жүру жолы. Аристондр есімінің кездескен жерлері (*) белгісімен белгіленген. Филип арманында әйелі Олимпианың құрсағын мөрлеп, мөрде арыстан бейнесі болғанын көреді. Аристондр бұл арманды Олимпианың баласы (Александр) арыстан сияқты батыл болады деп оптимистік тұрғыдан түсіндіреді. (* P 2.2–3; Ефорос, қараңыз FGrH 70, 217) Пиериядағы Орфей мүсіні тер шығарады. Аристондр бұл Александрдың ерліктерін жырлаған ақындар мен музыканттарға көп еңбек сыйлайтынын оптимистік тұрғыдан түсіндіреді. (*A 1.11.1–2; *P 14.5; I 17; Псевдо-Калистен, Александр Роман 1.42) Армия Фригияның бұрынғы сатрабы Ариобарзанның құлаған мүсініне тап болады. Көргіш – «Александр» [Аристондр?] Граник шайқасында жеңіске жететінін болжайды. (Д 17.17.6–7) Халикарнаста ұйықтаған Александрды мазалаған бір қарлығаш. Аристондр бұл оқиғаны Александрға бір құпия ашылатынын түсіндіреді. (*A 1.25.6–8) Тирді қоршаған македониялық сарбаздар нанның біразы «қанды» екенін байқайды. Аристондр Тирдің алынатынын болжайды (себебі нанның іші қанды). (*C 4.2.14; 17.41.7) Александр түсінде Херакл оны Тирге шақырғанын көреді. Аристондр бұл қала басып алынатынын, бірақ оған Херакл сияқты күш жұмсау керегін түсіндіреді. (*A 2.18.1, C 4.2.17) Александр Тирді қоршағанда, мазақтаушы сатир туралы армандады. Артемидорда Аристондр мен П «зеерс» сөзбен ойнайды («са тирос»="тайр сенікі"), Александр қаланы алатынын шешу үшін. Псевдо-Калистенде Сатир оған аяқ астына таптауға ірімшік («tyros») береді. (Артемидор, Түстерді түсіндіру 4.23–24; P 24.3–5; Александр Роман 1.35; Артемидор оқиғасын Якоби байқамаған) Аристондр ішті қарастырып, Тирдің сол айда, тіпті соңғы күні болса да алынатынын мәлімдейді. Александр күнтізбеде екі күндік өзгеріс енгізуді бұйырады, бірақ сол күні қаланы алады. (*P 25.1–2) Газа қоршауы кезінде құс Александрға бір нәрсе тастап, ұсталады. Аристондр сол күні Александр үшін қауіп төніп тұр деп болжайды, және ол дұрыс болып шығады. (*A 2.26.4–27.2; *C 4.6.10–13; *P 25.3–4; I 46–7) Александрияның негізі қаланды. Александр қаланың шегін арпа ұнымен белгілейді. P, S, I және Frag. Сабақ бойынша, құстар соған ұшып келіп, шошып тұрады. Аристондр қаланың гүлденетінін болжайды. (*A 3.1.5–3.2.2; C 4.8.6; P 26.5–6; S 17.1.6; I 49; FGrH 151=Frag. Сабақ. 11; басқалары) Гаугамела шайқасынан он екі күн бұрын күн тұтылуы орын алады. Аристондр (А) немесе «египеттік жолдаушылар» (С) бұл белгіні жақсыға бағалайды. (*A 3.7.6; C 4.10.2–7; қараңыз P 31.4) Александр Гаугамела шайқасынан бұрын түнде Аристондрмен құрбандық шалады. (*C 4.13.14–16; *P 31.4; FGrH 148 = Pap. Oxyrch. 1798) Аристондр Гаугамеладағы Александрдың сарбаздарының арасында көрінеді. Александрдың басының үстінде бүркіт бар екенін көрсетеді. (*C 4.15.26–27; *P 33.1–2) Танасты кесіп өтер алдында Аристондр құрбандық шалады. Белгілердің жағымсыз екенін хабарлайды. Кейіннен ол қайтадан құрбандық шалуға шақырылады және (А) тағы бір жағымсыз белгі жариялайды немесе (С) ойын өзгертеді. С Александрдың Аристондрді алғашқы болжамды тікелей патшаға жеткізбегені үшін сөгіс бергенін егжей-тегжейлі баяндайды. (*A 4.4.3; 4.4.9, *C 7.7.8–9; 7.7.22–29, I 85) Клейтус құрбандыққа шалынған жемісті дәмдеу үшін үзіп алады, бірақ қойлар оның соңынан еріп жүреді. Александр Аристондр мен «спарталық Клеомантиске» оқиғаны түсіндіруді бұйырады. Екеуі де бұл оқиғаны пессимистік тұрғыдан түсіндіреді. (*P 50.2–4) Александр Клейтті өлтіргеннен кейін Аристондрмен жұбанып, оның бұрынғы болжамын еске түсіреді (14-нөмір). Александр қуанды. (*P 52.1; қараңыз A 4.9.5) Мұнай кендері табылды. Аристондр мұнайдың еңбек еткеннен кейін табысқа жеткізетінін болжайды. (*A 4.15.7–8, C 7.10.4; P 57.3; S 9.7.3; Афина. 42 f.; I 97) Лисимах Александрдың найзасының артқы жағына шатасады. Александр жараны диадемасымен таңдайды. Қанды диадема Аристондрді Лисимахтың билігі қиын болады деп болжауға итермелейді. Ж Юстин бұл оқиғаның Үндістанда болғанын айтады. (*Appian, Syriaca 64; J 15.3.11–14) Аристондр македониялықтарды Александрдың денесімен айналыспағаны үшін сөгіп, оны ұстаған қала үшін жарқын болашақ болжайды. (*Aelian, Varia Historia 12.64)

Аристондрдің жазбалары

Аристондрдің жазбалары мыналармен куәландырылған: Плиний Ескі (Табиғи тарих 17); Артемидор (Түстерді түсіндіру 1.31, 4.23, 24); Ориген (Цельске қарсы 6.8.10); Люцианды қараңыз (цитатасы жоқ). Аристондрдің жазбалары, мүмкін, Аристондрдің "мектебінің" туындысы болған. Аристондрдің туған қаласы, Кариядағы Тельмесс (қазіргі Фетхие), көрегендердің белгілі ошағы болды. "Мұрагерлік үгіт-насихаттары" (18–19, Лисимах пен Птолемейді қолдайтыны) мен Птолемей I Эпигонның Тельместе династ ретінде билеуі арасында байланыс болуы мүмкін. Птолемей, Лисимахтың ұлы ретінде, әкесінің талаптарын мұралады, бірақ соңында Птолемей III Эвергет және Птолемей әулетімен келісімге келді.