Кіріспе

Якуши-дзи (薬師寺) – Жапониядағы ең танымал императорлық және ежелгі будда ғибадатханаларының бірі. Бұл ғибадатхана бір кезде Нара қаласында орналасқан Нантоның жеті ұлы ғибадатханасының бірі болған. Якуши-дзи жапон буддизмінің Хоссо мектебінің бас штабы болып табылады. Бұл ғибадатхана "Ежелгі Нараның тарихи ескерткіштері" деген атаумен ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енген нысандардың бірі. Ғибадатхананың ең қадірлі нысаны – Якуши Ньорай, басқаша айтқанда "Дәрігер Будда", ол 680 жылы Қытайдан Жапонияға келген алғашқы буддалық құдайлардың бірі және ғибадатханаға осы атты берген.

Тарих

672 жылы Жапониядағы Циншин соғыстарының нәтижесінде астана Оцудан Асукаға қайта көшірілді. Елорданың көшірілуі ақша мен билік үшін отбасылық дауларға байланысты болды, бұл ханзада Нака мен ханзада Оама арасындағы азаматтық соғысқа әкелді. Ханзада Оама ханзада Наканың ұлынан билік күтті, өйткені оның әкесі оны өзінен кейін таққа отыруға лайық деп санаған. Ханзада Оама мен ханзада Наканың ұлы, ханзада Отомо арасындағы келіспеушіліктерден кейін ханзада Оама өзінің ағасы мен немере інісін жеңді. Ханзада Оама, Император Тенму ретінде, 672 жылы ғибадатхананы Оцудан Асукаға қайтаруға жауапты болды. Алғашқы Якуши-джи Асука дәуіріндегі Жапонияның астанасы Фудзивара-кё қаласында салынған. Фудзивара астанасы осы уақытта экономикалық тұрақтылықты арттыру, үкіметті орталықтандыру және күшті әскери күш құру ниетімен қытай үлгісінде салынды. Якуши-джи 680 жылы Император Тенмудың әйелінің ауруынан айығуы үшін құрылысқа тапсырылды, ол одан кейін Императрица Джито болды. Буддизмді Қытай мен Кореядан алғаш рет әкелгеннен кейін буддистік тұлғаларға құрмет көрсету үшін ғибадатханалар салу жапон ақсүйектері арасында кең таралған. Император Тенму 698 жылы Императрица Джито кешенді аяқтаған кезде қайтыс болды. Императорлық сарай сол кездегі жаңа астанаға көшірілгеннен кейін сегіз жыл өткен соң, ол бөлшектелді және Нараға көшірілді. Нара дәуірі (710–794) 710 жылы Фудзивара астанасынан Нараға астананы көшірумен басталды. Бұл тағы да бір рет күшті, орталықтандырылған үкімет құруға деген ниеттің нәтижесі болды. Император Шому «Жеті Ұлы ғибадатхананы» салуды бастады: Тодай-джи, Кофуку-джи, Ганго-джи, Дайан-джи, Якуши-джи, Сайдай-джи және Хорю-джи. Ғибадатхананың 718 жылы астана Хэйдзё-кёға, қазіргі Нараға көшірілгеннен кейін қазіргі орнына көшірілгеніне көп уақыттан бері сенеді. Алайда, 1990 жылдары Фудзивара-кё Якуши-джи орнындағы қазба жұмыстары бір уақытта екі Якуши-джи болған болуы мүмкін екенін көрсетті. Фудзивара-кё Якуши-джи сондай-ақ Мото Якуши-джи (元 мото, «түпнұсқа») деп те аталады. 973 жылы кешендегі көптеген ғимараттар өрттен қирады, ал негізгі зал 1528 жылы өртенді. Негізгі зал 1976 жылы, батыс мұнара 1981 жылы, орталық қақпа 1984 жылы, ал шығыс және батыс қақпалары 1995 жылы қайта салынды.

Шығыс пагодасы

730 жылы Нара дәуірінде аяқталған Шығыс пагодасы (東塔) – Якуси-джидегі 8-ғасырға дейін сақталған жалғыз ғимарат.

Орналасу

Якуши-джидің құрылымы симметриялы, екі негізгі зал және екі үш қабатты пагодасы бар. Бірегей құрылымы кейде «Якуши-джи стилі» деп аталады. Якуши-джи Фудзивара астанасын қайталау және жаңа орналасқан жерін бейнелеу үшін геометриялық түрде желі ретінде жоспарланған. Алтын зал Якуши-джидің ортасында орналасқан. Алтын залдаң шығысы мен батысында залға назар аудару үшін симметриялы түрде екі пагода орналасқан. Фудзиварадағы Алтын зал Хейдзёдағы Алтын залға ұқсайды. Фудзиварада табылған он сегіз бағана іргетасының арақашықтығы Хейдзёдағы бағаналардың арақашықтығымен дәлме-дәл келеді. Екі храмның екі жағында да бірдей баспалдақтар бар. Фудзиварадағы Якуши-джидегі жол жүйесінің табылуы храмның жаңа астанадағы жол жүйесінің айналасында салынғанын көрсетеді. Шығыс пагодасы Хейдзё Якуши-джидегі стильдерді қайталайды, қазба жұмыстары кезінде он екі гранитті бағана іргетасы табылған, ал Батыс пагодасы елорда көшірілгеннен кейін, ерте Нара кезеңінде салынғанын көрсетеді және өзгеше стильге ие. Бүгінде Фудзивара Якуши-джиден аз қалдықтар қалды: көзге көрінетін белгілер – Алтын залының іргетастары мен бағаналары. 7 ғасырға дейінгі Якуши мүсіндері қоладан жасалған, ал кейінірек жасалғандары ағаштан. Белгілі 247 мүсіннің ішінде 224-і ағаштан, 17-сі қоладан, төртеуі тастан және екеуі темірден жасалған. Ескі және жаңа Якуши мүсіндерінің арасындағы тағы бір айырмашылық – ескі мүсіндерде Якуши қолында дәрілік құмыра ұстамайды. Якуши-джидегі Якуши үштігі Жапониядағы ең танымал иконалардың бірі ретінде белгілі. Нара кезеңі Якуши үштігінің ағаштан жасалған мүсіндер екендігінде көрінеді, бұл сол кездегі мүсіншілер арасында кең таралған. Якуши үштігінің қайдан шыққандығы туралы ғалымдар арасында пікір таласы бар. Кейбір ғалымдар оның Фудзивара Кё Якушидегі икона ретінде жасалғанын, ал басқалары оның ерте Нара кезеңінде Хейдзёкё Якуши-джи үшін жасалғанын айтады.