Кіріспе
Ағылшын ақыны және романист Кларенс Малкольм Лоури (28 шілде 1909 – 26 маусым 1957) – ағылшын ақыны және романист, ең белгілі туындысы – 1947 жылы жарық көрген «Вулкан астында» романы. Бұл роман Modern Library 100 үздік роман тізімінде 11-орынды иеленді.
Clarence Malcolm Lowry ('/l//aʊ//r//i/; 28 July 1909 – 26 June 1957) was an English poet and novelist who is best known for his 1947 novel Under the Volcano, which was voted No. 11 in the Modern Library 100 Best Novels list.
Англиядағы алғашқы жылдары
Лоури Нью-Брайтон қаласында, Уирралда Эвелин Боден мен Артур Лоуридің төртінші ұлы ретінде дүниеге келді. Әкесі – Камберленд тамырлары бар мақта брокері болатын. 1912 жылы отбасы Уиррал түбегінің тағы бір бөлігіндегі Калдиге көшіп келді. Олардың үйі екі акр жерге орналасқан, моток-тюдор стиліндегі сарай, теннис корты, шағын гольф алаңы, сондай-ақ үй қызметшісі, аспазшы және бала күтушісі болды. Лоури жасөспірім шағында Кембридждегі Лейс мектебінде оқыды, бұл мектеп «Қош бол, Мистер Чипс» романымен әйгілі болды. 15 жасында ол Хойлак қаласындағы Корольдік Ливерпуль гольф клубында жасөспірімдер арасындағы гольф чемпионатын жеңіп алды. Әкесі оның Кембриджге барып, отбасы бизнесін жалғастыруын күткен, бірақ Малкольм әлемді танып білуді қалап, әкесін алыс Шығысқа жүретін сауда кемесінде палуан болып жұмыс істеуге көндірді. 1927 жылдың мамыр айында ата-анасы оны Ливерпульдің портына алып барды, жергілікті баспасөздің назарында «S. S. Pyrrhus» жүк кемесіне отырғанда қоштасты. Дегенмен, ол жазуда өте жақсы нәтижелер көрсетіп, 1932 жылы «Ultramarine» романының алғашқы нұсқасының бірнеше бөлімдерін тексеруге ұсынғаннан кейін ағылшын тілінен үшінші дәрежелі дипломмен бітірді. Бірінші семестрінде оның бөлмедесі Пол Фитте өзін-өзі өлтірді. Фитте гомосексуалдық қарым-қатынас құруды қалаған, бірақ Лоури одан бас тартқан. Лоури оның өліміне өзін кінәлі деп санады және қалған өмірі бойы осы оқиғамен мазаланды. Содан кейін Норвегия мен Германияға сапарлады. Кембриджді бітіргеннен кейін Лоури қысқа уақыт Лондонда тұрды, 30-шы жылдардағы әдеби ортаның шетінде өмір сүрді және Дилан Томаспен танысты. Ол алғашқы әйелі Ян Габриалмен Испанияда кездесті. Олар 1934 жылы Францияда үйленді. Олардың некесі қиын болды, әсіресе оның ішімдікке құмарлығы және ол әйеліне қызығушылық танытқан гомосексуалдарды жек көруі себеп болды.
АҚШ, Мексика, Канада
Бір-бірінен алысқаштан соң Лоури Янмен Нью-Йоркке кетіп, алкогольден туған күйзелістен кейін 1936 жылы Беллвью психиатриялық ауруханасына түсті – бұл тәжірибелер кейіннен оның "Айлық каустикалық" повесіне негіз болды. Оны билік назарына алғанда, ол депортациядан қашу үшін Голливудқа қашып, сценарий жазуға тырысты. Осы шамада ол "Вулкан астында" романын жаза бастады. Ол өзінің жазушылық өмірінің көп бөлігін Канадада өткізді, сондықтан ол канадалық әдебиеттің маңызды тұлғасы болып есептеледі. 1961 жылы ол өлімнен кейін жарық көрген "Естіңіз, о, Раббым, аспаннан, Сенің мекеніңнен" жинағы үшін ағылшын тіліндегі көркем әдебиет бойынша генерал-губернатор сыйлығын жеңіп алды.
Өлім
Лоури 1957 жылғы маусымда Сассекс округының Рип ауылындағы жалдаған коттеджде қайтыс болды. Ол 1955 жылы Англияға қайтып келгеннен кейін, науқас және мүсіркеусіз жағдайда әйелі Марджеримен бірге тұрды. Дәрігердің қорытындысы бойынша, өлім жазасы салдарынан болған оқиға, себептері – асқазан ішіндегісінің демікпеге түсуі, барбитураттармен улану және алкогольді шамадан тыс ішу. Оның өлімі өз-өзіне қол жұмсау болды деген болжам бар. Оның қайтыс болған түні болған оқиға туралы әйелінің әртүрлі уақытта берген мәлімдемелеріндегі қарама-қайшылықтар кісі өлтіру күдігін тудырды. Лоури 1940 жылғы «Эпитафия» өлеңінде былай деп жазды: «Мұнда Боуэридің бұрынғы Малкольм Лоури жатыр, оның прозасы гүлді және көбінесе қараңғы. Ол түнімен өмір сүрді, күніне ішті, укулеле тартып жүріп қайтыс болды».
Жазбалар
Лаури өмірінде көптеген туындыларын жариялаған жоқ, ал оның қалдырған аяқталмаған қолжазбаларының көлемі зор болды. Оның екі романының ішінде «Вулкан астында» (1947) қазір оның шедеврі және 20 ғасырдың ұлы туындыларының бірі ретінде кеңінен мойындалған (Modern Library’s 100 Best Novels of the 20th century тізімінде 11-орында). «Ultramarine» (1933) романы Лоури студент кезінде жазылған, онда жас жігіттің алғашқы теңіз саяқаты мен экипаждың құрметіне ие болуға жасаған тыранысы баяндалады. Лоуридің қазасынан кейін «Бізді тыңда, Әй, Көктегі мекеніңнен» (1961) атты әңгімелер жинағы жарық көрді. Ғалым және ақын Эрл Бирни Малькольм Лоуридің таңдамалы өлеңдерін (1962) редакциялады. Бирни Лоуридің жесірімен бірлесіп, қайта басылымға дайындау үшін «Lunar Caustic» (1968) повесін өңдеді. Бұл Лоури толық роман ретінде қайта жазу процесінде болған Беллвью ауруханасы туралы бірнеше бұрынғы туындылардың бірігуінен құралған. Лоуридің алғашқы биографы Дуглас Деймен бірге Лоуридің жесірі, оның қолжазбаларынан «Dark as the Grave Wherein my Friend Is Laid» (1968) және «October Ferry to Gabriola» (1970) романдарын аяқтап, редакциялады. 1965 жылы оның жесірі мен Харви Брейт редакциялаған «Малькольм Лоуридің таңдамалы хаттары» жарық көрді, ал 1995–1996 жылдары Шеррилл Э. Грейс редакциялаған екі томдық «Sursum Corda! Малькольм Лоуридің жинақталған хаттары» жарық көрді. Лоуридің соңғы аяқталмай қалған туындысы «La Mordida» («The Bribe») және Ф. Скотт Фицджеральдтың «Tender Is the Night» романының экрандық нұсқасының ғылыми басылымдары да жарық көрді. Дональд Бриттен мен Джон Крамер режиссерлік еткен «Вулкан: Малькольм Лоуридің өмірі мен өлімі туралы зерттеу» (1976) – Канаданың Ұлттық кино кеңесінің Оскарға ұсынылған деректі фильмі. 2001 жылы Лоуридің бірінші әйелі Ян Габриал өзінің естеліктерінде Лоуридің «Ақ теңізге балласт» романының ерте нұсқасының өзінде бар екенін айтты, ол жоғалып кеткен деп есептелген. Далхаузи университетінің профессоры Дин Ирвиннің сөзіне сүйенсек, Лоури 1936 жылы Мексикаға аттанғанға дейін романының алғашқы данасын Габриалдың анасына тапсырған. Романның жұмыс үлгісі кейін өртте жойылды. 2014 жылдың қазан айында ол алғаш рет Оттава университетінің баспасынан жарық көрді және Ливерпульдегі Bluecoat Arts Centre-де тұсаукесер өтті.