Кіріспе

Ресейлік монастырь және орыс православие шіркеуінің рухани орталығы.

Сент-Сергидің Троице Сергиева лаврасы – орыс православие шіркеуінің рухани орталығы болып табылатын ең маңызды ресейлік монастыры. Монастырь Сергиев Посад қаласында, Ярославльге қарай баратын жолмен Мәскеуден солтүстік-шығысқа қарай орналасқан және қазіргі уақытта 300-ден астам монахқа мекен жай.

XIV ғасыр

Монастырь 1337 жылы ең қадірлі орыс әулиелерінің бірі – Радонежский Сергий қолмен құрылған. Ол Маковец төбесінде Қасиетті Үштік құрметіне арнап ағаш шіркеу салдырған. Монастырь қауымының алғашқы дамуы Сергий және оның шәкірттерінің замандастарының өмірбаяндарынан жақсы белгілі. 1355 жылы Сергий асхана, кухня және нан пісіру үйі сияқты қосалқы құрылыстар салуды талап ететін устав енгізді. Бұл устав Сергийдің көптеген ізбасарлары үшін үлгі болды, олар Ресейдің барлық аймақтарында 400-ден астам монастырь құрды, оның ішінде Соловецкий, Кириллов және Симонов монастырьлары да бар. Сергий Дмитрий Донскойды татарларға қарсы күресінде қолдады және Куликов шайқасына (1380 ж.) Пересвет және Ослябя атты екі монахты жіберді. Шайқас басталғанда Пересвет татар батырымен жекпе-жекте қаза тапты. 1408 жылы татар жасағы аймаққа шабуыл жасағанда монастырь өртеніп, қирады.

15 ғасыр

1422 жылы Сергий Ресей мемлекетінің қасиетті қамқоршысы деп жарияланды. Сол жылы Косово шайқасынан кейін монастырьда пана тапқан серб монахтарының бір тобы алғашқы тас соборды салды. Қасиетті Сергийдің қабірлері әлі де Киелі Үштікке арналған осы соборда сақталған. Ортағасырлық Ресейдің ең көрнекті икона суретшілері Андрей Рублев және Даниил Чёрный соборды фрескалармен безендіру үшін шақырылды. Дәстүр бойынша, Мәскеу патшалары осы соборда крещениеден өтіп, алғыс айту қызметтерін өткізді. 1476 жылы Иван III Киелі Рух шіркеуін салуға Псков шеберлерін шақырды. Бұл құрылыс – жоғарғы жағында қоңырау мұнарасы бар қалған сирек орыс шіркеулерінің бірі. Ішкі кеңістігінде әшекей үшін глазурьдалған плиткаларды қолданудың ең алғашқы мысалдары бар. 16 ғасырдың басында Василий III Никондық қосымшаны және Сергийдің бірнеше шәкірттері жерленген Серапион шатырын салдырды.

XVI ғасыр

1559 жылы Иван Грозный бұйрығымен салынған алты бағаналы Успенский соборының құрылысына 26 жыл кетті. Собор өзінің үлгісі болған және Мәскеу Кремліндегі осы аттас собордан әлдеқайда ірі. XVI-XVIII ғасырлардағы тамаша иконостас Симон Ушаковтың шедевр туындысы – «Соңғы тоқсан» иконасын қамтиды. 1684 жылы Ярославль шеберлерінің тобы собордың ішкі қабырғаларын күлгін және көк түсті фрескалармен суреттеді. Собор Ресейдегі ең бай жер иелерінің біріне айналғандықтан, оның орналасқан ормандары кесіліп, собор қабырғаларының жанында ауыл (немесе посад) пайда болды. Бұл ауыл біртіндеп қазіргі Сергиев-Посад қаласына дейін өсті. Монастырь өзі хроника жазу және икона салудың маңызды орталығы болды. Собор қабырғаларының тікелей қарсысында Әйгілі Параскева монастыры салынды, оның құрамында Әйгілі Параскева шіркеуі (1547), Кіріспе шіркеуі (1547) және Әйгілі Параскеваның құдығының үстіндегі XVII ғасырға жататын шағын ғибадатхана әлі де көрініп тұр.

17 ғасыр

1550 жылдары монастырды қоршаған ағаш қоршаулар он екі мұнарасы бар ұзын тас қабырғалармен алмастырылды, бұл монастырға 1608-1610 жылдардағы 16 айлық поляк-литвалық қоршауға қарсы тұруға көмектесті. Кафедраль қақпасындағы зеңбірек тесігі Владислав IV-нің 1618 жылғы сәтсіз қоршауының естелігі ретінде сақталған. XVII ғасырдың соңында, жас Петр I екі рет жауларынан қашып монастырь ішінде пана тапқанда, көптеген ғимараттар салынды. Олардың ішінде әсем әрленген интерьерлері бар патриархтардың шағын барокко сарайы және шахматтық өрнекпен боялған қасбеттері бар патша сарайы бар. Қасиетті Сергийдің асханасы, жабылып, сондай-ақ керемет шахматтық өрнекпен боялған, Ресейдегі ең үлкен зал болған. Иоанн Баптисттің тууына арналған бес күмбезді шіркеу (1693-1699) Строгановтардың тапсырысымен салынды және қақпалардың бірінің үстіне орнатылды. 17 ғасырға қатысты басқа құрылыстарға монахтардың ұялары, шатырлы шіркеумен жабылған аурухана және 1644 жылы табылған қасиетті құдық үстінде салынған шағын шіркеу жатады.

18-19 ғасырлар

1744 жылы Елизавета императрица монастырға лавра мәртебесін берді. Осыдан бастап Мәскеу митрополиті Лавра архимандриті болып тағайындалды. Елизавета Троицаға ерекше құрмет көрсетіп, жыл сайын Мәскеуден монастырға жаяу баратын. Оның құпия күйеуі Алексей Разумовский оны мұндай сапарларда сүйреп апарып, Смоленск иконасына арналған барокко стиліндегі шіркеу салдырды, ол Лаврада салынған соңғы маңызды қасиетті орын болды. Елизаветаның монастырға деген ықыласының тағы бір белгісі – ақ және көк түсті барокко стиліндегі 88 метрлік қоңырау мұнарасы, ол сол кезге дейін Ресейдегі ең биік құрылыстардың бірі еді. Оның сәулетшілері Иван Мичурин және Дмитрий Ухтомский болды. 19 ғасыр бойы Лавра Ресейдегі ең бай монастырь мәртебесін сақтап келді. 1742 жылы негісталған семинария 1814 жылы діни академиямен алмастырылды. Монастырь құнды қолжазбалар мен кітаптардың бірегей коллекциясына ие болды. Лавраның ортағасырлық жинақтары мыңдаған зыяратшыларды қызықтырды. Сергиев Посадта монастырь бірнеше скиттерге ие болды, олардың бірі консервативті философтар Константин Леонтьев пен Василий Розановтың зираттары орналасқан жер.

20 ғасыр

1917 жылғы Ресей революциясынан кейін, Кеңес үкіметі 1920 жылы лавраны жапты. Оның ғимараттары әртүрлі азаматтық мекемелерге немесе мұражайларға берілді. Бір бөлігі радиотехникаға маманданған электр инженерлерін даярлау үшін пайдаланылды. 1923 жылдың мамырында Чарльз Эшли, залдың жаңа радио технологиясын шаруалар мен солдаттардан, сондай-ақ қала тұрғындарынан құралған көрермендер алдында көрсету үшін қалай қолданылғанын баяндады. Хабарлама жариялаумен басталып, содан кейін Мәскеу атты әскерінің оркестрі Стенка Разиннің әнін орындады. Одан кейін тыңдаушыларға химиялық тыңайтқыштар мен машинамен жыртудың артықшылықтары туралы қысқа лекция оқылды. Цыган әнінен кейін, өнер көрсетілімі радионың ғажайыптары туралы әңгімемен аяқталды. 1930 жылы монастырь қоңыраулары, оның ішінде 65 тонна салмақты патша қоңырауы жойылды. Павел Флоренский және оның жақтастары биліктің сакристия жинағын ұрлап сатуына кедергі келтірді, бірақ көптеген құнды заттар жоғалып кетті немесе басқа жинақтарға ауыстырылды. 1945 жылы Иосиф Сталиннің Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде шіркеуге көрсеткен уақытша төзімділігінен кейін Лавра Ресей православие шіркеуіне қайтарылды. 1946 жылдың 16 сәуірінде Успен соборында құдайға сыйынған дұға қайта жаңғыртылды. Лавра 1983 жылға дейін Мәскеу патриархатының ордасы болып қалды, содан кейін патриархқа Мәскеудегі Данилов монастырына қоныстануға рұқсат берілді. Одан кейін монастырь діни білім берудің маңызды орталығы ретінде жалғасты. 1960-1970 жылдары маңызды қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. 1993 жылы Троица лаврасы БҰҰ-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілді. Лавраның маңында және Ресейдің барлық аймақтарында өкілдік шіркеулері (подворие немесе метохия) бар. Лавраның иеромонахтары алыс орналасқан бірнеше скиттерді (мысалы, Ақ теңіздегі Соловки архипелагындағы Анзер аралы) және Антарктидадағы Король Георгий аралындағы Троица шіркеуін басқарады.