Эль Сид (1961) фильмі – Энтони Манн режиссерлік жұмысы, Шарлтон Хестон мен София Лорен бас рөлдерде. Кастилия сардары Родриго Диас де Вивар өмірінен алынған тарихи драма.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1961 жылы Энтони Маннның режиссерлік епопеялық фильмі
1961 epic directed by Anthony Mann
«Эль-Сид» – 1961 жылы Энтони Манн режиссерлік еткен тарихи драмалық фильм, продюсері – Сэмюэл Бронстон. Фильм 11 ғасырдағы Кастилия әскербасы Родриго Диас де Вивардың өміріне негізделген, ол «Эль-Сид» деп аталған (араб тілінен «ал сиди», яғни «Мырза» деген мағынада). Фильмде басты рөлді Чарлтон Хестон, ал Дона Химена рөлін София Лорен ойнайды, сценарийде «Шимен» деп жазылып, фильмде дәл осылай айтылады (шим эйн). Сценарий авторлары – Фредерик М. Франк, Филип Йордан және Бен Барзман, ал Бернард Гордонның да үлесі болған, бірақ ол көрсетілмеген. 1950 жылдардың соңында Сэмюэл Бронстон Испанияның Мадрид қаласында жеке өндіріс студиясын құрды. Испания үкіметімен, Франсиско Франко басқаратын үкіметпен қарым-қатынасты нығайту мақсатында Бронстон Сидтің өмірбаянына арналған фильмді дамытуға кірісті. Франко өмірі бойы Сидке құрметпен қарап, өзін онымен теңестірген. 1960 жылы Бронстон сценарийді жазу үшін Фредерик М. Франкты, ал режиссураны жүзеге асыру үшін Энтони Маннды шақырды. Кейін Филип Йордан сценарийді қайта жазуға тартылды, бірақ Манн Бен Барзманды соңғы нұсқасын жазу үшін шақырды. Басты түсірілімдерге кіріспес бұрын, Бронстон Роберт Хаггиагтың «Dear Film» студиясы дамытқан бәсекелес өмірбаяндық фильмнің құқықтарын сатып алып, фильмді итальяндық копродукцияға айналдырды. 7 миллион долларлық бюджетпен «Эль-Сид» фильмінің түсірілімі 1960 жылдың қыркүйегінде басталды және 1961 жылдың сәуірінде аяқталды. «Эль-Сид» фильмінің премьерасы 1961 жылдың 6 желтоқсанында Лондондағы «Metropole» театрында өтті, ал 14 желтоқсанда АҚШ-та көрсетілімге шықты. Фильмге көбінесе жағымды пікірлер айтылды, Хестон мен Лореннің актерлік шеберлігі, түсірілім жұмысы және музыкалық қорасы жоғары бағаланды. Алғашқы көрсетілім кезінде фильм 26,6 миллион доллар табыс әкелді. Ол үш номинацияда «Оскарға» ұсынылды: «Ең үздік көркемдік безендіру», «Драмалық немесе комедиялық фильмге ең жақсы музыка» және «Ең жақсы түпнұсқа ән».
El Cid is a 1961 epic historical drama film directed by Anthony Mann and produced by Samuel Bronston. The film is loosely based on the life of the 11th century Castilian warlord Rodrigo Díaz de Vivar, called "El Cid" (from the Arabic al sidi, meaning "The Lord"). The film stars Charlton Heston in the title role and Sophia Loren as Doña Jimena, spelled "Chimene" in the script and pronounced that way (shim ain) in the film. The screenplay is credited to Fredric M. Frank, Philip Yordan and Ben Barzman, with uncredited contributions by Bernard Gordon. During the late 1950s, Samuel Bronston had established his own production studio in Madrid, Spain. To strengthen cordial ties to the Spanish government ruled by Francisco Franco, Bronston began developing a biographical film of the Cid. During his lifetime, Franco had admired and compared himself to the Cid. In 1960, Bronston hired Frederic M. Frank to write the script and Anthony Mann to direct the film. Philip Yordan was later hired to rewrite the script, although Mann later recruited Ben Barzman to write the final screenplay. Before principal photography began, Bronston purchased the rights to a rival biographical film developed by Robert Haggiag's Dear Film studio, making the film an Italian co production. On a $7 million budget, El Cid began filming in September 1960 and concluded in April 1961. El Cid premiered on December 6, 1961 at the Metropole Theatre in London, and was released on December 14 in the United States. The film received largely positive reviews praising the performances of Heston and Loren, the cinematography, and the musical score. It went on to gross $26.6 million during its initial theatrical run. It was nominated for three Academy Awards for Best Art Direction, Best Music Score of a Dramatic or Comedy Picture, and Best Original Song.
Сюжет
Алморавид әулетінің генералы Бен Юсуф Аль-Андалустың барлық әмірлерін Солтүстік Африкаға шақырды. Ол оларды көрші христиандармен тату өмір сүрулері үшін жазалайды, бұл оның ислам әлемін билеу туралы арманына қайшы келеді. Әмірлер Испанияға христиандармен жауыздықты қайта бастау туралы бұйрықпен оралады, ал Бен Юсуф өзінің әскерін толыққанды басқыншылыққа дайындайды. Дон Родриго Диас де Вивар дона Химененің үйлену тойына бара жатып, испандық қаланы мавр әскерінен құтқарады. Екі әмір, Сарагосаның әл-Мутамин және Валенсияның әл-Кадир тұтқындалады. Родриго кек алудан гөрі бейбітшілікке көбірек қызығушылық танытады, ол тұтқындарды Виварға алып барады және оларды Кастилия королі Фердинандқа тиесілі жерлерге ешқашан шабуыл жасамауы шартымен босатып жібереді. Әмірлер оны "Эль-Сид" деп жариялайды (қастильдік испан тілінде араб тілінде "ал-Сиди") және оған адалдық ант береді. Өзінің мейірімділігі үшін Дон Родриго граф Орденездің сатқындықпен айыпталады. Сотта бұл айыпты Хименнің әкесі, корольдің қорғаушысы граф Гормаз қолдады. Родригоның қарт әкесі Дон Диего ашуланып, Гормазды өтірікші деп атайды. Гормаз Дон Диегоға соққы беріп, оны жекпе-жекке шақырады. Жеке кездесуде Родриго Гормазға қарт, бірақ мақтаншақ Диегодан кешірім сұрауын сұрайды (Родригоны сатқындықта айыптау үшін). Гормаз бас тартады, сондықтан Родриго Диегоның атынан жекпе-жекке қатысып, қарсыласын өлтіреді. Химен Гормаздың өліміне куә болып, Родригоға деген сүйіспеншілігінен бас тартып, оны өшіруді уәде етеді. Арагон патшасы Калахорра қаласын Кастилиядан талап еткенде, Родриго Фердинандтың чемпионы болып, қаланы жалғыз жекпе-жекте жеңеді. Жаңа лауазымында ол Кастилияның монархиясына мавр вассалдарынан алым-салық жинау үшін жіберіледі. Ол қайтып оралғаннан кейін Хименді өзіне әйел ретінде беруді сұрайды, сонда ол оны қамтамасыз ете алады. Химен граф Ордонеске Родригоны өлтірсе, оның орнына өзі үйленетінін уәде етеді. Ордонес Родриго мен оның адамдарына тұзақ құрып, ал Мутаминге қолға түседі, оған Родриго бұрын мейірімділік көрсеткен болатын. Родриго графты кешіреді және үйіне қайтып, Хименемен үйленеді. Некеге тұрмайды: Родриго оған сүйіспеншілікпен берілмесе, оған тиіспейді. Оның орнына Химен монастырға барады. Фердинанд патша қайтыс болады, ал оның кіші ұлы Альфонсо үлкен ұлы Санчоға әкесі патшалығын мұрагерлеріне бөліп беруді қалайтынын айтады: Кастилияны Санчоға, Астурия мен Леонды Альфонсоға, Калахорраны олардың әпкесі, принцесса Уракаға береді. Санчо өзінің тұңғыш мұралық құқығы ретінде бөлінбеген патшалықтан басқаны қабылдамайды. Альфонсо пышақпен шайқасқа кіріскеннен кейін, Санчо ағасын жеңіп, оны Замораға қамауға жібереді. Патшаның барлық балаларын қорғауға ант берген Родриго Альфонсоның күзетшілерін жеңіп, принсті Калахорраға әкеледі. Санчо Альфонсоны талап етуге келеді, бірақ Урака оны беруден бас тартады. Родриго бұл қақтығыста бір жақты да, екіншісін де ұстай алмайды, себебі ол олардың бәріне бірдей қызмет етуге ант берген. Бен Юсуф өз флотын қонуды жоспарлаған жағалауды қорғайтын қамалды қала Валенсияға жетеді. Испаниялық қарсыластарын әлсірету үшін ол Фердинандтың бұрынғы сенімді жауынгері Долфосты Санчоны өлтіру үшін жалдап алады және жалғыз патша болған Альфонсоға қылмысқа күдікті болады. Альфонсоны таққа отырғызған кезде, Эль-Сид оны ағасының өліміне қатысы жоқ деп Киелі кітапқа ант беруге мәжбүр етеді. Альфонсо, шынымен кінәсіз (бірақ оның одақтасы Урака жоспардан хабардар болған), талапқа ренжіді және Родригоны Испаниядан шығарып салды. Химен Родригоны әлі де жақсы көретінін біліп, оған ерікті түрде елден қуылғанда қосылады. Родриго Испанияның басқа жерінде әскери қызмет атқарады, ал оның және Хименің егіз қыздары бар. Көп жылдан кейін Родриго, қазір "Эль Сид" ретінде кеңінен танымал, патшаның қызметіне Кастилияны Юсуфтың Солтүстік Африка әскерінен қорғау үшін қайтадан шақырылады. Алайда, Альфонсо Эль-Сидтің мұсылман достарымен одақ құрудан бас тартады және патшамен тікелей жұмыс істеудің орнына, Эль-Сид Валенсияны қоршауға алу үшін әмірлермен одақтасады, онда қорқынышты әл-Кадир Родригоға берген антын бұзып, Бен Юсуфты қолдауға шығады. Саграхас шайқасында маврлар жеңгеннен кейін, Альфонсо Хименені және оның балаларын тұтқынға алып, түрмеге салады. Граф Ордонес үшті құтқарып, Родригоға алып келеді, ол Эль Сидпен бәсекелестігін аяқтап, Испанияны қорғауға қосылуға ниетті. Родриго Валенсия тұрғындарының ұзақ қоршаудан кейін ашаршылыққа тап болғанын біліп, қалаға қаңбақтары арқылы нан лақтырып, оларды өз жағына тартады. Әл-Кадир араласуға тырысады, бірақ валенсиялықтар оны өлтіріп, қоршаушыларға қақпаларды ашады. Әмір әл-Мутамин, Родригоның әскері және валенсиялықтар қаланың тәжін Эль-Сидке ұсынады, бірақ ол бас тартады және тәжді король Альфонсоға жібереді. Бен Юсуф өзінің зор әскерімен келеді, Валенсия Испания мен оның арасындағы жалғыз тосқауыл болады. Ордонес барлау миссиясы кезінде қолға түсіп, азапталып өлтіріледі. Одан кейін болған шайқас қорғаушылар үшін жақсы жүреді, бірақ Эль-Сид кеудесіне жебеден жараланып, мавр әскерінің көз алдында қалаға қайта оралуға мәжбүр болады. Дәрігерлер оған жебені алып тастап, өмірін сақтап қалуға болатынын айтады, бірақ операциядан кейін ол ұзақ уақытқа мүгедек болады. Әскерін осы қиын сәтте тастағысы келмей, Родриго Хименнен жебені алып, шайқасқа қайтуға рұқсат сұрайды, тірі немесе өлген күйіде. Күнәлі патша Альфонсо оның төсегіне келіп, кешірім сұрайды. Родриго оған кешірім береді, ал Альфонсо Родригоның балаларына қарауге уәде береді. Родриго қайтыс болады, ал оның өлімі туралы қауесет таралады. Оның одақтастары Родригоның соңғы тілегін орындайды. Темір қаңқаның көмегімен олар оның денесін тіктеп, көздері алға қаратылған күйде бекітеді. Толық қаруланған және жазылған туы бар оның денесі жылқысы Бабиеканың артына бекітіледі. Король Альфонсо мен әмір әл-Мутамин екі жағынан басшылық етіп, жылқы Бен Юсуфтың қорқып қалған әскеріне қарсы шабуылға шығады, олар Эль-Сид өлгеннен қайтып келгенін сенеді. Паниканың салдарынан Бен Юсуф жылқысынан құлап, Бабиеканың еңкейген аяқтарының астында қалып, оның шашыраған әскері жойылды. Король Альфонсо христиандар мен маврлардың бәрін "барлық рыцарьдардың ең тазасының" жанына тілеу үшін дұға етуге шақырады.
General Ben Yusuf of the Almoravid dynasty has summoned all the emirs of Al Andalus to North Africa. He chastises them for co existing peacefully with their Christian neighbors, which goes against his dream of Islamic world domination. The emirs return to Spain with orders to resume hostilities with the Christians while Ben Yusuf readies his army for a full scale invasion. Don Rodrigo Díaz de Vivar, on the way to his wedding with Doña Chimene, rescues a Spanish town from an invading Moorish army. Two of the emirs, al Mu'tamin of Zaragoza and al Kadir of Valencia, are captured. More interested in peace than in wreaking vengeance, Rodrigo escorts his prisoners to Vivar and releases them on condition that they never again attack lands belonging to King Ferdinand of Castile. The Emirs proclaim him "El Cid" (Castilian Spanish for the Arabic for milord: "al Sidi") and swear allegiance to him. For his act of mercy, Don Rodrigo is accused of treason by Count Ordóñez. In court, the charge is supported by Chimene's father, Count Gormaz, the king's champion. Rodrigo's aged father, Don Diego, angrily calls Gormaz a liar. Gormaz strikes Don Diego, challenging him to a duel. At a private meeting Rodrigo begs Gormaz to ask the aged but proud Diego for forgiveness (for accusing Rodrigo of treason). Gormaz refuses, so Rodrigo fights the duel on Diego’s behalf and kills his opponent. Chimene witnesses the death of Gormaz and swears to avenge him, renouncing her affection for Rodrigo. When the King of Aragon demands the city of Calahorra from Castile, Rodrigo becomes Ferdinand's champion, winning the city in single combat. In his new capacity he is sent on a mission to collect tribute from Moorish vassals to the Castilian crown. He asks that Chimene be given to him as his wife upon his return, so that he can provide for her. Chimene promises Count Ordóñez she will marry him instead if he kills Rodrigo. Ordóñez lays an ambush for Rodrigo and his men but is captured by al Mu'tamin, to whom Rodrigo had earlier showed mercy. Rodrigo forgives the Count and returns home to marry Chimene. The marriage is not consummated: Rodrigo will not touch her if she does not give herself to him out of love. Chimene instead goes to a convent. King Ferdinand dies and his younger son, Prince Alfonso tells the elder son Prince Sancho that their father wanted his kingdom divided between his heirs: Castile to Sancho, Asturias and León to Alfonso, and Calahorra to their sister, Princess Urraca. Sancho refuses to accept anything but an undivided kingdom as his birthright. After Alfonso instigates a knife fight, Sancho overpowers his brother and sends him to be imprisoned in Zamora. Rodrigo, who swore to protect all the king’s children, single handedly defeats Alfonso's guards and brings the Prince to Calahorra. Sancho arrives to demand Alfonso, but Urraca refuses to hand him over. Rodrigo cannot take a side in the conflict, because his oath was to serve them all equally. Ben Yusuf arrives at Valencia, the fortified city guarding the beach where he plans to land his armada. To weaken his Spanish opponents he hires Dolfos, a warrior formerly trusted by Ferdinand, to assassinate Sancho and throw suspicion for the crime on Alfonso, who becomes the sole king. At Alfonso's coronation, El Cid has him swear upon the Bible that he had no part in the death of his brother. Alfonso, genuinely innocent (although his ally Urraca was aware of the plot), is offended by the demand and banishes Rodrigo from Spain. Chimene discovers she still loves Rodrigo and voluntarily joins him in exile. Rodrigo makes his career as a soldier elsewhere in Spain, and he and Chimene have twin girls. Years later, Rodrigo, now known widely as "El Cid", is called back into the service of the king to protect Castile from Yusuf's North African army. However, Alfonso rejects an alliance with El Cid's Muslim friends, and rather than work directly with the king, El Cid allies himself with the emirs to besiege Valencia, where the cowardly al Kadir has violated his oath of allegiance to Rodrigo and come out in support of Ben Yusuf. After being defeated by the Moors at the Battle of Sagrajas, Alfonso seizes Chimene and her children and puts them in prison. Count Ordóñez rescues the three and brings them to Rodrigo, wanting to end his rivalry with El Cid and join him in the defense of Spain. Knowing that the citizens of Valencia are starving after the long siege, Rodrigo wins them over by throwing bread into the city with his catapults. Al Kadir tries to intercede, but the Valencians kill him and open the gates to the besiegers. Emir al Mu'tamin, Rodrigo's army, and the Valencians offer the city's crown to El Cid, but he refuses and instead sends the crown to King Alfonso. Ben Yusuf arrives with his immense invasion army, and Valencia is the only barrier between him and Spain. Ordóñez is tortured and killed after being captured on a reconnaissance mission. The ensuing battle goes well for the defenders until El Cid is struck in the chest by an arrow and has to return to the city in plain sight of the Moorish army. Doctors inform him that they can probably remove the arrow and save his life, but he will be incapacitated for a long time after the surgery. Unwilling to abandon his army at this critical moment, Rodrigo obtains a promise from Chimene to leave the arrow and let him ride back into battle, dying or dead. A guilt ridden King Alfonso comes to his bedside and asks for his forgiveness. Rodrigo grants it, and Alfonso promises to look after Rodrigo's children. Rodrigo dies, and a rumor of his death spreads. His allies honor Rodrigo's final wish. With help of an iron frame they prop up his body, its eyes staring straight ahead. Dressed in full armor and holding an unfurled banner, he is strapped to the back of his horse, Babieca. Guided by King Alfonso and Emir al Mu'tamin riding on either side, the horse leads a mounted charge against Ben Yusuf's now terrified soldiers, who believe that El Cid has risen from the dead. In the panic that ensues, Ben Yusuf is thrown from his horse and is crushed beneath Babieca's hooves, leaving his scattered army to be annihilated. King Alfonso leads Christians and Moors alike in a prayer for God to receive the soul "of the purest knight of all".
Даму
1955 жылы продюсер Сэмюэл Бронстон Джон Пол Джонс (1959) тарихи фильмін түсіру үшін АҚШ Әскери-теңіз күштерімен ынтымақтастыққа келді. Испанияны оған Хосе Мария Арейльза ұсынды, ол сол кезде АҚШ-тағы Испания елшісі болған және Вашингтондағы кешкі ас дастарқанында бірге отырған. Бронстон келісімін берді және Мадридтегі Лас-Розас маңында жеке өндіріс студиясын құрды. Түсірілім кезінде франкистік Испания үкіметі Мадридтегі Корольдік сарайдың ішінде түсіруге рұқсат берді. Джон Пол Джонс (1959) аяқталғаннан кейін Бронстон мен режиссер Джон Фарроу келесі жобасы – Патшалар патшасы (1961) фильмін дамытуға кірісті. Жоба дамып жатқанда, 1958 жылы Бронстон Эль-Сидті мүмкін болатын жоба ретінде қарастыра бастады, бірақ ол Патшалар патшасы аяқталғанға дейін тоқтап қалды. Ол кезде Франсиско Франко өзін Родриго Диас де Вивармен, яғни Эль-Сидпен салыстырған, ал Бронстон Франко үкіметіне көмектесуге дайын болды. Испанияның Ақпарат және туризм министрлігі испан саудасы мен туризмін арттыру мақсатында «Operación Propaganda Exterior» атты жобаны бастады, және Бронстон ортақ мүдделерді талқылау үшін жиі өткізілетін келісімдерге қатысты. 1960 жылдың сәуір айында Variety журналы Бронстонның Испанияда үш фильм түсіретінін хабарлады, олардың бірі – Эль-Сид. Сондай-ақ, Бронстон Фредерик М. Франктың 140 беттік сценарийін сатып алғаны туралы да мәлімделді. 1960 жылдың шілдесінде Энтони Манн фильмді түсіруге келісті. Сұхбатында Манн бұл фильмді «испандық вестерн» деп атады. Алайда, басты түсірілімдер Кесарео Гонсалестің Aspa Films компаниясы жобаның атауы мен тақырыбына қатысты Бронстонға қарсы сот талабын берген кезде кейіге жылды. Бұрын, 1956 жылдың шілдесінде Эль-Сид туралы екі тарихи фильмнің дайындалып жатқаны хабарланды: Энтони Куинннің қатысуымен американдық-испандық бірлескен туындысы және RKO, Милтон Сперлинг пен Марвин Гоштің ынтымақтастығы. 1960 жылдың тамызында Бронстон Аспа Филмс және Роберт Хаггиагтың Dear Film компаниясымен келісімге келді, нәтижесінде жоба американдық-итальяндық-испандық бірлескен туындысы болды. Қарашаның ортасында сценарий қайта жазылды, және Хестон оны алғашқы нұсқадан жақсартылған деп бағалады. Түсірілімге екі күн қалғанда София Лорен соңғы нұсқаны оқып, диалогына наразы болды. Ол қара тізімдегі сценарист Бен Барцманды оны қайта қарау үшін шақыруды ұсынды. Манн Барцманды Римге ұшақпен жіберді, содан кейін оған ағымдағы сценарий нұсқасын тапсырды. Барцман оны оқып, пайдалануға жарамсыз деп тапты. Түсірілім басталмай тұрып, Барцман Мадридтегі француз елшілігінің кітапханасынан Пьер Корнельдің «Ле Сид» трагедиялық-комедиялық пьесасының көшірмесін алды және оны жаңа сценарийдің негізі ретінде пайдаланды. Көп жылдар өткен соң, 1967 жылы Манн Бертран Таверньеге түсірілім сценарийіндегі «бір жолдың да» Йорданға тиесілі еместігін айтты. Алайда, Барцманның авторлық құқығы 1999 жылға дейін фильмге қосылмады. Бірақ Барцманның сценарийінде күшті романтикалық көріністер жетіспеді, бұл Лоренге қайтадан ұнамады. Осы көріністерді қайта жазу үшін де қара тізімдегі сценарист Бернард Гордон шақырылды. Ол былай деді: «Сондықтан [Филип] Йордан мені Париждегі жұмысымнан алып, «Маған Лорен мен Хестон үшін үш-төрт махаббат көрінісін жаз» деді. Жарайды, ол маған аптасына 1500 доллар төлеп отырды, бұл мен басқа жолмен табатыннан әлдеқайда көп еді, мен тапсырысты қабылдап, төрт көрініс жаздым, әрқайсысы үш-төрт беттен тұрады. Фильмде қандай махаббат көріністері болса, мен жаздым. Оларды Лоренге жіберді, ол фильмге келісті, сондықтан мен сол кездегі кейіпкер болдым». Лорен сондай-ақ сценарист Базилио Франчинаны диалогты итальян тіліне, содан кейін оны өзіне қолайлы қарапайым ағылшын тіліне аудару үшін жалдады. Сценарийге кеңес беру және тарихи дұрыстықты сақтау үшін испан тарихшысы Рамон Менендес Пидал сценаристтерге және фильмнің режиссеріне тарихи консультант ретінде көмектесті. Табиғат зерттеушісі Феликс Родригес де ла Фуэнте де хищқы құстар мен басқа да құстарды пайдалануға көмектесті.
In 1955, producer Samuel Bronston entered into cooperation with the United States Navy to film the biopic John Paul Jones (1959). The country of Spain was recommended to him as a filming location by Jose Maria Areilza, then Spanish Ambassador to the United States when they were seated together at a dinner party in Washington, D. C. Bronston agreed and established his namesake production studio near Las Rozas in Madrid. During filming, the production was allowed by the Francoist Spanish government to film sequences inside the Royal Palace of Madrid. After John Paul Jones (1959) was completed, Bronston and director John Farrow began developing their next project King of Kings (1961). While the project was in development, in 1958, Bronston began considering El Cid as a potential project, but it would be set aside until King of Kings reached completion. At the time, Francisco Franco had compared himself to Rodrigo Díaz de Vivar, the Cid, and Bronston readily agreed to assist the Franco government. The Spanish Ministry of Information and Tourism had initiated 'Operación Propaganda Exterior' to increase Spanish trade and tourism, to which Bronston attended frequent meetings to discuss issues of common interest. In April 1960, Variety announced that Bronston was independently producing three films in Spain, one of which included El Cid. It was also reported that Bronston had purchased the rights to Fredric M. Frank's 140 page treatment for the film. In July 1960, Anthony Mann had signed on to direct the film. In an interview, Mann called the film "a Spanish Western". However, principal photography was nearly delayed when Cesáreo González's Aspa Films filed an infringement claim against Bronston over the project's title and theme. Previously, in July 1956, it was reported that two biopics of El Cid were in development: an American Spanish co production with Anthony Quinn set to star, and a collaboration between RKO, Milton Sperling, and Marvin Gosch. By August 1960, Bronston reached a deal to have Aspa Films and Robert Haggiag's Dear Film involved in the production making the project an American Italian Spanish co production. By their mid November start date, the script had been rewritten, with Heston describing it to be an improvement over the first draft. Two days prior to filming, Sophia Loren had read the latest draft and was displeased with her dialogue. She then recommended hiring blacklisted screenwriter Ben Barzman to revise it. Mann subsequently got Barzman onto a plane to Rome, after which he gave him the current screenplay draft. Barzman read the draft and found it to be unusable. With filming set to begin, Barzman received a copy of the tragicomedy play Le Cid by Pierre Corneille from the library of the French embassy in Madrid and used it as the basis for a new screenplay. Years later, in 1967, Mann told Bertrand Tavernier that "not one line" in the shooting script was written by Yordan. However, Barzman's screen credit would not be added to the film until 1999. However, Barzman's script lacked powerful romantic scenes, which again displeased Loren. Screenwriter Bernard Gordon, who was also blacklisted, was hired to rewrite these scenes. He stated, "So [Philip] Yordan yanked me from what I was doing in Paris and said, 'Write me three or four love scenes for Loren and Heston.' Well, what the hell – he was paying me $1500 a week, which was a lot more than I made any other way, and I just took orders and I sat down and I wrote four scenes, about three or four pages each. Whatever love scenes there are in the picture I wrote. And they sent them to Loren and said, OK, she'll do the picture, so I was a little bit of a hero at that point". Loren had also hired screenwriter Basilio Franchina to translate the dialogue into Italian and then back into simpler English, with which she felt comfortable. For script advice and historical truth, Spanish historian Ramón Menéndez Pidal served as the historical consultant to the screenwriters and the director of the film. The naturalist Felix Rodriguez de la Fuente also helped to use raptors and other birds.
Кастинг
Чарлтон Хестон мен София Лорен Бронстонның басты екі рөлге алғашқы таңдауы болды. Өз рөлін зерттеу кезінде Хестон "El Cantar de mio Cid" оқыды және тарихшы Рамон Менендес Пидалмен кездесу ұйымдастырды. Бастапқыда Лорен Химэна рөліне қолжетімді болмады, ал Жанна Моро оны алмастыру мүмкіндігі қысқа мерзімге қарастырылды. Ақырында Лорен қолжетімді болды, бірақ оннан он екі аптаға ғана. Сонымен қатар, Бронстон оның шаштаразына аптасына 200 доллар төлеуге келісті. Орсон Уэллске Бен Юсуф рөлін ойнау ұсынылды, бірақ ол түсірілім алаңында дублердің орындауын талап етті, ал өзі пост-өндірісте дауысын қосатын деді. Бронстон бас тартты. Басқа ерлер рөлдеріне көбінесе британдық актерлер іздестірілді, олардың көпшілігінің кастингі 1960 жылдың қараша айының басына қарай аяқталды. Сол айдың 30-ы күні Хард Хэтфилд актерлік құрамға қосылды. Дона Урака рөліне кем дегенде төрт актриса үміткер болды. Женевиева Пейдж бұл рөлді жеңіп алды, және оның кастингі 1960 жылдың 16 желтоқсанында жарияланды.
Charlton Heston and Sophia Loren were Bronston's first choices for the two leads. As he conducted research into his role, Heston read El Cantar de mio Cid and arranged a meeting with historian Ramón Menéndez Pidal. Initially, Loren was unavailable to portray Ximena, and Jeanne Moreau was briefly considered as a replacement. Ultimately, Loren became available but only for ten to twelve weeks, Furthermore, Bronston also agreed to pay $200 a week for her hairdresser. Orson Welles was initially approached to play Ben Yusuf, but he insisted a double do his on set performance while he would dub in his lines during post production. Bronston refused. British actors were primarily sought for the other male roles, for which most of the principal casting was completed by early November 1960. That same month, on November 30, Hurd Hatfield had joined the cast. At least four actresses screen tested for the role of Doña Urraca. Geneviève Page won the part, and her casting was announced on December 16, 1960.
Түсірілім
Негізгі түсірілім 1960 жылғы 14 қарашада Мадридтегі Sevilla студиясында басталды. Испанияда кем дегенде төрт ай сыртқы түсірілімдер жүргізілді, содан кейін Римдегі Cinecittà студиясында соңғы бір ай ішкі түсірілімдерге жұмсалды. Тарихи суреттер негізінде 15 әскери машина мен қоршау мұнарасы салынды, ал 35 қайық морилер флоты ретінде пайдалану үшін қоршаулармен безендірілді. Манн мен Канутт арасындағы шиеленіс Маннның өзі сахнаны түсіргісі келгенде күшейді. Сахна дерлік аяқталған кезде Канутт үш күн бойы қосымша кадрларды түсірді, олар Манн бұрын түсірген ұзын, шеберлік кадрлардың ішіне монтаждалды. Өзінің өмірбаяндық еңбегінде Хестон Маннның шайқас сахналарын өзі түсіруге талап етуіне наразылық білдірді, Канутттың одан тиімді және тәжірибелі екенін айтты. 1961 жылғы сәуірде фильм үшін түсірілген соңғы сахна – Калахорра үшін болған жекпе-жек – Белмонт қамалының жанында түсірілді. Бұл сахнаны Канутт режиссерлік етті. Түсірілімге дейін Хестон мен британдық актер Кристофер Родс каскадерлік координатор Энцо Мусумечи Греко басшылығымен қару-жарақ қолдануды бір ай бойы үйренді. Жекпе-жекті түсіруге бес күн, монтаждауға дейін барлығы 31 сағат кетті. Сахна үшін көптеген кадрлар түсірілді, бірақ соңында фильмде тек бір бөлігі қалды.
Principal photography began November 14, 1960 at Sevilla Studios in Madrid, Spain. Filming was reported to spend at least four months of exterior shooting in Spain which would be followed by a final month of interior shooting at the Cinecittà Studios in Rome. 15 war machines and siege towers were constructed from historical artwork, and 35 boats were decorated with battlements to serve as the Moorish fleet. Tensions between Mann and Canutt rose as Mann sought to shoot the sequence himself. With the sequence nearly finished, Canutt spent three days filming pick up shots, which would be edited within the longer, master shots that Mann had earlier shot. In his autobiography, Heston expressed his dissatisfaction with Mann's insistence on shooting the battle scenes himself, feeling Canutt was more competent and efficient. In April 1961, the last sequence to be shot for the film—the duel for Calahorra—was filmed near the Belmonte Castle. The scene was directed by Canutt. Prior to filming, Heston and British actor Christopher Rhodes trained for a month in the use in weaponry under stunt coordinator Enzo Musumeci Greco. The fight took five days to shoot, totaling 31 hours of combat before editing. of film was shot for the sequence, which was ultimately edited down to remaining in the film.
Музыка
Инструменталды музыканы Миклош Роза жазған, ол бұрын Бронстонның «Король королей» (1961) фильміне музыка салған еді. Роза бұрын «Бунт «Баунти» кемесінде» (1962) фильміне музыка жазуға ниеттенген, бірақ сценарийді оқығаннан кейін қатты наразы болып, бас тартқан. «Эль Сид» итальяндық копродукция болғандықтан, итальяндық композитор Марио Нассимбені шақыртқан, бірақ ол Бронстонның Жюль Массене операсы «Эль Сидтің» музыкалық нұсқасын жасау туралы талабын қабылдамады. Сондықтан Бронстон Розаға жүгінді. Дегенмен, итальяндық қаржыгерлер Нассимбенің есімін көрсетуді талап етті, ал Бронстон Розадан итальяндық фильмдердің тираждалуына рұқсат сұрады. Роза келісті, егер Нассимбен авторлық гонорар талап етпесе және оның есімі тек итальяндық тираждарында көрсетілсе. Рамон Менендес Пидалмен кездескеннен кейін Роза ортағасырлық испан музыкасын бір ай бойы жан-жақты зерттеді. Ол 12 ғасырға жататын және Кастилияның Альфонсо X жинаған «Санта Мария әндері» (Cantigas de Santa Maria) музыкалық туындысынан, Монсеррат монастырынан табылған 14 ғасырға жататын «Қызыл кітап» (Llibre Vermell) қолжазбалар жинағынан және Фелипе Педреллдің испан халық әндері жинағынан шабыт алды. Қару-жарақ үшін Сэмюэл Бронстон Продакшн бірнеше испандық компанияларға жүгінді. Casa Cornejo 3000 әскери шлем және жүздеген темірмен бекітілген былғарыдан жасалған киімдерді ұсынды. Испанияның Толедо қаласында орналасқан Гарридо бауырларының фабрикасы сегіз ай бойы 7000 қылыш, ятқан және сүңгілер жасауға эксклюзивті келісімшарт жасады. Мадридтік реквизиттер шебері Антони Луна 40 000 жебе, 5780 қалқан, 1253 ортағасырлық қару-жарақ, 800 соқа және пышақ, 650 пошта (қамыспен тоқылған және металл лакпен қапталған) және 500 ершік жасады. Фильмнің халықаралық дистрибуциясын Rank Organization (Ұлыбритания), Dear Film (Италия), Astoria Filmes (Португалия), Filmayer (Испания) және Melior (Бельгия) жүзеге асырды. 1993 жылдың тамызында Miramax Films компаниясы Мартин Скорсезе қадағалауымен фильмді цифрлық түрде және түсін қалпына келтіріп, қайтадан кинотеатрларда көрсетті. Қайта өңделген фильмге бастапқы 172 минуттық экран уақытына 16 минуттық қалпына келтірілген кадрлар қосылды, соның нәтижесінде фильмнің ұзақтығы 188 минутқа жетті.
The instrumental score was written by Miklós Rózsa, who had scored Bronston's previous film King of Kings (1961). Rózsa had earlier wanted to score Mutiny on the Bounty (1962) but was appalled after reading the script and backed out. Because El Cid was an Italian co production, Mario Nascimbene, a native Italian composer, had been hired but he refused Bronston's demand to adapt Jules Massenet's opera Le Cid into the score. Bronston turned to Rózsa instead. Regardless, Italian financiers insisted Nascimbene be credited, to which Bronston asked Rózsa for his permission to have him credited on the Italian film prints. Rózsa agreed, as long as Nascimbene make no claim for royalties and his credit appeared only on the Italian prints. After meeting with Ramón Menéndez Pidal, Rózsa began an extensive one month study into medieval Spanish music. He took inspiration from the 12th century musical piece titled the Cantigas de Santa Maria, compiled by Alfonso X of Castile; the Llibre Vermell, a 14th century manuscript collection from the monastery of Montserrat, and a collection of Spanish folk songs from Felipe Pedrell. For the weaponry, Samuel Bronston Productions sought several local Spanish companies. Casa Cornejo provided 3,000 war helmets and hundreds of iron studded leather jerkins. The Garrido Brothers factory, located in Toledo, Spain, worked under an exclusive contract for eight months producing 7,000 swords, scimitars, and lances. Anthony Luna, a Madrid prop manufacturer, crafted 40,000 arrows, 5,780 shields, 1,253 medieval harnesses, 800 maces and daggers, 650 suits of mail (woven from hemp and coated with a metal varnish), and 500 saddles. For the film's international release, distributors included the Rank Organization releasing the film in Britain, Dear Film in Italy, Astoria Filmes in Portugal, Filmayer in Spain, and Melior in Belgium. In August 1993, the film was re released in theaters by Miramax Films having undergone a digital and color restoration supervised by Martin Scorsese. The re release added 16 minutes of restored footage back to the film's initial 172 minute running time for a total of 188 minutes.
Үй медиасы
Фильм 2008 жылдың 29 қаңтарында жарық көрді, люкс және коллекционерлік DVD нұсқаларында. Екі DVD-де де бонус материалдар бар, оның ішінде актерлердің архивтік сұхбаттары, сондай-ақ 1961 жылғы Лорен мен Хестонның промо-радио сұхбаттары; Билл Бронстонның (Самуэль Бронстонның ұлы) және тарихшы Нил М. Розендорфтың аудио түсіндірмелері; фильмді сақтау және қалпына келтірудің маңыздылығы туралы деректі фильм; Самуэль Бронстон, Энтони Манн және Миклос Роза туралы таныстыру деректі фильмдері; және "Голливуд Испанияны бағындырды" деректі фильмінің түсірілуі туралы фильм. Коллекционерлік DVD-ге премьераның естелік бағдарламасының көшірмесі мен комикс кітабы, сондай-ақ алты түрлі түсті түсірілім кадрлары қосылды.
The film was released on January 29, 2008 as a deluxe edition and a collector's edition DVD. Both DVDs included bonus materials including archival cast interviews, as well as 1961 promotional radio interviews with Loren and Heston; an audio commentary from Bill Bronston (son of Samuel Bronston) and historian author Neal M. Rosendorf; a documentary on the importance of film preservation and restoration; biographical featurettes on Samuel Bronston, Anthony Mann, and Miklos Rozsa; and a "making of" documentary, "Hollywood Conquers Spain." The collector's edition DVD also included a reproduction of the premiere's souvenir program and a comic book, as well as six color production stills.
Кассалық жинақ
1963 жылдың қаңтарына дейін фильм АҚШ және Канадада 8 миллион долларлық кассалық түсім көрсетті. Фильм АҚШ және Канадада 26,6 миллион долларлық түсіммен көрсетілімдерін аяқтады.
By January 1963, the film had grossed $8 million in box office rentals in the United States and Canada. The film finished its box office run, earning $26.6 million in the United States and Canada.
Қазіргі заманғы шолулар
The New York Times газетінің Bosley Crowther жазған мақаласында: «Генри V, Иванхо, Троялық Елена және, әрине, Бен-Хурды есептемегенде, тамаша декорациялар, патшалық салтанаттар мен соғыстар осы фильмде осыншалықты керемет жиналған және түсірілгенін еске түсіру қиын. Суреттердің таза графикалық құрылымы, сахналардың әсерлі орналасуы, күшті фондағы әрекеттің динамикалық ағыны – барлығы 70 мм түсті камерамен түсіріліп, Super Technirama экранында көрсетілгенде, бұл туындыға ерекше сән мен көркемдік береді, оны көруге тұрарлық». Variety журналы фильмді «көптеген өліктермен, жылдам әрекетпен және жарқын түстермен толы шайқас суреті» деп жоғары бағалады. Time журналында жарияланған шолуда: «Таң қалдыратыны, фильм жақсы – мүмкін, Бен-Хурдай емес, бірақ Спартактан бері көрілген кез келген тамашадан да жақсы». Олар сондай-ақ «Бронстонның туындысының ұятты тұстары бар екенін» атап өтті. «Ел Сидтің өзі де, заманға бейімделуі салдарынан, дінсіздерге қарсы күрескен батыр емес, азаматтық құқықтардың қорғаушысы сияқты көрінеді. Кейде кейіпкерге сол ауыр қылышты көтеруге тіреу керек болып тұрады. Дегенмен, Энтони Манн өзінің зор материалдарын тиянақтылықпен, әсемдікпен және эпикалық ырғақтың сезімімен шеберлікпен басқарды». Harrison's Reports журналы Хестон мен Лореннің актерлік шеберлігін жоғары бағалап, фильмді «жасыл және күшті, ойландыратын және қиын, романтикалық және күшті драмалық» деп сипаттады. «Бұл – кино өнерінің сән-салтанат пен көркемдікке толы жаңа биіктеріне көтерілуі». Лос-Анджелес Таймс газетінің журналисі Филип К. Шойер шолуын былай бастады: «Эль-Сид кино түсірудің қызығын қайтарады; ол тіпті киноға барудың қызығын да қайтаруы мүмкін. Ол Бен-Хурдай үлкен, тіпті одан да үлкен. Егер оқиғаға бірнеше байланыстар қосылғанда, үш сағаттық экран уақытында артық нәрселерге бармаса, бұл фильм керемет болатын еді». Newsweek журналында фильм туралы: «Онда айқастар мен шайқастар көп, ал дыбыс жолағы көңілді күнді Идлвилд әуежайын еске салады, бірақ ондағы драмалық көріністер попкорнның жарылуындай күшті». Сондай-ақ, Маннның режиссерлік шеберлігі «баяу, сәнді және шатастырғыш» екені айтылды, ал мисс Лорен мен Хестон фильмнің көп бөлігін бір-біріне ашулы қарап өткізеді. София Лореннің Бронстонның фильмді жарнамалауына қатысты үлкен мәселесі болды, бұл мәселе оған соншалықты маңызды болды, ол Нью-Йорк Жоғарғы сотында келісімшартты бұзғаны үшін сотқа берді. Time журналының мәліметінше, «Чикаго трибьюн» газетінің Рихард Кристиансен фильмге төрт жұлдыздың екі жарымын берді. Ол былай деді: «Бүгінгі күні фильм көру – қиын жұмыс. Оның қаһармандық романтизмді дәріптеуінің көп бөлігі осы қаһармандық емес дәуірде ақымақтық, өршіп кеткен немесе қатты жазықсыз көрінеді». Ол сондай-ақ Хестон мен Лореннің арасында романтикалық химияның болмағанын айтты. Ричард Корлис, Time журналына жазған мақаласында: «Ең жақсы экшн фильмдер сияқты, Эль-Сид те дүрбелеңді және ақылды, кейіпкерлері өздерінің құмарлықтарын айқын түрде түсіндіріп, талдайды. Әсіресе, сот сахналары Шекспирдің тарихи пьесасының күрделі интригасына, тіпті поэзиясына ие. Бұл байлық әсіресе фильмдегі махаббат оқиғасында айқын көрінеді». Фильмді шолулардың жиынтық сайты Rotten Tomatoes-та 13 шолудың негізінде фильмнің 92% мақұлдау рейтингі бар, орташа бағасы 6,9/10. Metacritic-те фильм 19 пікірге негізделген 79 балл жинады, бұл «жалпылай жағымды пікірлерді» көрсетеді.
Bosley Crowther of The New York Times wrote "it is hard to remember a picture not excluding Henry V, Ivanhoe, Helen of Troy and, naturally, Ben Hur in which scenery and regal rites and warfare have been so magnificently assembled and photographed as they are in this dazzler The pure graphic structure of the pictures, the imposing arrangement of the scenes, the dynamic flow of the action against strong backgrounds, all photographed with the 70mm color camera and projected on the Super Technirama screen, give a grandeur and eloquence to this production that are worth seeing for themselves". Variety praised the film as "a fast action color rich, corpse strewn, battle picture The Spanish scenery is magnificent, the costumes are vivid, the chain mail and Toledo steel gear impressive." A review in Time magazine felt that "Surprisingly, the picture is good—maybe not as good as Ben Hur, but anyway better than any spectacle since Spartacus." They also noted that "Bronston's epic has its embarrassments. El Cid himself, too, crudely contemporarized seems less the scourge of the heathen than a champion of civil rights. And there are moments when Hero Heston looks as though he needs a derrick to help him with that broadsword. Nevertheless, Anthony Mann has managed his immense material with firmness, elegance, and a sure sense of burly epic rhythm." Harrison's Reports praised the performances from Heston and Loren and summarized the film as "raw and strong, brooding and challenging, romantic and powerfully dramatic. It is motion picture entertainment ascending new heights of pomp, pageantry, panoply." Philip K. Scheuer of the Los Angeles Times opened his review writing, "El Cid brings back the excitement of movie making; it may even bring back the excitement of movie going. It's as big as Ben Hur if not bigger. If it had put a few more connectives in the narrative, if it had not thrown in an excess of everything else in three hours running time, it might have been great." A review in Newsweek described the film as being "crammed with jousts and battles, and its sound track is reminiscent of Idlewild airport on a busy day, but the dramatics in it explode with all the force of a panful of popcorn." It also derided Mann's direction as "slow, stately, and confused, while Miss Loren and Heston spend most of the picture simply glaring at each other." Sophia Loren had a major issue with Bronston's promotion of the film, an issue important enough to her that Loren sued him for breach of contract in New York Supreme Court. As Time magazine described it: Richard Christiansen for the Chicago Tribune gave the film two and a half stars out of four. He commented that " watching the movie today is something of a chore. Much of its celebration of heroic romanticism seems either silly, inflated or crudely flat in this non heroic age." He also felt Heston and Loren lacked romantic chemistry. Richard Corliss, reviewing for Time, wrote that "Like the best action films, El Cid is both turbulent and intelligent, with characters who analyze their passions as they eloquently articulate them. The Court scenes, in particular, have the complex intrigue, if not quite the poetry, of a Shakespearean history play. This richness is especially evident in the film's love story." At the film review aggregator website Rotten Tomatoes, the film has an approval rating of 92% based on 13 reviews, with an average rating of 6.9/10. On Metacritic, the film has a score of 79 based on 19 reviews, indicating "generally favorable reviews".