Кіріспе

Венгрия демократиялық форумы (Мадьяр Демократиялық Форумы, MDF) – Венгриядағы орталық-оң саяси партия. Оның мажар ұлттық, ұлттық консервативтік, христиандық-демократиялық идеологиясы болды. Партия 1990 жылы демократияның қайта орнатылуынан бастап 2010 жылға дейін Ұлттық Ассамблеяда үздіксіз өкілдік етті. 2011 жылдың 8 сәуірінде таратылды. МДФ Йозеф Анталл басшылығымен, 1990-1993 жылдар аралығында премьер-министр болған кезде Венгрия демократиялық ел ретінде қалыптасқандағы ең ірі партия болды. Содан бері партияның өкілдігі азайды, 1998-2002 жылдар аралығында «Фидес» партиясымен кіші коалициялық серіктес болды, ал қалған уақытта оппозицияда болды. Ол Орталық демократтар халықаралық ұйымының мүшесі болды және 2009 жылға дейін Еуропалық халық партиясының құрамында болды, содан кейін Еуропалық консерваторлар мен реформаторлар альянсына қосылды. МДФ-тың бір еуропарламент депутаты, Лайош Бокрос, Еуропалық консерваторлар мен реформаторлар тобында Еуропалық парламентте отырды.

Қор

Венгриялық Демократиялық Форум 1987 жылдың күзінде, Венгрия Социалистік Жұмысшы Партиясының (MSzMP) бірпартілі билігі тұсында құрылды. Оның алғашқы отырысы 1987 жылдың 27 қыркүйегінде Оңтүстік Венгриядағы Лакителек ауылында өтті. Бастапқыда ол партия емес, еркін саяси қозғалыс сияқты болды. Оның негізін қалаушылар көбінесе ұлттық саналы зиялылар болды, олардың ішінде Шандор Чоори, Золтан Биро, Иштва́н Чурка және Шандор Ле́зшак есімдері бар. Олар 19 ғасырдың соңынан бері урбанус («қалалық») мектебіне қарсы тұрған népi nemzeti («халықтық ұлттық» немесе «ауылдық ұлттық») қозғалысының идеологиялық дәстүрінде болды. Форум ұлттық және мәдени дәстүрлерге, радикалды демократиялық бастауыш саясатына және капитализм мен коммунизм арасындағы «үшінші жолға» бағытталды. Оларды толғандырған мәселелердің бірі – Николае Чаушеску тұсындағы көршілес Румыниядағы венгр этникалық азаматтарының қиын жағдайы еді. Коммунистік билікке қарсы оппозициясы, көбінесе қалалық және батысқа бейім либералды «Еркін Демократтар Альянсы» (SzDSz) және «Жас Демократтар Альянсы» (FiDeSz) құрылғаннан кейін ғана күш алды. Олардан өзгеше, MDF MSzMP ішіндегі реформалық топтармен, атап айтқанда политбюро мүшесі Имре Позгаймен одақ құрды. Форум «конструктивті» оппозиция ретінде қарастырылды және Янош Кистің айналасындағы Еркін Демократтар сияқты үлкен қауіп тудырмады. «Бөліп билеу» тактикасының салдарынан әлсіремеу үшін әртүрлі оппозициялық топтар 1989 жылдың наурыз айында «Оппозиция дөңгелек үстелі» келіссөздеріне қатысты. Олар 1989 жылдың маусымынан бастап MSzMP және қоғамдық ұйымдармен бірге үш тарапты Ұлттық дөңгелек үстелге қатысты. Дөңгелек үстел барлық даулы мәселелерді шеше алмады. Атап айтқанда, оппозициялық партиялар арасында жыл соңына дейін тікелей президенттік сайлау өткізу керек пе, деген пікір таласы болды. MSzMP 1989 жылдың қазанында Венгрия Социалистік Партиясына (MSzP) айналды және Имре Позгай тікелей президенттік сайлаудағы басты үміткер деп есептелді. Позгаймен жақсы қарым-қатынаста болғандықтан, MDF бұл мүмкіндікке қарсы болмады. «Еркін Демократтар» мен «Фидес» партиялары, керісінше, тікелей сайланған социалистік президенттің келуіне жол бермеуді қалап, 1989 жылдың қарашасында референдум өткізуді талап етті. SzDSz MDF-ті «коммунистердің достары» немесе «құмарлары» деп сынады. Референдумды қолдаушылар алдымен парламенттік сайлау өткізуді ұсынса, MDF тікелей президенттік сайлауды қолдады және осы мәселеде «жоқ» деуге шақырды. Ақырында «иә» кампаниясы тар үлкен артықшылықпен жеңіске жетті. 1989 жылдың қазанында партия Жозеф Анталлді президенттік лауазымға сайлады. Анталлдың негізін қалаушы президент Золтан Биродан билікті алуымен, MDF népi nemzeti принциптерінен бірте-бірте алыстады. Анталл кең мағынадағы ұлттық либералды немесе либералды-консервативті бағытты ұсынды, партияны кең саяси спектрге және әлеуметтік базаға, әсіресе ұлттық саналы және христиандық орта тапқа ашты. Ол оң жақтың орталық «қосымша» партиясына, тіпті «барлығын қамтитын» партияға айналды.

Үкімет кезеңі (1990-1994)

1990 жылдың наурыз және сәуір айларында МДФ Венгрияда коммунизмнің аяқталуынан кейін өткен алғашқы еркін парламент сайлауында 24,7% дауыс алып, 386 орынның 164-ін жеңіп алды. Ол идеологиялық жағынан жақын Тәуелсіз шағын шаруалар партиясы (FKgP) және Христиан-демократиялық халық партиясы (KDNP) есебінен орталық-оңшыл үкіметтік коалиция құрды. Жозеф Анталл премьер-министр болды. МДФ енді екі негізгі ішкі бағытқа бөлінді. Басымдық Анталлдың үкіметтік шеңберіне тиесілі болды, ол прагматикалық, либералды консерватизм, конституционализм және заңдылықпен сипатталды. Анталл үкіметі Венгрияның коммунистік биліктен өтуін аяқтаған маңызды реформаларды жүзеге асырды, мысалы, жергілікті басқару туралы заңдар, мемлекеттік қызметшілердің мәртебесі және бұрынғы режимнің кемшіліктерін жою. Дегенмен, дәстүрлі және діни құндылықтар мен ұлттық идеялар МДФ-тың риторикасында Батыс Еуропа елдеріндегі консервативті және христиандық-демократиялық партияларға қарағанда үлкен рөл атқарды. Партияның оң қанатындағы радикалды популистік және ұлтшыл фракциясы коммунизмге де, либерализмге де қарсы болды. Оның жақтастары бұрынғы коммунистерді қоғамдық лауазымдардан жүйелі түрде "тазалауды" талап етті, теледидар және радио станцияларындағы "ұлттық емес" деп саналған жауапты тұлғаларды жұмыстан босатуды талап етті, сондай-ақ либералды SzDSz партиясына шабуыл жасады, оны "космополиттік", "либералды большевик" және "еврей" деп қарады, демек, қарапайым венгрлердің ойлау жолымен үйлеспейді. 1992 жылдан кейін ұлтшыл радикалдардың орталық үкіметтік қанаттан алшақтауы күшейді, ал 1993 жылы олардың көпшілігі Иштван Цурка басшылығымен партиядан шығып, оңшыл партияларды құрды, ең танымалдары – Венгрия Әділет және Өмір партиясы (MIÉP). 1993 жылдың желтоқсанында Анталл қайтыс болғаннан кейін, оның орнын партиялық әріптесі Петер Борос басты, ол 1994 жылдың мамырында өткен парламент сайлауына дейін үкіметті басқарды.

Фидеспен одақ (1994-2006)

1994 жылғы сайлауда МДФ ауыр жеңіліске ұшырады, 12,0% дауыс алып, 38 орынға ие болды, бұл оны қайта жаңғырған социалистер мен либералды SzDSz партиясынан кейінгі үшінші орынға түсірді. Оппозицияда Борош және Сандор Лезсак сияқты консерваторлар мен Иван Сабоның айналасындағы орталық саясаттағылар арасындағы ішкі тартыстар жалғасып, күшейе берді. 1996 жылы Лезсак жетекшілік сайлауда жеңіске жеткеннен кейін Сабо және Анталл кезеңіндегі үкіметтік лауазымдарда болған көптеген саясаткерлер партиядан шығып, Венгрия Демократиялық Халық партиясын (МДХП) құрды. 1998 жылғы парламенттік сайлауда екі партия да өте көңіл көшпейтін нәтижелер көрсетті (МДФ: 2,8%; МДХП: 1,3%). Дегенмен, МДФ кейбір сайлау округтерінде 1994 жылдан кейін либералдықтан консервативтікке бұрған Fidesz партиясымен бірлескен үміткерлерді тікелей ұсынды, соның арқасында парламентте 17 орын сақтап қалды. Партия премьер-министр Виктор Орбан басқаратын Fidesz-дің коалициялық үкіметіне қосылды, сондай-ақ бұл коалицияға Шағын фермерлер партиясы да кірді. 1998 жылы МДФ Еуропалық халық партиясына (ЕХП) бақылаушы ретінде қабылданды, 2001 жылы серіктес мүше, ал 2004 жылы толық мүше атанды. 1999 жылдан 2010 жылға дейін партияны Иболя Давид басқарды. МДФ 2002-2006 жылдар аралығында Fidesz-бен сайлауалды одақ құрудың нәтижесінде Ұлттық Ассамблеяда 24 орынға ие болды. 2004 жылғы Еуропарламент сайлауында партия 5,3% (164 025 дауыс) дауыс жинады және оның бір мүшесі, Петер Олахос, ЕХП ED тобының мүшесі ретінде Еуропарламентке сайланды. Партия 2006 жылғы парламенттік сайлауда 5,04% (272 831 дауыс) дауыс алып, келесі парламенттегі орнын сақтап қалды.

Төмендеу (2006-2010 жылдар)

MDF негізінен бөлініп кетті, партияның көптеген парламенттік өкілдері партиядан қуылды. Иболия Давид Венгриядағы ең ірі консервативті күш – Фидестің өзінің партиясын аннексиялауға тырысып жатыр деп үнемі айыптады. Екі партия 2006 жылғы парламент сайлауының бірінші турында МДФ кандидаттарының Фидесті қолдау үшін сайлаудан шығуы мүмкін деген мәселе бойынша қызу дауға түсті: партия басшылығы мұны жасамауға шешім қабылдады. Дегенмен, МДФ кандидаттарының бір бөлігі өз еркімен сайлаудан бас тартты. 2008 жылы президент сайлауы жанжалға ұласты, Иболия Давид UD Ltd. компаниясымен байланысы бар адамдардың партиясының ішкі істеріне араласуға тырысқанын мәлімдеді және дәлел ретінде жасырын жазылған телефон әңгімелерін жариялады. Давид пен оның жақтастары MDF саясаткері Корнел Алмассиді партияның съезінде партия төрағасы болып үміткерліктен бас тартуға мәжбүр етті. MDF ЕХП мүшесі болды, бірақ 2009 жылдың 22 маусымында жаңадан сайланған Еуропарламент депутаты Лайос Бокрос ЕХП тобының орнына Еуропалық консерваторлар мен реформаторлар (ECR) тобына қосылды. Бұл партияның ЕХП-дан шеттетілуіне әкелді. Оның орнына ол 2009 жылдың қазан айында құрылған Еуропалық консерваторлар мен реформаторлар альянсына (AECR) қосылды. 2009 жылдың 8 қазанында Иболия Давид Ұлыбританияның Консервативтік партиясының жылдық конференциясында сөз сөйледі, бұл екі партия арасындағы ұзақ мерзімді стратегиялық одақты растады. Бокростың тағайындалуы консервативті идеологиядан либералды идеологияға саяси ұстанымның өзгеруін көрсетті. Нәтижесінде Петер Олахос, Кальман Катона және бұрынғы премьер-министр Петер Борос сияқты бірнеше көрнекті мүшелер партиядан кетті. Депутат Андраш Чсакидің кеткенінен кейін, 2009 жылдың наурызында Венгрия Демократиялық форумының парламенттік фракциясы парламент ережелеріне сәйкес таратылды. 2010 жылы Лайос Бокрос 2010 жылғы парламент сайлауында премьер-министрлік лауазымға партияның кандидаты болды, сондай-ақ бірнеше бұрынғы солшыл саясаткерлер, мысалы, жазушы Йозеф Дебречени және саяси талдаушы Золтан Сомоги ұлттық тізімге енгізілді. Сонымен қатар, MDF 2009 жылғы Еуропалық парламент сайлауында жеңіліске ұшыраған SzDSz партиясымен сайлауалды одақ құрды. Оның төрағасы Аттила Реткес ұлттық тізімге енді, сондай-ақ кейбір сайлау округтерінде бірлескен кандидаттар тізімге алынды. Бұл шешімнен кейін партиядан кетулер жаппай сипат алды, жергілікті партия ұйымдарының көпшілігі таратылды. Ұлттық сайлауда MDF бесінші орынды иеленді және дауыстардың 2,67% ғана алды, осылайша демократияға көшкеннен кейін жиырма жыл өткен соң алғаш рет заң шығарушы органға өте алмады. Иболия Давид дереу қызметінен кетіп, саясаттан шықты.

Тарату

Давид отставкаға кеткеннен кейін оның орынбасары Кароли Хереньи енді парламенттен тыс партияның уақытша президенті болып сайланды. 2010 жылдың маусым айында Золт Макай жаңа президент болды. Жаңадан сайланған басшылық партияны реформалау туралы шешім қабылдады және 2010 жылдың 12 желтоқсанында «Әл-ауқат және еркіндік» (JESZ) деген жаңа атауды қабылдады. Партияның съезі 2011 жылдың наурызында атау өзгертуді бекітті, нәтижесінде 2011 жылдың 8 сәуірінде «Демократиялық әл-ауқат және еркіндік қауымдастығы» (JESZ) ресми түрде құрылды. JESZ басшылығы Бокросқа бірнеше рет Еуропарламент депутатының мандатын қайтаруды талап етті, бірақ Бокрос пен оның бұрынғы партиясы арасындағы барлық байланыс үзілді.

Ұлттық жиналыс

Сайлау Дауыстар Орындықтар Рангы Үкімет Премьер-министр үміткері # % ±п.т. # +/− 1990 1,213,825 24,72% – ±0 1-ші Йозеф Антал 1994 649,966 12,03% 12,87 127 3-ші Петер Борос 1998 139,934 3,12%1 8,91 21 7-ші Сандор Лезсак 20022 2,306,763 41,07% 36,95 7 2-ші Виктор Орбан 2006 272,831 5,04% – 13 4-ші Иболия Давид 2010 136,895 2,67% 3,37 11 5-ші парламенттік емес Лахос Бокрос 1MDF 5% сайлау шегіне жетпеді, бірақ 17 Fidesz–MDF бірлескен жеке үміткерлері өз сайлау округтерінде жеңіске жетіп, жеке парламенттік топ құрды. 2 Fidesz – Венгрия азаматтық альянсымен бірлескен тізім.

Еуропалық Парламент

Сайлау жылы # жалпы дауыс саны % жалпы дауыс үлесі # жеңілген орын саны +/ Ескертпелер 2004 164,025 5.34% (4-ші) 2009 153,660 5.31% (4-ші) 0