Кіріспе

Ресейдің 5-ші премьер-министрі (1916 жылдың ақпаны – қарашасы)

Барон Борис Владимирович Штюрмер (Бори́с Влади́мирович Штю́рмер; 27 шілде 1848 [ескі стиль бойынша 15 шілде 1848] – 2 қыркүйек 1917 [ескі стиль бойынша 20 тамыз 1917]) – орыс заңгері, Ресей сарайының церемонимейстері және округ әкімі. Ол Ресей Мемлекеттік Думасының мүшесі болып, 1916 жылы премьер-министр қызметін атқарды. Императрица Александраның сенімді адамы болғандықтан, оның басқару кезеңінде елде күрт инфляция және көлік жүйесінің тоқырауы болды, бұл ауыр азық-түлік тапшылығына әкелді. Штюрмер мәселені өздігінен шешілгенше күйінде қалдырды, содан кейін оны қызметтен босатуға рұқсат берді. Мансабы барысында ол Ресей империясының ішкі істер министрі және сыртқы істер министрі болды.

Өмірбаян

Штурмер Тверь губерниясының Кесовогорский ауданындағы Байково селосында жер иелері отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Владимир Вильгельмович Штурмер неміс тегінен шыққан және Ресей империясының армиясындағы кавалерия капитаны болған. Оның анасы Ермония Панина. 1872 жылы Санкт-Петербург мемлекеттік университетінің құқық факультетін бітірген Штурмер Әділет министрлігіне, Басқарушы Сенатқа және Ішкі істер министрлігіне қызметке кірді. 1879 жылы Ресей императорлық сарайындағы төсек бөлмесінің бастығы болып тағайындалды.

Әкім

1891 жылы Тверьде аудандық кеңестің төрағасы болды. 1894 жылы Новгород, 1896 жылы Ярославль қалаларының губернаторы болып тағайындалды. Штюрмер земствомен кез келген қақтығыстан сақтанып, шыдамдылық танытты. Өте қиын жағдайда ол өзін "қорқыныштан емес, ар-ұжданынан туған консерватор" деп жариялады. 1902 жылы Ішкі істер министрі Вьячеслав фон Плехве оны Ішкі істер министрлігінің Жалпы істер департаментінің директоры етіп тағайындады. Плехве қаза болғаннан кейін Штюрмер оның орнына үміткер болды. Тіпті патша осыған қатысты жарлыққа қол қойды, бірақ бұл лауазым князь Святополк Мирскийге бұйырды. 1904 жылы Штюрмер Ресей империясының Мемлекеттік кеңесіне қабылданды. Бұл тағайындама "ресейлік бюрократия тарихындағы ерекше жағдай" саналды. Оның министр немесе сенатор лауазымын атқару үшін қажетті ресми қызмет тәжірибесі болмады. Қанды жексенбіден (1905) кейін Штюрмердің Ішкі істер министрі болуы тағы да талқыланды. Штюрмер Алексей Бобринскиймен жақын дос болды. Ол "конституциялық режиммен үйлесімде автократия" туралы армандады. Штюрмер – бюрократиялық элитаның радикал оңшылдардан алшақтауды ұнатқан өкілдерінің бірі еді. Мемлекеттік кеңестің аз ғана мүшесі монархпен осындай қарым-қатынасқа ие бола берді. Мемлекеттік кеңесте ол Петр Столыпин мен оның аграрлық реформадағы, жер басқару және ауыл шаруашылығы саласындағы жақын серіктерін, бас губернатор Александр Кривошейін "шаруаларды ұйымдастырудағы тырысқандықтарында" қолдады. Штюрмер екіұстаздыққа бейім болғандықтан, бір жағынан, шексіз автократияны жақтаған Қара жүздіктерге, екінші жағынан – парламентаризм идеясын іске асыруды көздеген Октябристер мен Кадеттерге қарсы болды. Штюрмер бюрократтардың оңшылдар мен либералдарға бөлінуіне сақтықпен қарау қажет деп есептеді. 1913 жылы Романовтар әулетінің 300 жылдығын мерекелеу кезінде ол патша мен оның отбасын Тверьге сапарға сүйемелдеді. Сол жылдың күзінде ол Мәскеу қаласының мэрі болып тағайындалды, себебі сол жақтан келген үміткер патшаға ұнамады. Ол 1915 жылы құрылған, оңшыл монархистік бағыттағы «Отандық патриоттық одақ» (ОПО) ұйымының мүшесі болды. 1915 жылдың қараша айында бұрынғы премьер-министр Иван Горемыкиннің орнын Алексей Хвостов басатыны ұсынылды. Бірақ 1916 жылдың 18 қаңтарында патша Штюрмерді жаңа лауазым мүмкіндігін талқылауға шақырды.

Премьер-министр

Штюрмер Николай II-ге өзінің неміс тегін Панинге ауыстыруға рұқсат беруді өтінді. Паниндер Ресейдегі танымал ақсүйектер болғандықтан, монарх Панин отбасының барлық мүшелерімен кеңеспей Штюрмердің өтінішін қабылдамады. Патшайым мен Григорий Распутин Штюрмердің тегін өзгертудің қажеті жоқ деп есептеді. Осы мәселелер шешілгенге дейін Штюрмер 1916 жылдың 20 қаңтарында, Думаның шақырылуына қарсы болған 76 жастағы Иван Горемыкиннің орнына премьер-министр болып тағайындалды. Николай II жаңа премьер-министрге "үкімет Мемлекеттік Думамен кез келген қақтығыстан сақтану үшін барлық шараларды қолдасын" деп бұйрық берді және "үкімет пен Романовтар арасындағы қарым-қатынасты жақсарту" үшін "нақты нұсқаулар" берді. Дума ашылу алдында премьер-министр Михаил Родзянкоға "үкімет Прогрессивті блокқа жеңілдік беруге дайын, егер блок өзі де келісімге баруға дайын болса" деді. Бұл сол қанатқа қарай бұрылыс еді; олар одан либералды және келісімді саясатты күткен. Тұңғыш рет патша Таурид сарайына сапар жасады, бұл жаңа премьер-министрге қарсы ысқырық салуды мүмкінсіз етті. "Штюрмер өзінің хатшылығының директоры ретінде Манасевич Мануйловты, Иван Федоровичті таңдады. Бұл таңдау скандалды болып саналды." "1916 жылдың 29 ақпанындағы Дума отырысында, көбінесе оңшыл депутат (А. И. Савенко, Қара жүздіктердің жетекшісі) былай деді: Распутиннің елді билегені туралы кең таралған пікір үлкен психологиялық маңызға ие." Алексей Хвостов пен Илиодор Распутинды өлтіру жоспарын жасады. Хвостов Александра мен Распутиннің неміс агенттері немесе тыңшылары деген қауесет таратып, аңыз құрады. Распутиннің немістер үшін жұмыс істегенін көрсететін нақты дәлел жоқ. Күдікпен қараған Распутин 1 наурызда патша сарайының полиция бастығы Александр Спиридовичке барды. Ол үнемі жүйкелік жағдайда болды. Хвостов бір апта ішінде отставкаға кетіп, оның орнына Борис Штюрмер тағайындалды. Шілдеде денсаулығы нашар Александр Хвостов Ішкі істер министрі болып тағайындалды (Брусилов шабуылынан кейін Румыния тамызда одақтастарға қосылып, Трансильванияға шабуыл жасады). Қыркүйекте Александр Протопопов оның орнын басты. Протопопов, өнеркәсіпші және жер иесі, азық-түлікпен қамтамасыз етуді Ауыл шаруашылығы министрлігінен Ішкі істер министрлігіне беру мәселесін көтерді. Земство басшыларының көпшілігі оның министрлігімен жұмыс істемейтінін мәлімдеді. Оның азық-түлік жоспары жалпыға бірдей айыпталды. Қазан айында Владимир Сухомлинов Александра, Распутин және Протопоповтың ықпалымен түрмеден босатылды (24 қазан күні (ескі стиль бойынша) Польша Корольдігі басқыншылармен құрылды). Бұл жолы халық ашуға іш толды және оппозициялық партиялар Штюрмерге, оның үкіметіне және "Қараңғы күштерге" шабуыл жасауға шешім қабылдады. Олардың пікірінше, Штюрмер жағдайды өз бағытына жіберді. Оппозициялық партиялар Штюрмерге, оның үкіметіне және "Қараңғы күштерге" шабуыл жасауға шешім қабылдады. Штюрмер билікке келгеннен бері Распутиннің беделі күрт өсті. Парламенттегі либералдар үшін автократия мен абсолюттік монархияны жақтаған Григорий Распутин басты кедергілердің бірі болды.

Төмендеу

1 қарашада Павел Милюков, Штурмердің саясаты Үштік Одақты қауіпке тікелей ұшыратқанын түсініп, ақпаннан бері жиналмаған Императорлық Думада өзінің танымал "ақымақтық па, сатқындық па" деген сөйлемін жасады. Ол үкіметтің көптеген кемшіліктерін көрсетті. Александр Керенский министрлерді "жалдамалы кісі өлтірушілер" және "қорыққандар" деп атады, сондай-ақ олардың "нашар Гришка Распутиннің басшылығымен" әрекет ететінін айтты. Штурмер барлық министрлерімен бірге залдан шығып кетті. 10 қарашада ол қызметтен алынды, ал сыртқы істер министрлігін уақытша оның орынбасары Анатолий Нератов басқарды. Француз елшісі Морис Палеологтың айтуынша, Штурмер ойран болған адам сияқты көрінді. Қызметтен кеткеннен кейін Штурмер Төртінші Думаға депутаттыққа түсуге ұсыныс білдірді. 1917 жылғы ақпан революциясынан кейін Ресей Уақытша үкіметі оны тұтқындады және қыркүйек айында Петр және Павел бекінісінің ауруханасында (немесе Крести түрмесінде) бүйрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды.